Literarishe bleter · 1931-12-04 · 49 (4.12.1931) · p. Seite 909

זײט 909 םון דעם ״שדעקלעכן״, ״&רײנציעגדיסן״ ״לירי׳&ן זוםפ״ צו דעם עםישן שיארערן ר#ום רעאלע רעבן. דער ״פאאקיזם״ באאקם םון •ענעם פעריאד דואם ניכער םון אדץ;עטראגן א רײן טעארעט־שן כזןראקטער. ראטנד־ק א־ן זײנע א־ט־קאען און אידער די רוםישע אינטעלינענץ ארויםצוגײן אויןי די ״אוםענדאעכע רוםישע םאאכאענדעד״, זיך צונויםניםן םיטן םאלק, וזאט דער דיכטער אאײן;אנץ גוט;עװוםט אז צװישן דעם םאלק און דער א־נטעאינענץ;עםינט זיך ,עפעס א ״נישט־צוטריטאעכע;רענעץ״, אז דעי אינטעאינענץ איז ״שרעקאעך און אופפאר־ שטענדאעך״ דאם, .װי אזוי און װאם עם איבט דאם םאאק״. צו־ םאא האט זיך אים אםיאו נעדוכט, אז דאם םאאק װעט אםיאו נישט װעאן ־עדן םיט דעד אינטעאיגענץ, עם װעט זי נארנישט זען און באםערקן, זי גאײכגיאטיק אפוױשן םון דער ערד. פארקעדפערנריק דאם פאאק א־ן זײן באאיבטםטער נעשטאאט םון דער זיך־טראננדי־ קע־ נאנאאישער ״טדאיקע״ (דרײ־נעשפאן), האט באאק נישט אײנ־ םאא םיט שרעק זיך אאײן נעפדענט: ״און װאם װעט זײן, אױב ד■ ״ט־איקע״, אדום װעאכעד עם ״דונערט און װערט וױנט, די צע־ םאיקטע אוםט״ פאיט גאײך אויף אונז? װארםנדיק זיך צום פאאק, •ואדפן םיר זיך;אײך אונטער ד־ פים םון רער זיך טראננדיקעד וױאדע־ ״טדא־קע״, אױף באי־םםקדיקן אוםקום?... פארװאם בא־ זובן אונז אפטע־ םון אאץ צוױי;עם־אן: דאם אאײנםארנעםן זיך םון ם־ײד און דאם אאײנפארגעםן ױך פון בענקשאםט, יאוש, נאײכ־;־אט? איז דאם נישט דעדפאר, װאם ארום אונז העריםט שױן ר• ם־נסטע־נ־ש?... םען קען ז־ך שוין פארשטעאן, װ• עם קוםט פא־ א־ן ד• ש־עקאעכע חאוםות, א־ן ד• קאשםארן, אז ר• ם־נםטעדניש נעםט ױך דע־םון, װאם איבעד אונז העננט די האר־קע ברוםט םון דעם ם-טאםטן םערד און עס זענען נדײט זיך א־אפאאזן די שױערע טאאען״. אט דערפאר טאקע םערקט זיך אין די אידער זײנע װענן ־•םאאנד, וױ די ״ם־ײד״ װערט אםט םארװאנדאט אין שטיםוננען ם־ן ״בענקשאםט, ־אוש און גאײכניאט״. אין דע- רוםאענד־שעד איבעדקע־ענ־ש האמ באאק דערזען רי םארװירקאעכוננ םון זײנע ״זעוננען און פארנעםיאן״, די םארקער־ פערוננ םון זײנע ״פאאקישע״ שטרעבוננען. א־ן דעד ״םוזיק םון ־ע־ ־עװאאוצ־ע״ האט ױך א־ם;עדוכט, אז ער הע־ט דעפ ״שװוננ״ םון אאץ דער זעאבע־;אאנא־שע־ ״טרא־קע״. דע־ םאאקישער םאעט. װאם האט טעא־עטיױרט א־ן זײנע א־ט־קאען און אידער אויח דער טעםע װענן צונו־םניםן ױך ם־ט דעם םאאק, האט איצט נעהאט ד• םענאעבקײט צו םארוױרקאעכן זיין טדוים. און ער האט דאם טאקע;עטון. ם־ט דעם ״אאײנםאדנעסן ױך פון פרײד״ האט ער ױך נע־ װארםן ד־נען דע־ רעײאאוצ־ע, אין ז״נע ארטיקאען ״ד• אינטעאי־ :ענץ א־ן ד• ־עװארוצ־ע״ ־אט ע־;ע-םן ר• ״־••ם־אזע, דעקי׳א־ ם־־טע, םאם־איענאאזע״, וױ ער אאײן, רום־שע א-נטעאינענץ נאכ־ טון ױין ב״שפ־א, ד־נען ד• ־עװאאוציע, אננעםען