Literarishe bleter · 1931-12-11 · 50 (11.12.1931) · p. Seite 926

ריםנװ־אריספ גלװסער ו\װ. 50 ח־39.) 4 זייס 926 א גזצדנק^ א טאסטפואע א<ז אויםגערעפנטע. זי <ועס קייכסאל נישט טראנן אויױ אײך קיק זזאר־ז, יץיז ברונז. און װי יערער מענגיט האט זי אויך אירע ׳טװאכקײטן. און איר אײבײזע ׳מװאכקײט — איז צו רעז׳שיסירן. יזןדן םעזאז, ורעז שײארץ אננאדטירט זי, נעסט זי אויס בײ אים א תנאי, ער זאא איר געבן צו רעזשיםירן א פיעסע. יטװאר־ז זאסט איר, םארשסײט זיך םײעדאעך צי, װאס אחט עס אים? און בײ פראבן אין סעאטער, ײי שווארץ סעדט אום דעם רוקן, ארעד ער כאםט זיך ארו־ם אויױ א נאעזא סאםע, כא&ט זי דערװײא ארײן עמאעכע טינוט רעזשי און זי איז דערב״ איבעד־נאיסאעך... זי האט אין איר אעבן םיא איבערנעאעבט און איכערנעאיטן. אבעד זי נעטט עם אן סאר נוט. זי װײנט סײנמאא נישט אוױי איר שװערן נודא. זי איז גישט סענטיטעגטאא. דאס שווערע אעובן האט ז• פארהארטעײעט. עם איז מאדנזװ פמסט אויח איר, אויך דער נעזוגטער, סערנדיסער און איכטיסער האבן זיך ארדנטערנעגאםן שווערע במארעם פון טראנעריע. זי האט א־ן איר אעבן פאראוירן אירע נאר נאענמםמע, נעוזאט םיא פערזענאעכע אוסנאיסן. אײן םאא ,־ועא א־ך סײנמאא נישט פאדנעםן: טיר זענען געװען צוריק םיט עטאעסע יאר םיטן סונםט־טעאטער אין וױן או־ח נאםטשפיאן. פייו־ צים האט זי אויפנעהערט צו באסוסען בריװ פון איר הײם, זי א־ז אומנעגאגנען א שוױיננדיקע, א םאו׳טיסטע אין זיך. ביגע אברא־ מאװיטש און איך האבן שוין נעװוסט ווענן איר נײעם גרויסן אומ־ נאיס. מיר האבן דערהאאטן א בדױו םון נױ־יאדס, אז איד מאן ד״ד בן־אבי א־ז פאוצים סראנס נעווארן און נעשטארבן. א םײנזןר, צאר־ טער מאן םון עטאעכע און דרײסיס יאר איז ער געווען. און אט האט חנה װי א שװאצב דערשפירט, אז א שטיס םון ייעגעד כמארע, וואס העננט שטענדיס איבעד איר, האט זיך ײ־דער אויף איר אראפנעלאזט. זי האט נארנישט נעדעדט, נאר נעבעטן מיך ם־ט אבראסאװיטש, מיר זאצן גײן קו־פן םיט איר א סלײד. האבן מיר שפאצירט מיט איר איבער די ווינער םײנע נעשעםטן. אין אײנעם א נעשעםט האט חנה נעהי״םן זיך נעבן א שוןארץ סאײד. אברא־ מאװ־טש און איך חאבן זיך איבעדגעסוסט. מיר םרענן זי מיט א שמײכל אויח אונזערע פנימער: ״פאדװאס ז*עם א שװארץ?" חנה האט נארנישט נעענטפערט. באצאאט פאר דעם סל־יר און עם נענומען. אונזערע נאםטשפילן האבן זיך דעדװײא נעענדיסט. א םך פון די שוישפיאער זענען נאך פארבאיבן אין איידאפע. טיר, דדײ פדויען, האבן נעאײאט צוריק אהײם. און אט זענען מ־ר אויױ דער שױי. אפעא רעדט נישט קיין װארט, דערמאנט נישט ײענן דעם, אז פון דעד הײם האמ זי סיין ברױו נישט נעהאט. זי טראנט דאם שװארצע קאײר, שטײט שעהנווייז ביים פארענטש און רעדט צו רי בװאאיעס: ״דו או־ך? דו אויך?