Literarishe bleter · 1931-12-04 · 49 (4.12.1931) · p. Seite 908

ז״ט 908 ליסיעראויטנצ בלעניטו (\צז 49 ןי396.) ^9■ רעבט אין ד• פינםטעדע טעג פון ד• פאנרזזמען. צוזאמען מיט, פאטער א-ז אױך אומגעקומען װ• א תדוש בעדד־מ׳עעװםק־ם יונ־;ערעד פדודער. אט ד• בלוט־געשעענישן אין ד• ייד־שע •עטעט און ׳עטעטלעך א־ן ד• לעצטע •ארן פון זײז לעבן האבן נאך מעד פארסריבן דעם ה״ל־קן;דד, מ־בה ױסף בן־נדױן, אין זײן חתבודדות־שט׳ב׳ א־ן ״נוה־שלום״, װאם ב״ם גוישן בעדלין. אײב מ־ד וױיםן מעד־װײניק װעגן מ־בה־ױםף בעדדיטשעװםק־, װײסן מ—;אד־װייניק װענן ם־כה־ױםף בן־נרױן. און דעד פעד־אד פון בן־נדױן איז דאך אזוי א־נטעדעסאנט, און די, װאם װײסן װענן א-ם, װאלטן נעדאדפט דערזו״ין װענן דעם. ל־פן דעם נאמען פ־ן זון, דעם אפ־קורס, און בפרמ נאך א־ן די ד׳ אפות םון דעם דב־ן. א־ן •א־ן ארופ האט דעד פאנאטישעד פאטעד ז־ך אנגעד״״בן דעדנענטערן צום אפגעפדעמדטן זון, פונקט װי דעם זון האט אננעהױבן שפעטעד צו צ־ען צ־ם פאטע־ און צום פאמע־ם װעלט. דעד פאטער א־ז ט־אג־ש אומגעקומען װ• א קדוש בעת ד• ־עצטע מ־־אד־קע פאג־אמען א־ן אוק־א־נע. בערד־טשעװסק• האט פ־נדע־װ״טנב פ״גלעך און וױיט־קד־ק א־בע־געלעבט זײן פאטעדס ט־אג־ש אומק־מען. א•; ד■ ״דישע כתב־ם פ•; א ״וױיטן קדוב״, וױ בע־ד־טשעװםק• אלײן דופט אן זײנע ייד־שע װעדק,;עפ־נען מ־ר ־•־נד־קע, האדצד״םנד־קע בלעטלעך װענן ד• ״שװערע צ״טן״, װאס זײן ארטע ה״פ און ז״נע נאענטע קדוב־ם האבן דא־ט איבעדנע־ .*ד^ *יי.אמווי ►יאי סאוויעטישע שדייפעד װונדעדשײנער דאמע״—ר. ס.) טדאגט אין זיך שטענד־ק א קע־ן םון;עדאנק װעגן םוף״, שדײבט בלאק צו אנדרײ בעל•. דער דאױקעד פעד־אר דויעדט נישט ראנג. בשעת ד• ל־דער דערשײנען (םוף 1904), אױ שוין דעד פאעט גאנץ װײט םון זײנע שטימוננען, נדט װעלכע זײ זענען איבערפולט. א־ן דעד פא־דעדע צו זײן צװ״טן באנד ל עד ״אומגעריכטע פר״ד״ (1907) דעקט בלאק אויף דעם תוך פון דער איבערקערעגיש, װאם אױ אין אים פארגעקומען. ״ד• שװײננד־קע, א־ן זיך פאדטיפטע נשמה״ פון דעם פאעט, ״פאד װערבעד ד• װעלט איז א באלאנאן -— א שאנדע״, װארט ״שטענד־ק נעבר־בן אזא, װען עם װאלטן איד נישט בא־ אומרױקט ד• מענטשן־װױנונגען — ד• שטעט״. ד• דאדפס־םטיכיע װערט אין דעם פאעט ארױסנעשטו־םן דורך דע־ שטאט־סטיביע. דעם פאעטם סוזע גייט ארױס אױף ד• דדובותן