Literarishe bleter · 1931-12-04 · 49 (4.12.1931) · p. Seite 913

4 דיס 913 ריסינןנ־אדינננוו 3רוו6<ז\־ ײ&י• 9* 3961.) אין זײנע — אםער עטיזדהסטע — דערצײרוגנען ״װארס?*״ און ״איז האאץ־הויף״, װו דער צענטער איז װירער: א קו, א צו־נ,— דערנרײכט םטאװםקי צו א קענטיהער חיהשער נג־אניה!... די דער־ צײאוננען װירקן אויר אונז דויערהאםטיק, עטאדס, רער עיסר טיט זײער נעצוננענעם, עטארק עטאציאנעאן און שט״ד־פלאםטייען םוןז. •טװאיער זענען ר• דע־צײקוננען: ״ר׳ ז־סעקע״ (װא־יאגט םון אן אכיא־ליקער דע־צ. ״כוילך״.) — ״נישט אננעצויגן״ און ״דער נ״ערד״. םטאװםק• ציט דא װײטער זײן םױזיטעטן־קיניע. ר• אעצטע דערצײלונג אין בוך — וױדער אן אויטאב־אנדא־ ם״עע; װידע־ א פלאםט־ע—עײנער פ־נאק; װידעד א טעשה טיט א טכוי־, װאס באקוטט א טיאוםן פטק אין דער פאםטקע. ״םון כעם און װײטיק — װערט דערצײאט — זענען זײ (זײנע האר) געװען אויםנעהוטעאט און האבן נעהאט א פ־אכשפואן אױםזען, װ• א נאארענער טעפיך באשפריצט טיט זיצבער״... ם־אנםענטן םון םטאװםקיס דע־צײאוננע;, ױאס זענען םאר־ עפנטאעכט א׳נם בוך ״שטומע םרײנט״, זענען װ■ אננעטאםטן פאר אונזערע אנעטי־טע שוא־כרעםטאמאטיעם. אין א קינד א־ז תםיד נאיאיק, װאך דאס נעםיא און רעי א־נטערעם צו ד• ״שטומע *־ײנט״. אין ד• דערצײאוננען װעט אױך דעד אערע■־ נעםעען נענונ סינםטאער־שן, עטאצ־אנעאן, דערצײאערישן און באאערעװדיקן מאטעריאא. װילנער פארלאז ריז 3• קןלעצל, ערשט דעדשינען: װ. נאטאנזאז אינטעליגענץ,?וננט אוז הולטװ ליטעראטיר אײ ליכט פין פילאסאפיע אין 2 ט י י א ן: עדיםטער טײא — אײ עײכות צו לונםט 1. רנור קולפזד־וןריסײןנוד איבגוד\ סװנזנו־ןריסייקעד. 2. עװגזסי או\ אונזבאװוממויניןנו גטדאנןןלנונקײמ ואיונזואיצינו אי\ ננ\אפ\.). 3. וװואצינונז אי\ דנור וןוונזמ. 4. עױנזמרנוריטזנו בירר לנובסײמ או\ באװוממוױיענו גנוראוסלנובעײמ ןבילרנור או\ גנודאוסנוו). 5. רי רנובמ פו\?רימיענור או\ גרײבװטרמיעײמ פו\ ארמ?ולמור־אוינזררו?\. נ). רי פיראנזאפיננזנו או\?ױנזמ רנוריננזנו מוברימירװג פו\ רײרוננזאפמ, ריבוו או\ ננזײוןײמ צװ״נמיטײא—לינכניער >.ון נײע װערה רווװ מארנזמאימ ,,?ריג או\ פריד\״ או\ ״אװא?ארנװיוא״. ארפרמד ווײמזזוור — רי (ורונזמנו ננזװארב וװימונניאפמ או\ רי מארערוע וזערמ).?װמ זזאמנזװמ ״מיממווריוװ״. ראמוװ ראראומ ,,וננזאז?ריממאר״. פיאדאר דאממאינוװמעימ ״ברירוור?אראמא־ ואװ״. מאמאמ מאומ ״צויבערבארג״.?װממ, װי א וערבממ־ צװע? או\ ועלבממאוימררו? צוליב רטר?ולמור ־ אװױװור־ םאלנור איױהײמ או\ גאוצסײמ. אדרעמ.• קאאפ. ״ ב כ ע ר ״, װארשע, נאלעװקי 2א. אי\ אמווריקמ ויך װוווו\ צום מזזבר.■ ._ו_וו ,ססססוזןס חס^ויזס^־ו^יז .)\\ 6םת6(£ת6ק16)ת1 ג125 ערשט דערשינען קאדיע מ לאדאװם י בירען שיכעלעך אװעק, װי די ררעלט האט כאד אן עק ומענווװלמך אי\ מגנרו\) ם׳איז אים געלזננען ד• דאזיקע חיהשע שטדיכן און אײננשאםטן ם.י:ם בעל־חי צו ״אנמראפאמארםיזירן״ ארן — צו נעכן א־ן ז״נע דערצײלוננען א נאלעריע םון חיהשע ״באראקטע־ן״. די ערשטע,;רעסטע, אויםאביאנראפ״כע דעירצײא:;: א•; בוך שטומע םרײנד״: ״איך און ט״ן קאץ״. ס׳איז א טעיצה םיט א קאײנשטעטאד־קן ײנגעאע, מא־ר־נח, װאם וױק, נישט אנדע־ש, האבן אין שטוב א קאץ, א הינטא; רי טדאד־ציאנעאע חדר־דערצױננ םארשנײדט אאע האפענוננען און טעגאעכקײטן עפעם ענאעכעם צו באזיצן; ם׳ײננא, נאט־ראעך, אײדט. ייז — עם דערװעקט ז־ך םאד אים א זכות: זײן טאטע, דער