Literarishe bleter · 1931-12-11 · 50 (11.12.1931) · p. Seite 922

זײם 022 ^////// ליגיפראריטפ בלפססר _50 לדפנ) ^99 נאד א װעג צו קאנוםטרואירן װעלטן. דער וחנרם םון צ״זויקם שאםן באשטײט טאםע אין דעם, װאס ער איד נישס בלויז און ער װיל נישט זײן בצויז דער איפערקײער פון שטיסונגען און אײגענע אי־ בערהעובעניש;, נ*ר עד שאםט םון רעם טאטעריאצ װיזיעם םין ממשות. צופעציקײטן וזיצ ער אזיסםײדן. דער עיקר איז אים בילכער. אין רער טיף דריגגט ־עד ארײן, װו ס׳נציס די סינטעזע פון א?ץ, ער װיצ אנבאפן דעם איגערצעכסטן ר״טם, די פרןגבצעסאטיק גוסא. אזא טראנישע פדאבלעםאטיק שפיגט זיך אין ז״נע?ידער, פזן רער רןוזיקער פדןובקעמאטיק זענען אן אפקקאנג זײנע #מעריקאנישע דדאםעס, און די פדאבצעמאטיק פארקײצעבדיקט זיך אין ״גוקם . * * * רער באנריף ״אמעריקע״ װערט דורך?״װיקן שארף םארסולירט. ״איך האב טיך נעלאזט אר״נגעשצונגען צו װערן םון דעם היגן קעבן. און דאם תינע געבן איז בײז, בײז און עםט אויף . (שאפ.). ״איך האב א נעפיג, אז יאה קעבנ. ײאם איך לעב דא אין אמע־ ריקע, איז עפעס א געשװאקן . םי.ט א נתיסן װאםער־ ריקן קאפ״ (אורי אין ״באנק; אין קעגנזאץ צו די ראזיקע װערטער .פארטוצח־ט אין דער־ זעצבעד דדאמע דער סארביזגעםעװעטער און אמעריקאגיזירטער אנקצ דעם תזך אזן זין פון אטערײזע. ״איטאקיענער, גריכן, יירן און אםתע אסעריקאנער. יעם, אמתע אמעריקאנער. אלע ארבעטן אגיף סײנע ביצדיגנם. ארבעסן און פארדינען — נראבן, שצעפן ציגצ, װייצ סען דארף ארבעטן. און קײנער קלאנט זיך נישט — נישטא קײן קצאגעניש... שײן *ואצמ ד■ װעלט אויםזען, װען אצע װאצטן מיטאסאצ אװעקגעלייגט די אר־ בעמ, ד• גראב־אײזנס, די חיעזק מיט די דלאטעם, װען אצע װאצטן פאדשליםן די םטארם מיט אלע געשעסטן און גענוסען זיך בלאזן, אויםשטעלן זויערע פנימעד — נישטא רא קײן פלאץ םאר זזיערע פנימער. —״ דער ענרציל פון דעם אלעםען װערס רערםירס דורך חײם אין ״ארעטע םלוכה״. ״זינט אין איס איז ארײן־ ראסימשונעת רײך צו װערן. איז א שטילער מענטש נעװען, אזא סרומער... סיס קײגעם נישט געהאט צו טון... אבער זינמ אין איס איז ארײן.דאם משוגעת..." לײײיקן נייס א״ננטלעך נישט אזוי וומגן אפשאצן און ךעםי־ :ירן די אמעריקאנישע װירקלעסקײמ, נאר איגטעדעםאנט איז אים דער קאנפליקט נוםא, װעלבער אנטשטייטי־ בײם צונויםפראל.