״ אזוי תאבן זיך נעענריסמ אונזעדע פ־נױ טענ או־ח רער שיח ״מאריטעני״. מיד נײען ארונ־ טע־ פון דער שיח. אוױי אבדאמאװיטש וואדט איר פאמיאיע, אויח מיר -- מײנע. סײנעד אבער װארט נישט אויח חנה אפעא. זי האט נענומען א טעסםי, צוגעפארן אה״ם. פארן הויז טרעפט זי א שכנה. זי פרענט איר נאדנישט, נאר ניט צו איר א זאנ: ״אפשר ווייםט א״ר, אויח װאסער ב־ת־עואם ער איז באנראיבן?" זי איז אװעס־ נעפארן ארזין, וױ איד מאן איז שוין נע׳אענן םינח װאכן. פון דער נאמור איז זי נישט סײן װיינענדיסע און באסאאננדיסע אויח זיך. זי זוכט ביי סײנעם נישט סיין מיטאײד, סײן רחםנות אויח זיך. אאץ אין איר אעבן, אאע אירע פריידן און אאע אירע איירן, או־ך איד נרויםן דעירפאאנ אאס שוישפיאערין נעסט זי אויח מיט איר םפעצ״פ־שן שמ־יכא, װאם דוט אויױ א״ן װינסא םון אײ פוא־ באוטיסן מו־א. װען חנה באסומט א נוטן פרײנט, נעמט זי אים מיט אויפן בית-עואם. רארט םארברעננט זי נאנצע שעהן אין סיפן שוױינן. אפטמאא אעדנט זי אירע ראאן ארום דעם מאנם סבר. און מ״ט איראניע זאגט זי יעדעם מאא: ״אי א־ך האב פרישע אוםט, א־ איך אערן מײנע יראאן, און אויך מײן מאן איז נישט נעװען אומעטיס!״ און דערביי טיט זי איד אפעא־שמײכא, װאם סארדעסט פאירן צוױימנס או־נ אירע טיפע אינעוױ״ניסםטע װייען... איך דע־םאן מיך אזא מעשה: זי יהאמ ערגעץ אין ניו־יארס אן אאט, ארעם פארפאאס, איננאנצן פרעמדע מענמשן, װעאכע זי שטיצט אפט. יעדן פרייטיס פאענט זי צו זיי סומען און זיי עפעם מיטברעננען, ארויס־הױ׳פן. די זסנים אעבן שוין אוװאי א זיבעציס ־אר װי טייבעאעך. ערב־פםח נעמט מיך חנה מיט, זי װיא מ־ר צו־ שארן א יחאאבע מצװה. מיר זענען נעסומען אהין, און נעטדאסן די שטוב נאך נישט א״פנעדאמט. חנה יהאט נעשיסט אהין א סו־ים־ װי זי איז א טיױ־דראמאטישע שוישפיאערין. איד רעפערטואי־ איז זײעד דײך און םארשײדנאחטיס: ״מיםים װארנעם פו־אפעםיע״ פון בעױנאדד שאו, עטײמעני אין שאום־עאיכםס ״200.000", און אט נאר צי״טא א־ן ״מביה״, און אין נארקים ״מעשמאנע״ רי טאכטעד, און נאך און נאך. אפעא האט נישט קײן שטרענגן זשאנר. זי איז א פיאםאכיסע, פיאפארביסע שוישפיאערין. א נעזונטע, סעו־נדיסע און זאפטיסע, זי שפיאט אמ־ע .־אאן טרײ, בדײט און אומנעשטעדט, װי א טײך אין פריאיננם־צײט, װאס םאיםט מ־ט א־מפעט און מיט פרייד. זי װאסאט זיך נישט, עס קומט איר נישט אן אין אעבן און אויױ דער בינע מיט מאטערניש דאם, װאם זי דערגרײבט. זי נײט צו־נאײך צום עצם פון דער זאך. אאגגע םחזסות, אאגנע הסדםות האט זי םיינמ. עס איז נישט אין איר כאראסטער. זי דר־יט זיך נישט ארום אײנענעם איך, זי צאצקעט זיך נישט מימ די ראאן. זי איז אן אםענער אײן און דרײםיס. זי פארמאנט א נעזונטן אינ־ םטינסט און נעמט אז אאץ אין אעבן אן טענות־מענות — סײ דאס נוטע, סײ דאם שאעכמע. די זעאבע גוטע, אםענע באצ־וננ, װאם זי האט צו זיך, האט זי צו אנדערע. װי םאסט זי אויױ אירע ראאן, װי ברעננט זי זײ ארוים אין זײער פואן גאאנץ, — װענן דעם ווײסט סײנער נישט. זי רעדט נישט װענן דעם, פרענט נישט סײן עצות, האמ פײנט װענן דעם צו שמועםן. נענומען און