Literarishe bleter · 1931-12-11 · 50 (11.12.1931) · p. [Seite]

>)בסער '))רג^נג עדיי/ 50 גר. ררארשמ, פרײטין רי רטצטװבטר י193 ־יבךנלר־אדיעלגז וליי ל״ייץירדדי ןײסםי־ײ ^י— װאכנעלדיפטה׳?יפלעדאפח־ ■ פארי?אג 3.ק?עעקי־ן,װארשע נ. // ײ נ י ג / // י 7 נ ע פדאגעדימ לײװיקם אםעדיקאנישע;״שט יזײן אזייעקטװוע חדאכאםישע ׳האנדאזנג, װאם איז אזיםן צו זובן םױזשעטן םאר דער דדאמאט״טער שאםוגנ און אנטשפאנונג; עם איגט א־ן זײ אײזויק אאײן. דעדיבעד זעגען זײ אײװיקס אםע־ ריקאנישע טראנעד־ע. — — — אײװיק איז א־ן א היפשער כיאם א ראמאגט־קער. דװקא דער אםעריקאנער בארן האט נעזוײטיקט אין א־ם דעם ראמאגט־זם. װען עם באיט אין דער װיםטעניש םון ביזנעם און קאאטער, ניבטעינער אויםנערעבנטקײט ד־ באויע באום פון פאעז־ע, װע־ט ז־ באהויבט דויך די װינטן פון דאמאנט־זם. און או־ך נעמט ז־ך עם דערםון, װאם רער ײד־שער נײםט א־ן אמער־קע איז םוד־כא־םוױ אזוי םרעמד דעם אדום. די נאנצע איריק אונזערע, װאם א־ז או־סנעװאקםן א־ן אםעריקע, איז אזוי װײט םונם אסער־קאנ־שן נײסט. ז־ םאיר־רט זיך צװ־שן די ראזע נעפאען פון חאוםות און םאנטאזיעים. ד־ ״װנגע״ און ד־ ״־וננסט•!" זענען נעװען ארע־ א נײע אױפאאנע אדער דער מאדע־נ־ז־רטער המשך םון ראמאנט־זם א־ן דער י״ד־שעד איטע־אטוד. נאך א ם־בה האט געװ־רקט דערבײ, אז דער םפעצ־פ־שע־ ײד־שער ראמאנט־זם זאא א ק־ום האבן דא־ט א־ן דעם נ״עם אאנד און א־ן דער נײער הײם. ר־ נײע הײם האט נ־ש־ט אפגעמעקט ד־ שפורן פון דער אאטעד הײם. ד־ אאטע ה־־ם א־ז נאך געאענן ט־ד אין די בײנעד, די נשמה אװ נאך נעװען דורכגעװײקט מימ ד־ צו־ קענ־ש; פונם אאטן. ד• ״ד־שע איסעדאטור א־ן אמער־קע האט זיך נאך נ־שט אור־ באניז־רט. און כאטש זי האט זיך אפנער־םן פונם שטעטא אין װ״טן םורח םון אײראפע, דאך האט ז־ך נעצוינן נאך װ״טעד דער ד־נער, אומזיכטבארער םאדעם, און ארומנעקנויאמ דאם טון און דענקען. די איטעראטור םון דער אאטער הײם האט נאך נעהאט ד־ רא־ סאנם־ק פונם נאענטן שטעוטא, םון ד־ שטיעטא־םע ט־פן, םון די היאפ־ אאזע א־נטעאינעגטן, םון רי םארחאומטע אוינן, םון די דודשט־קע ראסאגטישע רעװאאוציאנערן. א־ן אמעריקע האבן אזעאכע ״גד־נע״ ני׳שט קײן אעבנם־ מענקעגקײט. א ידושה םון א דורות״אאננן אעבנם־שט״גער קאן נ־שט װערן אזוי ניך אפנעטרײםאט. דערפון נעמט זיך טאקע דער ראסאנטיזם םון דער ײדיש־אסער־קאנער איטעדאסור. דאם ײדישע באװוםטזײן ש־עפט ז״נע כוחות םון ז־ך אאײן. עס האט נישט דעם זיכערן, מאטעריעאן באדן, םון װעאכן ם׳זאא שעפן זײן יניקה. גאכמער: עם שאםט זיך א דיסאנאגם צװישן די םאטעדיעאע באדיגנונגען און צװישן די אידעאאע. דעד קאנוזא־קט מוז ארויס־ א״װיקם פיד דראסעם םונם אםעדיקאנער אעבן זענען אײננטאעך א טעט־ ראאאניע. אן אײנהײטאעכע קייט םון פיר ריננען. ״שאפ״, ״שמאטעס״, ״באנק־אט״ און ״ארעםע מאוסה״, — ראס א־ז אן אײנהײט, װאם איז א־דעיש פארבונדן א־ צװישן זיך, אי אינם תוך אאס דעדזעא־ בער נרוגט־נעדאנק אײ־ װיקם, נאר אוױי פארשײ־ דענע סאנען נעמאאן. דער אינהאאט, די מאטעריע באײבט שסענד־ק דיזעאבי־ בע, עם בײט זיך נאר די פארם, עם בײט ז־ך אײננט־ אעך באויז די םביבה, א־ן װעאכער עם שפ־אט זיך אפ די אקציע. די דאזיקע אײגהײט שאטט דאס, װאם ס׳אאזט זיך אנדופן א״ײיקם אסע־ ה. לײװי? דיקאנישע טראנעד־ע. אן אמעדיקאנישע טדאגעדיע איז עם נישט באויז צזאיב דעם, װאם זי שפיאט זיך אפ אויםן אמעריקאנישן באדן, צװ־שן און צו־ איב די אסעריקאגישע םאדהעאטענישן, נאד עס איז אײנצ״טיק אײ־ װיקם נופא אמעריקאנישע סראנעדיע. עס אאזט זיך גישט נאויבן, אז דער שאפער קאן זיך אזוי אפ־ רײםן םון זײן זוערק, אז עס װעו־מ אים אינגאגצן סרעמד, װי ער װאאט בײם שאפן אפנעשײדט פון זיך א געװיםן פרעמד־קערפער. ניכער נאויבט זיך, אז װי נישט אב־עקטיװ דער שאםער זאא גישט ז״ן, דאך איגט אינם װערק זײן איך, װען נישט נאנץ אםן, איז באהאאטן אין די קעסעדאעך און שפאדעס פון די װערטער און נעדאנקען, צוױשן די שורות. סען דארך נאד אנװענדן א געװיםע נראםאאאניע, א איטערא־ סור־קריטישע גראםאאאניע, און עס אינט םאר אונז אםן דער װעג צו די נשםה־םורות *נם שאםער. אין דטם זין זענען אײזויקם אסעריקאנישע דראמעס אויך נישט קיח אביעסטױוע באשדײבונג םונם ײדישן םצב אין אסער־קע, אויך