סון אםעריקע און ײדישקײס. איז נעגוג די אויביקע דעםיגיציע, װײל רע־ביי קוטט שוין צום קאנםליקמ צװישן ב״רע םתירות. אינטעדעסאנט איז אויך צו באטערקן װי אזוי ליױויק שאםט דעם פערםאנאזש םון זײנע חראסעס. לײװיק דריננט נישט ארײן אין די טיפקײטן םון זײנע העלדנם נשסות. ער פםיכאלאנירט נישט. ער באנוצט זיך טיט פםיכאלאניע און פםיכיק אויף אזויםיל, אויף װיםיל ער באדארף עס, כדי בולטער צו מאכן איון אוגטעדשטרײכן זיין נרונט־נעדאנק. דעריבעד סקיצירט ער בלויז, ער ניט שטריכן, און סײלטאל, סײנססנס װען. ער שאפט צװײסראנניקע פערזאנען, ניט ער כמעט װ• שאסנס. . אינגאנצן נענוטען איז לײװיקם םעסאד א סכעמאסיזירנריקער. ער נױאנםידט נישס יעדע פערזאן באזוגדער, אז ס׳זאל זיך שאפן א פילפארביקײט און פילנעשטאלטיקײט. ער טיסיזירט. אין אונזעד פאל אייז נענונ אנצוװײזן, זוי ער טיפיזירט די צװײ לאנערן: דעם אמעריקאניזירטן און רעם ײדישן — אלט־ הײטישן. דערבײ צעטײלט ער אזוי זײנע םיססאסיעס אדער אנטי־ פאטיעם, אז די םיםפאסיעם זעגען אויף דער זייס םון די אלט־ הײמישע און אנטיפאטיעם אדער איראגישע קאלטקײמ אויף דעד זײט םון די אםעריקאנער. דער אמעריקאנישער טיפ װײס גישם םון סײן חכמות, עד לעבס נארנישס איבער, ער איז אין זײן טיפישק״ט נ־אדליניק, זײער אפט אן נעםיל און הארץ, ער איז לנסרי נישט אינטערעםאנט. און לײװיק װײזט אםילו נישט זײערע נעפילן און איבערלעבונגען, וױיל אפשד זעגען זײ פאר אים;ישמ פאראן, אדער ער איגנארירט זײ צוליב זײער נישט־אײטערע־ םאגסקײס. להיפוך סטאי־עס ער זיך ארויםוױיזן די צזו״טע קאסע־ דופן א פאדביטעדטק״ט, טוז אדויסדזפן דעם װילן צו אפםרעםדן זיך און שאפן אן אנדעד וועלט, א מער־באטעמטע און בא־ הארציקטע. קאן עם זײן א װעלט פון ל־רישע שטימוננע;, װעקכע מיד ס־עםן אויף שרימ און סריט אין דער אפעדיקאנער פאעזיע. קאן־ עם אבער אויך זײן א םחוץ־םאטעד־עלע װעלט םון םיםבאליק, ,ױ■ אין ״נולם״.־ דא האבן ם״ד דעם שליסל צו לײוויקס נשסה. און רער װעינ, װאם פירט צו דער םיםבאל־ק, א־ז אויםנעבעט מיט ז־ינע רדאמעס-, א־ן װעלכע עס רארף ז־ך אפשפ־נלען ראם לעבן פון ײד אין אםע־ דיקע, און עם װ״זט ז־ך אדויס, װי אזוי לײװיק קוקט אויף דעם ראז־קן לעבן, און ,־ועלכע פראגנאזן ער גיט.- אין די אלע פ־ד דראםעם איז קלאנ־ און שארף אװעקנעשטעלט דאס פדאביעם פון דער אלטער און נײעד ה״ם. דאם פראבלעם רד־קט ז־ך או־ס א־ן א קאנפליקט צװישן זײ בײד;. דעד פאקט אל״ן פון איבערעם־נדידן, דעד עקאנאמײשעד פאקט פון אײנ־ אדדענען זיך אנטשײדט :אך נישט, צי פארלאזגד־ק ד־ אלטע תײם שײלט םען םון זיך אפ ד־ אלטע חויט. פארקערט, עס װאקםט נאך מעדער אויס דאם אײננעװארצלמע. די אלטע הײם בײ לײװיקן איז נישט בלויז נעאנדאפישעד פאקט פזן א ׳ה־ים, זואם עקזיסטירט דארט עדנעץ א־ן פו־לן צ־ ליטע. דאם איז