פון ד• שטאטישע נאםן און פלעצעד פון דער ה״גטצ״טיקעד שטאט. א־ן ד• יאדן 1903— 11104 העדן זיך אלץ־אפטער ד• שטאט־מאטױון אין בלאקם '1ידער. בלאקם פאדרעגעד פ. פ. פעדצאװ דערצ״לט, װ• א־בערדאשט עך איז געװען, בשעת עד האט אין 1903 א־בערגעלײעכט בלאקם ליד װענן ״דעד פאבריק״, בעת בלאק האט ד• נאנצע צ״ט געטענהט, אז בלויז ״דאס אײב־ק־פרױאישע״ אױ ד• א״נציקע טעמע פאד זײנע לידעד. זינט 1905 פארנעמט ד• שטאט דאס הויפט־אדט אין בלאקם פאעז־ע. עם באװ״זט זיך ד• ״אומבאקאנטע״, ״די לאקנרע און שרעקנדע״, ״די שדעקלעכע און װונדערשײנע״ — ד• שטאט, און עס פאדשוױנדט, אױף שטענדיק ״גײען אװעק די פעלדעד״ — און — עדשטע באהערשערין פון דעם פאעטם נעראנקען — ״די װונדער־ ש״נע דאמע״. ד• נײע געשטאלטן און טעמעם ברענגען בלאקן אויך ארײן אין א נײעד םביבה. ער דערנענטערט זיך מימ דעם פירעד פון דער ״נײער פאעדע״, מיט דעם פאעט־או־באניםט װאלעד• בדױםאװ. ער דײסט כמעט איבעד םיט זײנע פדיערדיקע פדײנט. א״נעד פון זײגע אינט־מע פרײנט, א ״םאלאײיאװעץ״, דערמאנט מ־ט ב־טערניש, װאם פארא פ״נלעבן איינדרוק עם האט אויף אים;עמאכט זײנע־ א װיזיט ייי בלאקן אין יאד 1904: עד האט ב״ דעם פאעט אויפן טיש נעטדאפן לינן אנשטאט םאלאװיאװם װערק, באלמאנטם לידער. דעד פאעט פון דער ״װונדערשײנער דאמע״ זעט די שטאמ אלם דעקלאםידטעד, װעמען זי א־ז לחלוט־ן פרעמד: ״ב״כיקע שפין, װאם זױגמ ד• ארומיקע יאװאקםענע שטחים, װאם לאזט ארויס א געבדיל, א טשאד און שטינקער״", ״שיכורע, טאנצנדיקע בר־ מױן־שטאט״, ״כישופדיקעד און שרעקלעכעד״ פעטערבורנ קנײפע־ דיקע־. צוזאמען מיט דער נאנצעד שטאט־טעםאטיק מיט די ״בײ־ נאכט־קע אםפאלטן״, ד• ״בידהאלעס״, ״קנײפעס״, ״רעסטארא־ נען״, בײט זיך יײ א־ם אויך די לעקםיקע, עם ענדע־ט זיך זךין;אנצע־ סמ־ל. דער אבםטדאקטער לעקםיקאן, װעלכער א־ז אי2ער־ פולט מיט קורט-שע, מ־טאלאנ־שע, ריטערלעכע װערטעד סרעט אפ ל־ ם 7 77 ־ב יא ױ הײנטצייטיקע אלעקסאנדער בל$ך ונװך.) בראק איז א ליריקעד. אפילו װען עפ מאכט ױך און ע־;ײט אדױם פון די;דענעצן פון עצם ליריק און ד• פאדשײדענע זשאנרען פון װאדט־שאפונג, לײגט עד אױף ז״ ארויף א בולטן ליד־שן קא־ לאר־ט, עד שאפט א באזונדער אימ פון ײד־שע דראמען, לירישע פובק-ציסט־ק (דעי לי־ישעד אדט־קל ״די א־נטעלינענץ און ד• רע־ װאלוציע״). א ־יינע־ ליד־קעך