געטון, — דאם איז איר װענ. זי האט א גרויסן, אינעראעכן נאויבן אין זיך, און ראם ניט זיך נעוױם איבער דעם פובאיקום. םיט איר גאנצעו־ אפנסייט און אײנםאבסײע אייז זי ידאך סאר־ שאאםן אין זיך און איז אםטמאא נאר מיסטיש. אט זענט א־ר זיבער, אז איר סאנט זי אינגאנצן, דורך און דורך, און אט באוױיזט זיך אויױ א״ו־ אפענעם, אויסנעאויכטענעם פנים יענער װינס״דיסע־ שמייכא, װאם םארבאהאאט זי פאר אײך. און סענענדיס זי שי־ן אזוי נוט איבער פופצן יאר, דאכט ז־ך אײך אאץ, אז איר האנט זי נאך אזוי וױ״ניס. אין אויױ דער בינע, ב״ די נן>ר טראנ־שע םי־ טואציעם, װען אנדעדע שוישפיאערינם העאפן זיך דעדבײ ארויס מיט דער טראגישעד אויבערע־צע, קומט זי אן א־ן אזעייכע פאאן צו איר םפעציפישן שמײכא, װאם װ״רסט נישט װײניסער, ײ־ ד־ םאמע מראנישסטע מינעס. אפעא איז שטארק און סרעפט־ק אין טעאטער, און וירן יירט זי נראז־ מ־ט עבטע, נאטיראעכע מ־טי׳ען. אאם צײטא אק ״טביה דער מיאכ״סע־" נאך איר מאמעם טויט, װען מ׳יאנט זײ אי־ו־ס פונם דאדױ, נעמט זי דאן אזוי פשוט די מאמעם אייכמער אין פאסט זיי איק א־ן דער מאמעם נעבאיבענע קאיידער און זאנט דערביי ״אוי, מאמע!", — און בײ אט דער אי־נפאכער סצענע װערט א יאאה אין מעאטער. אזוי שטארס װ־רסמ זי מ־מ איד עראעכער נאטיראעבסײט, מ״מ דער נישט־נעסינצאטקײט איז מיט דער נישט־אויסנעטראבטסי־ט. און אזו־ או־ך איינפא־, אי־פ־ ריכטיס סומט אריים איר סאמיזם א־ן ״200.000" אאס עטי־מענ־. אפעא וױעט שײן און ר־רנד אויױ דעד ב־נע, פונסט װי ^׳אבט פ״ן און םונם פ״אן הארצן. ז־ אאײן ענדערט זיך דערבײ א־נגאנצן. ינישט עמעצער אאכט פון איד ארוים, נישט באויז דער שיישפיאער, נאר זי אאיק, זי א־ננאנצן. זי האט שיעע הענט, ײאס אעיבן אויױ רער בינע און דער סאאיר פון אידע אוינן — אזוי ײי דער הימא. װען עד איז באוי. די יידישע קריטיס איז פאראיבט אין איר שפיאז. אק אפטמאא הערט מען מײנונגען װעגן א״ש ״זי א־ז דאך ד־ נדויסע ״ד־שע שו־שפ־יקנרין! און עם א־ז נישט איבעדגעטריבן. װעז א־ר זעט ז־. זעגט איד זיכעי, אז זי פארמאנט ־אד םיא און ם־א. װאס ז־ האט נאך נישט באײיזן צי נעבן. עם באײבן נאך אין איר א־בער כיחית. װאם זענען נאד גישט נעקומעז צום אויםדרוס. ז• שפיאט אק זעט אויס איז די נ־שט־יידישע רא*ז פונסט װ־ אין די י״דישע. זי איז אפשו־ ד־ אי״נציסע ײדישע שוישפיאעו־יז. װאם סאן זי־ צימעז אויױ דעד בינע און מען נאו״בט א״ר. זי האט שוין א פאר מאא נעשפיאט אויױ דער ענניישער בינע מיט נדו־סן דערפאי׳נ. אבער נאײכצייטיס איז זי אן אמתײידישע שו־שפ־^ערק אק פאסט־אײױ אזוי נאענצדנד עבט־י״דישאעכע *־ויען. אין אעבן פארמאנט זי א םך הומאר. װאם פאר א ווערטא איר װעט איר נ־שט דערצײ^ז, ײעט ז־ אײך נאייך אפענטפעדז מ־ײ א בעםעדז נאײכװערמ*. ז־ באײבט סײנמאי' נ־שט שואדיס. אפטמאי1 חכמהט זי זיך װעגן זיך נופא. װי שאעכט עם זאא איר נישט זײז. װעט זי סייז טרערז נ־שט םאדניסז. ג־כעד — װעט זי אאכן. זי א־ז