Literarishe bleter · 1931-12-04 · 49 (4.12.1931) · p. Seite 915

וייט 918 9 ריםבדאריא! גלסוו 1\<ז. 9♦ (־סג.) (זוזגזסירנזגז־לױ?*, מםען *נםייל אין דןר *רמט ׳צטובת דזנם ם*?־ םימן בוך, אוסעטום שרייען *ון די ווענט ריזימ, שיין־נימױיכנממ אםישן, וואם רוםן צו שויםן ביכער. און װי װײט חום םיעםישע בוך איז אויו אויםזוריער אוים־ געװאסםן, קען םען זען םון רער אויםשטעיוננ *ון זויעסישן םוך אין בריםצ. ם׳איז םשוט צו באװונדערן, װאם א םיצײן םאיע, אין א סצײן צאנד, םיט גאנידבאגרענעצטע םענאעבעײטן חאס באזויזן אויםצוטון םאר די צעצטע צען יאר. ם׳זעט םאר זיך םרעכטיסע צוסםום־אויםנאבעם, וװנדערבארע צײכענוננען, װאם םאדכאפן ראם אוינ. און ביכער אויוי אאע נע־ ביטן םון װיםן. דער םצעטישער צעזער־עוצם איז אויך• אויםנעװאסםן און באםרידיסט ייד שוין נישט םיט די םעשה־ביכלמר םון םאר דרײםיס יאר צוריס. ראם םצעמישע םארצאנ־װעזן האט באטת םיצ נעארבעט און םיצ דערנרײכט בײם םארשענערן דעם אויםזען םון םצעמישן בוך. װי שײן און אנציענד אויך זענען די סםעציעצע םאצסס־אויםנאבעם, םאר שםאם־ביציסע פרײזן, װאם ט׳האט ארויס־ געצאזט םפעציעצ צו דער װאך םון םצעםישן בוך! די אױסשטעצוננ װערט באזוכט םון א נרויםן עוצם. אנדערע שפראכן. םראנצויזישע ביכער װערן םער םארסויםט אין םצאנדערן, װי אין דעם םראנצויזיש־רעדנדיסן טײצ םון בעצניע. די םצעםישע םאצסם־אינםעצינענץ סען מער די םראנצויזישע ציטערא־ טור, װי די םצעמישע נרוים־בורזשואזיע, װאם נרויםט ייר םיט איר םראנצויזישער סוצטור. און די דאזיסע םצעטישע נרוים־בורזשואזיע האט שוין אטבעסטן כאראסטעריזירט דער נרויםער םצעםישער שריײ בער בויםע: ״זי איז האצב םארםראנצויזישט און האצב עם־ הארציש״... בײם שציםן דעם סאננרעם האבן זיך אצע חײציס םארםציכטעט, אז יעדער טוז זען אין דער װאך םון םצעטישן בוך װירסן ארום זיך װאם םער ביכער צו סויםן. דער טער־םארםענצעכער טוז סויםן םער ביכער, כדי די איבעריסע אוםזיםט צו צעטײצן צװישן אדעמען םאצס, װאם סען, צוציבן סריזים, נישט סויםן סײן בוך. דער צאזוננ איז: דאם בוך איז װי ברויט, מ׳דארח אויך נישט םארנעםן אין נײםטיסן שםײז. איצט נײט אן אין גאגץ םצאנדערן א םיבערדיסע פראפאנאנרע םארן םצעמישן בוך. יעדער איז םחויב צו דערםאנען דעם צװ־יטן. אצץ איז אײננעשפאנט אין דער ארבעט. אצע פארטײען, ביג צו רי װעגן א ״הויפט• דרוה־פעלער ן-ײזױ מײז בריװ צו ביאליהו אוז וועגו דרוהפעל־־ערם בכד־־ל־ ןכווזם א\ ארםיבס איצט — צו רעד זאך. רער שד, װאם איז םםונה אויף די דרוסםעצערם (װאם ײען? א טצאך איז עם?), האט םיר אויך דאםםאצ אפנעטון אויף טער־ סיש, ם׳הײםט — אויח שדיש. אויב דעם ערשטן טײצ םון טײן אםענעם ברױו צו ח. נ. ביאציס (״ציט. בצעםער״ נום׳ 84) האם ער נאך װי עם איז נעצאזט צררו, האט ער דערםאר דעם צײײ׳מן סײצ (אין נומ׳ 47) באהאנדצט םיט אזויםיצ שדישער חוצאה, אז איך םוז םיר סיצן ם׳הארץ און אים עםנטצעך םארשעםען. זײן חוצפה האט ער ארויםנעװיזן אין א הויפט־דרוסםעצער, װאם איז טאסע אן אםתער מױער, װיױ — עם צירם. און םעצן םעצט א סצײניסײט: א ״נישט״. אט דער םעצנדיסער ״נישט״ טאכט םיר אצץ םיטאנאגדער צו־ נישט. אויב דו האםט, םרײנט צעזער, כאטש אביםצ צעזערישן נאט אין הארצן, טא נעם, זײ מוחצ, דעם םאריסן נוםער (46) םון ״ציט. בצעטער״ און ניב א סוס אויןי זײט 876. דאו־ט, שפאצט 1, שודות 10, 11 און 12 (םון אונטן ארויח), שטײט טיט סאצטבצוטיסער אכזרױת נעדרוסט: זין םאר נעשיכטע, טראנן דורות אין זיך און םיצן רי אהי־ױת םאר דורות, טיםע דערסענטעניש (דערסענטעניש און רעםטאװרא־ ציע) םונם עבר — דאם אצץ זוענען זאבן אוטגעהײסר װיכטיסע, א. א. װ. זאצםטו װיםן, אז איך, רײן רינער, האב אין סצאםערן נעתאט צוגענעבן: דערסענמעניש און ויפיר רעםטאװראציע. אױ אבער גע־ סוםען דער שד דרוסםעצער, ארויםנעשנעצט רעם ״גישט״ און ם׳איז דערםון נעװארן: דערסענםעניש א\\ רעםטאװראציע... האט זיך אזוי־ארום באסוטען נישט נאר רער תיפוך םון י־עם, װאם איך תאב אויןי יענעם ארט נעװאצט זאגן, נאר *וובצ דער וזיפוך פו\ רבװ אלםנז, װאם איך ואנ אי\ װײ\ ארםיגר. אוא דרוסםעצער, חבר צעזער, איז שוין — צװישן אונז גע־ רעדט — א םשוטער םאגראטשטשיס... * * ״דעטאםסירט״ דעם הויפט־דרוסםעצער, װעצן םיר שוין אוים־ נוצן די געצעננהײט און פאראײנװעגם םאררינטן נאך א פאר גדײזן, שוין א םך אוםשוצדיסערע, נאר םונדעםטװענן נעגונ נעפדינע. דארט, זײט 875, ערשטע שפאצם, שורה 14 (גערעבנם םון אונמן) איז נעדרוסם: ,,אנאצאניש און אידענטיש זעגען זײ צוױי צחצוםין םארשײדענע זאכן״. ווער איז דאם דער ״זײ״? םדןמ אים בהרם, — האצא! װער ב״ם טעצעפאן? חבר מײזיצ? דא רעדט צײטצין. כ׳האב נענוםען צײענען דעם צװײטן םײצ םון מײן ברױו צו ביא־ ציסן — איז מיר ציכסיס נעװארן םאר די אויגן. — װאם איז? — פאםקודנע דרוסםעצערם! — טא שר״בט אן א תיסוךטעוח. — דאםמאצ — ויסװי איר האט שוין געזען אסאצ, עטעצער זאצ זיך זעצן צײענען א תיסון־טעות? כ׳םוז דאםםאצ צערנען בצס םיט די שדים־דרוסםעצערם נישט הינטערן פארסאן, נאר בםני עם ועדה. זאצן זײ וױםן, די מרײםניאסעם! — נו, נוט, זידצט זײ אן, אבער בסיצור. * * * דא נישט צאננ האט זיך ראװיסש, אין אן עגצעכן םאצ, בא־ סצאנט, אז דער חבר דרוידםעצער איז זײן צעבנם־באנצײטער. פרא־ טעםטיר איך סעגן אנרוםן אזא פאםסורניאס: ״חבר״. דאם — ערשטנם. צוױיסנם, װיצ איך זאנן, אז ראװיטש איז נישט דעד אײנ־ ציסער דרוס־םעצער־צײדנדער. אט איך, צםשצ, בין אויך א דרוס־ םעצער־אױב. איך תאב שוין, ברוך השם, א םטאזש אױף דעם נעבים. זאצ די געשיבסע םון די דרוסםעצערם נישם םארנעםן, אז דאם בין איך דעד, װאם זײן פאעמע ״ױםןי דיצה רינה״ הויבט זיך אן מיט דעם סצאםיש־נעװארענעם דרוס־םעצער: ״א נעפנרט אײ״— אנשטאט: ״א נעפנרט אײור״... װער סען זיך צו טיר גצײכן? איר וױיםט דאך: ם׳האט מיך שוין פאר יענעם נעפגרטן דרוס־א״זצ נע־ זידצט אויך. א שרײבער טראכט — און א דו־וספעצער צאבט. אט האב איך אםאצ(טאסע אין ״ציט. בצעטעד״) אפנעדרוסט — אונטערן :אםען: דרוסםעצעו־יאדע — אן אנטי־דרוסםעצער־םעציעטאן. האבן דאם די דרוסםעצערם דערזען, האבן זײ אסופירט דעם םעציעטאן און דער נאנצער אנטי־דרוסםעצעריזם איז נעגאננען סאםוט. אנב, כ׳האב אין יענעם םעציעטאן בעשריבן, אז דעד דרוס־ םעצעד איז דער משפחה־םעצער םון דער ײדישער ציטעראטור. װיצ איך איצט צוגעבן, אז א םשםחה־םעצער איז ער שוין דערמיט אצײן, װאם ער װעסט דאם משפחה־נעםיצ בײם צעריםענעם שרײבער־ נעזינדצ. װארום בײם אנבציס םון א דרוסםעצער םיצן םיר זיך אצע װי סינדעד םון אײן אומנציס און װי ברידער םון אײן דרוסםעצער־ פאטום. * * *