א געװיסער קאםפלעקם, א געזויסע אײננעפונדע־ װעסע װעלט פון ד־נ־ם און םנהנים, פאדמען פון לעבן. װאלט מען געקאנט מ״נע;, אז ד־ עלטעדע גענעדאצ־ע בלו־ז קאן ז־ך נ־שט צו־ פאםן צו ד־ פאדםען פון דעד נײעד װעלט. א־ז עם אבעד נישט אזוי, װײל אוד־ (״באנקדאט״) איז דװקא א ױננער, דאםגלײכן חײם (״אדעמע סלוכה״), ,־וי אויך װולף (״שאפ״). אין די דאזיקע דרײ ־עלדן לײנמ לײװיק ארײן אזו־פיל א־י־ נענעם ליר־שן סענט־םענט און צונעבונדנקײס, עד פלעכט א־ן זײ אד־ין שט־מונג, לעבעד־קײט און פאטאם אין זײער טו;, אז ם׳קומט אויס, דאס ז״ זענען ל״זויקן ס־מפאטישער, אײדעד די קעגנזעצ־ לעצע ט־פן. זײ זענען עם ד־ פאדטרעטער פון דעד אלמער הײם, כאטש זײ זענען םוף־בל־םוף אײננעבידנעדט אין דעד :ײער, און טראכטן נישט װעגן דעם אלטן, אדער לכל הפחות װעגן א צודיקקעד צום אלט;. זיי זאגן עס גישט אדזים, באטש אפשד טראבטן זײ דעדפון. ד־ אלטע הײם א־ז א נשמה־קאםפלעקם, װאם מוז זיך אנט־ פלעקן בײ ־עדער געלעננהײט, בײ אלערלײ אוטשטענדן און א־ן ־עדן לאנד. רעד דאזיקער קאספלעקם א־ז א מקופ, װו מ׳באהאלט ז־ך פאר דעם אגדעדשאדטיקן, װאס זויל זיך אדי נד״םן בגעװאלט אינם מענטש אדיין. איז עס אלגעמײן דאמגינטיש, צי איז עם אין רעם פאל בלויז פפעציפיש ײדיש, אן אפקלאננ פון דעד ביזא־צט־קעד ־ידישער אנסװ־קלונג? װעלכע איז ל״װ־קם שטעלונג? קאנםטאטירט ער בלויז, צ־ עד אקצעפטירט? או־ך א־ן אים איז דא ד־ צער־םנק״ט פון דעד נשסה, אזו־ װ־ ס׳איז דא א צער־םנקי־מ א־נם ארום־קן ייד־שן לעיבן. אין דעם בלויז, װאם עד שטעלט אװעק אזא פדאבלעפ, אין דעם, װאם ער קעדם זיך שטענד־ק אום צו דעד דאז־קעד טעםע, װײזן זיך ארוים זײנע פאדינטעדעםירונגען און ז״ן נייגוננ. ער איז נ־שט צופרידן םיטן אםער־קאנער לעבן. נ־שט אלפ טענטש, נישט אלס בירנער. א דיכטער פון זײן פארנעם װאלמ לײכמ געקאנט און נעדארפט, לעבנד־ק אויפן אםעדיקאנער באדן, זײן אן אפשפינלונג פון די נײע טענדענצן פון א ״דישן קיבוץ, װאם האלמ זיך אין אויסבילדן. װײזט זיך אבער ארוים, אז שמאדקעד זענען אין אים די פאעטישע כוחות, איידער די סאציאלאגישע. דעיר וױיט־ק פונם פארלו־רענעם קנעפל אויף ד־ םיבירעד װעגן, װעגט א־בעד םיט זײן א־נערלעכעד ה־לכ־קײט דעם געדויש פון דעד נרויסעד שטאט נױ־־ארק. זײן װעג א־ז דעד זוכעניש־װעג נאכן קנעפל. דאם דאזיקע קנעפל װערט א םימבאל. עם דערהו־בט זיך אין אזעלכע קאםמישע הויכקײטן, אז ם׳הויבט אן צו בלישסשען סיטן רײנעם ל־כס פון א װעלט, װאם איז טיף א״ננעגראבן אין לײװיקן. עס איז נישט א םיםבאל פון נעװ־םע א־בערלעיבענישן בליײז,