םרומער אטדן פון ״תורה־אשטה״, עטינירירט קײן אפער־קע; אין שטוכ װעדט םרײ אן ארט םאר א קאץ!... די קאץ ברעננט אכתחיאה: ברונזן ט־ט רער םאמען, טומא, אויםרודערוננ, אויםאעבוננ אינם שטוביקן תינדערישן װעאטא... אויח דער פאן םון טדעםאעך־אעבעדיקע שיאדעדרננען םון דעד קאץ — װעבט זיך א איבע, םרידאעכע א־ד־איע צװישן קינדעד און קאץ. (ז. 39, 63)—; אבער — דער קאצם םװז איז א טרויעריקעד. חכרה בינדן זי, די קאץ, אײנםאא, ערב־םםח, טורא האבנדיק זי, די קאץ, זאא נ־שט םארשאעפן קײן חמץ, אויף א שסריקא אויםן בוידעם; די קאץ שםרינגט און הענגט זיך אויח.אין דער םינוט — דעיצײאט דער העאד םון דער דערצײאונג, םאיד־נח — איז די נאנצע פ־ייקע (םדיערדיקע, צי םר״דיקע?'. ט. :.) ױננט טײנע פאד טיינע אויגן אדורך..." די דערצײאונג — הנם איר םומ שאקידט אונז אב־םא — אאזט איבער אזיןז אונז א רושם: אאננ פאאנטערט זיך די ראזיקע הענניענדיקע קאץ םאר אונוערע אוינן... אין די װײטערדיקע דערצײאוננען אינם בוך ״שטוםע םרײנד״ דעדנענטערט זיך םטאװםקי צום שטעטאדיקן פדאסטן ײדן םיט זײן פרימיטױרהארציקער צונעבונדנקײט צו דער קו, הון, צום םערד, װאם זענען פאר אים, פארן ײדן, א מקור :ישט נאד םון הױ;ה, גײערט אויך םון טרײםט, םרײר און אעבנם־אינהאאט. די בעאי־ח״ם גוםא אין םטאװםקים דערצײאוננען אעבן דך אוים בײ זײעדע באאעבאטיס סיט אאע זײערע חיהש־אוםנעצויטטע םטיכיעם, אינםטינקטן און רניאותן. םטאװםקים בעא־חי — אהיפוך צו מענדעאעם, ש״עמם — םארטאנט נישט קײן םפעציפיש־ײךיש־ אעכע םיםנים; זײן נורא איז אױך :ישט דער נורא םונם שאיטטזא־ דיקן באאעבאם (דערמאנען טיר זיך די םאציאאע א־רענטישקײט םון טוביה דעם םיאכיקער, כתריאא דעם װאםעד־ם־רעד און זײערע םערדאעך, םוגם ײננא םון ״דאם קעאבא״ און דעם קעאבא...) —; םטאװםקים בהמה קוםט נישט אפ מיט ״שהי־פהי״, םיט א ״הא אין םידור״, םארקעדט! םטאװסקים בהמה איז תמיד זאט, צוםדידן, אעבנםאוםטיק; ז• יאקוטט באדײ םתם 4עצטן, אבי זי זאא :א־ זאט און נעזונט זײן... יעדעד םטאװםק־ם בעא־חי איז — װי דערפאנוט שו־ן - א ״כאראקטער״: די נעאע הון, אמשא, איז נישט סתם אזוי א דורכ־ שניטאעבע ײדישע הון, נײן! עפעם איז :א>־ פאדאן בונטאיישם, םענטשאעכם — װיאט זיך זאנן — ״זעאבםטבאװוםטזיניקם״ אין איר באצױננ צום באאעבאם, זאםן דעם םטאאיער; בײ די פענטשן פיט ז״עדע אננעװארםענע באדיננוננען בא״בט דאך די נעאע הון— םריי!... און אזוי אויך אונזער אאט באקאנט, איי םעדדא ״אבן הארמי״, װאם באצאאט םאר זײן אוםנעצויטטער פערדישער םרײהייט םיט א פוס... אזוי — רער טר־ף־םארהאסטער (יײ די ״דן) חזיר, װאם כאצאאט םאר זײן םפאנטאנער חז־רישעד אומנעצוימטקײט טיט זײן אעבן, ממש, װי א העאד! (ײדן האבן אים נעטטיתט פארן צע־ שטערן ז״ערע פאויטאעך און בײטן) —; און אזו• אװך אאע איבע־ ריקע בעאי־חײם, צו װעאכע מיר באקומען העכערע םיטא״ד און װעאכע האאטן זיך אאנג אין אונזער זםרון... ױאא און ציפעם צוגעבונדנק״ט און פארשטענדעניש םאר זײער םערדא, װאם זײ םארמאנן —■ דאם איז נאײכצײטיק דעם םחברם צונעבונדנקײט און פאר׳כטענדעניש פאר ד• בעאי־חײם, װאם עד שיאדערט םיט אייע. םטאװםק• אױ נישט דערװײטערמ םון זײן שטאף אויף דעד דיסטאנץ פון איבעקטיװן םאאן; כדען פיאט, טען זעט, אז דער שטאף, די סביבה -זיז אים, םטאװםקין, איב, אײנן, נאענט; דערםון דע<־ עקזאקטער רעאאיזם, די רויע, האדצ־קע װטם־ ק״ט, דער נעװײנאעכער הומאר א־ן זײנע דערצײאוננען...