אױ עד אין די לידער פון זײן ע־שטן פעד-אד א־ן די ״לידער װעגן דעד װונדעדשײנער דאמע״ (1898־ 1904(. א־ן ד• דאזיקע לידער האט בלאק װ״ניק צו טון מיט;ע־ זעל׳מאפטלעכע עלעמענטן, םימ ״אקטועלע זאבן״. דער עדשטעד, װאם האט באג״םטערט בלאקן, איז נעװען דער פאעט זשוקאװםק•, וױיטע־ איז געקומען ד• ד״ אויף פעטן. ד• ט־פ־שע טעמאט־ק פון דעד אדעל־קער פר־צישער ליריק איז געװען ד• ליבע און ד• נאטור, גיכעד די ליבע אויפן פאן פון דער נאטוד: ״ד• ־אזע פ— מאדגנם״, ״העל־רױמע קא־ארן״, ״גאלדענע מאלן״, ״באבלומטע לאנקעם״ — זענען ד• טעמאט־ק־אקם פון אלע לידישע דײד, װענ־ דוננען און דופן, פון װעלכע עם באשט״ט ד• גדעםטע ט״ל פון בלאקם לידער פון דעד עדשטעד זאמלוננ. א ניים איז דאך פאראן א־ן די לידעד, װעלכע זענען נעשד־בן א•; פער־אד פון ז״ן ליבע צו ױין שפעטערד־תעד פדױ - - ז״ זענען א״נגעה־לט אין מיםט״ ציזם. ״אײף ד• ע־שסע קורםן א־ן אונױוערם־טעמ״, דע־צײלט דעד פאעט, - האט מײן גאנץ װעזן באהע־שט ד• פאעױע פון װלאד. םאלאװיאװ״. און עפ אױ קײן חדוש נ״עט, װאם דער ױננע־ פאעט האט א־ן זײנע ל־דעד פון ־ענעב פע־־אד ױך א־נגאנצן געפונען אונטעד דער השפעה פון דעם סאראוױאוױש־מיסט־שן קויט װעגן ״אייב־ק םדױאישן״, װעלט־נשמהי', ״נעטלעכער חבמה״. פונקט אזוי ווי בײ םאלאװיאװן א־ז א,״ך בלאקם מ־םט־שע ע־אט־ק דודב־;עדדונגען םיט ״אפאקאליפטיק״. דע־ קולט פון דעד ״פרױ, איינ־;עהילט אין זון״, װערמ ב״ דעפ פאעט פון דע־ עפאכע פון צמ״ דעװאלוציעס, ײעלכע האבן צום אנהױב אונטעדגעבדאכן און נאכ־ דעם אינגאנצן פאדט־ל־קט זײן אדל־קלאם, פא־ײנ־קמ מ־ט ד• איבערלעבוננען װענן דער דערנענטערונג פון װעלט־אונטעדגאנ;. דער קדענקלעך־עמפינדלעבער, ראפ־נירמ־פ־לבארעד פאעט הערט ד• ם־מנים פון אונמערנאננ. אומעטום — ״שארכן, ״שעפטשען״, ״נע־ דוכטער פעדד־גאלאפ״, - און אין דעם איעמען — דער אנקומענ־ דיסער וזװ־, — ״די באלױכטענע פדױ״, ״ד• פארש-פדאכענע זון״- אט דאם א־ז דעד פאטאם פון די ל־דעד װעגן ״דער שײנעד דאמע״, װאם זענען אױפנעכאװעט געװארן א־ן דעד שאכמאטאװעד ״אדל־ נעסט״, דורך דעד דורותד־קער אדעל־קער ליר־ק און דודך דעם געפלהאפטן פארנעפיל פון דעם אנקומענדיקן םאצ־אלן שטורם, פון דער קאטאםטראפע און פארטיליקונג פון ד• ״דעם הא־צן נעליבמע פד־צ־שע גיטער״. ״דער;עדאנק,װעינן אױ־ (װענן דער פדוי, דעד