זי. אאם רעזוא־ טאט פ-ן ב־אקם ״בא״״דן אפנעבן ױך״ דער ־עװאאוצ־אנעדער םט־ב־ע האט ױך באװיזן זײן בא־־םטע פאעםע ״צװעאף״. אין דער ־אױקע־ פאעםע באװײזט ױך באאק א־ן זײן םואע־ םײםטער־ קרעאצ־ע. פ־ן פיטוטע נאםן א־״נאננט־װעדטער, פון דער װײאער־ש־ װואנארער ״טשאםט׳שקע״ האט ע־ נעשאםן א״נם פון ד• פעראען םון דע־ װעאט־פאעױען קײן אײן װערק פון •ענער צ״ט האט אזוי נ־שט א־בע־נענעבן ד• ״םוױק פון דע־ ־עװאאוציע״, דאם זענען, אזו• צו זאנן, ד• אײנצ־קםטע ר־טםען פון םוף םון -אד 1917. רױטן אינהאאט א-ז די פאעםע ״צװעאף״ װײט םון דער וױ־קאעבקײט, און םון ד• נעשעענ־שן, װאם האבן ױך אפנעשפיאט אין •ענע טענ. זײנע צװעאף ״אפאםטאאן־רױטנװאדדײער״ טרויםען װענן א ״װעאט־רעװאאוצ־ע״, װעגן ״ םאנאנדעדבאאזן די װעאט־ ש־םה״. אבע־ א־ן צענטר םון דער פאעםע שטעאט דער פאעט אװעק ראם באנדיט־שע םקײם־פםק זײן די ״פ־אסטיטוטקע״, װאם האט ״םא־־אטן״ א״נעם פון ד• אפאםטאאן. ד• ־ום־שע קר־ט־ק װ״זט אן, אז םײ א-ן דער פאעמע צװעאף. םײ א-ן ד• ״םק־טן״ אדיענט-ט ױך באאק טעד אויף תנ־ ״םאא־ דאטיש־פױערישעד םאםע״, ״אויף ד• אפנעשטאנענע םויערים־ םאםן״ (םק־טן), און אפיאו דער פירער זײערער איז אויך דער פ״ע-שע- קר־םטום, װאם ״םא־ט ם־ט דער רויטער םאן״ און דאם א־ז ז״ע־ בא־אקטער־םט־ש פא־ דעם פאאקישן פאעט פון אט דעם פע-אד און זײנע םיםפאטיעס צו די אינקע ם. ר.; ״צװעאף״ און ד• ״םק־טן״ זענען נעװען ד• רעצטע אױפשוײננעז פון באאקם יעאםן. ריװעדאז־יפװז 3רצפ<װ־ ו\װ. 49 (396^ דאם ארט םאר דעם ״שענקיש־באאעבאטישן״ װערטערבוך, װעאכער איז גענוםען םון דער אדוטיקער קאנקדעטער װירקאעכק״ט. סיט דעם דאזיקן פעד־אד םון באאקם שאםן איז פארבונדן יענע ר־טםישע רעװאאוציע אינם נעבוי פונם רוםישן פע־ז, א־ן װעאבער באאק האט נעשפיאט די דעצידירנדיקע ראא. די זעאבע ראא האט באאק אויך דעמאאט געשפיאט א־ן דעם פראצעם פון באםר״ען זיך פון דעם נענויעם גדאם. טוי׳שנדיק דעם נעבײ היט דאך באאקס םטיא אויף זײן ראםאנטישן קאאאריט. אאם ראםאנטיקעד האט באאק ױך אויך נעםונען אונטע־ דער השפעה םון דעד ״הײנישער איראניע״ און דערהויפט פאר״ניקט ױך דאם פ־ט דעם ״אײננארטיקן רום־שן דאמאנטיזם״ םון דעם אויםנעאאםענעם פאעט און ״געםעראעכן צ־נײנעריםט״ אפאאאן נרעאריעװ. ד• ״א־בערפאאן״ פון דע־ ״נעםעראעבע־ ה״נישער״ איראניע, װעאבע האבן, וױ באאק זאנט, אים אננעהויבן באזוכן נאך אאם 15־יעריקן בחור, װײזן זיך איצט ארוים אין דער העכםטער םדרגה. בשעת אײנעם פון אזעאכע ״איבערםאאן״ האט ער אנגע־ שריבן זײן עדשטע איר־שע דראטע ״דאם באאאגאנדא״ (1906).;אייך;אכדעם שרײבט ער זײן ״אומבאקאנטע״ און דער ״קינינ אויםן פאאץ״, א־ן דעד אעצטעד דראםע הערן ױך ד• םאט־װן פון דעד ־עײאאוציע און דע־ עיק־ פון דער רעאקציע, װאם א*ז נאײך נאך איר נעקומען. אין ד• אאע באאקס דדאמעס קאיננען טענער פון ־אוש, פינ־ םטערניש, אוסקום. אין זײנע ארטיקאען פון ■ענער צײט דעקט באאק אויף מיט אן אוםנעװ״נאעכן פובאיצ־םט־שן פאטאם דעם םאציא־ ייאנ׳שן תוך פון זײן;אנצן שאםן. ד• אײנזאםק״ט, די אבז—ות־ דיקע אוםבאהאאפנקײט םון אײנעם, אן ארעאיקן א־נטעאינענט, װאפ האט זיך אפנער־םן פון זײן ״אחאוטין אױםנעשטארבענעם״ קאאם. םיט נאך א נרעםערעד אםנק״ט און אנטבאױזטקײט דעדצ״אט באאק ז״ן סאצ־אאע דראםע אין דער קינםטאעריש;ישט־נעאוננענער, און דורך און דורך אויטאביאנראםישער דראםאט־שער פאעמע ״א־דער םון נורא״ (1970). אאענאדיש ניט דא באאק ד• אאע עטאפן פון זײן אעבן־ און שאםנם־ײענ. די ״אידער םון נידא״ שטײען צװישן צײײטן און ד•—טן, — דעם אעצטן פעד־אד םון באאקם שאםן. א־ן דער דאױקער פאעםע װערט אױך נענעבן א־ן אן אאעגא־ -שעד פארם דעד ענטפע־ אויף דער ״פארשאאטענער פ־אגע״, װעאבע באאק שטעאט קאאר א־ן זײנע א־טיקאען און פארשטעאט א־ן זײנע דראםען און א־דער: װאם זאא םען טון? א•; װאם זאא םען;עפינען דעם אױסװענ םון דעם האפנוננםאאזן םאצ־אאן טעםפן וױנקא? װו זאא םען ױך אױםבאהאאטן פון דעד פ־עםדע־ און אפ־ נעפרעםדטעד, עקאד־קער און אומקוםעד־שער בודזשואז־קאפ־טא־ איםט־שע־ שטאטישער קואטור? דעם אױסײענ, װאם באאק נעפ־נמ פאר זיך, א־ז ױיעד טיפיש פא־ דעד עפאבע םון דעד אדעאיקע־ —דה, װעאבע האט אױך נעבדאבט צום אױםדרוק ד• שט־מוננען פון ״בעא־חדטהד־קן״ אדא און צ• דע־ בא—םטעד ״התפשטות״ פון אעװ טאאםטא•. אוםקעדן ױך צודיק אין דעם ״שט־אן װײםן הױז״, א־ן דער ה־וב־װעדנדיקער פ,—צישעד דאדפ־שער ״אדעאיקע־ נעסט״ קאן םען;־שט. עם א־ז באױז פאראן אײן ■ װענ — א-ן א נרױםן הױז -- א־ן ״—ימאאנד״, ״א־ן ד• פעאדער״, ״אױף דעם אוםענדאעבן רום־שן פאאבאאנד״ — א*ן פאאק, א־ן דוםייאנד. א״ף אזא אופן האט באאק דורכנעםאכט ז״ן שאפוננם־װענ פון דעפ פ־יצ־ש־אדעאיקן ־ײנעם אה-קער פזוסי און דעם ,אפאקאאיפטיק״ (זאראוױאװ, דורך דעם ״אודבאנ־םט״ בר־וםאװן ביז צום ״םאא־ ק־שן״ פע-אד, דעם פעריאד פון ז״נע ״4•דער װענן רוםאאנר״. ד• -דער ״ײענן הײמאאנד״, ד• בירגערייעבע ״•אםבן״ (1914—1907), דער א־ר־שער צ־קא ״אויםן קואיקאװע־ פעאד״. און ד• נ־שט־פא— ענדיקטע פאעםע ״ד• שט־אף״ (1970—1919). אױף דעם צײײטן פעדיאד זײנעם, דעם ״שטאטישן״, הױבמ דער ד־בטע■־ שױן אן צו קוקן, װ• אױף ״רענעואט־זם״, װ• א״ף ״זינד״, װי אױף דאם פאדטוישן דעם ״טעםפא םון ד• םוזעם אױף א טוםאד־קן באאאנאן״ — ד• אעבנס־זאך דעם ם־םבא—זם אויף םאד־שעד דעקאדענטישעד —טע־אטורערײ (״ײעגן דעם איצטיקן צושטאנד פון דעם ־ום־שן םיםבאאיזם״, 1910). די באצױננ זײנע צו בדױסאװן װעדט א פײנטאעבע, װ• צו רעם;אנצן שטאטישן ״םאדערניזם״ בכאא, ע־ באםיט זיך צו באפרײען פון שאטן פון ״דעקאדענט־זם״ םײ א־ן ז״ן פערזענאעכן *עבן, םײ א־ן ז״ן שאפן. און דאם םעדקט זיך אויך א־נם םט׳4 פון זײנע נײע א־דער. אין דער זעאבער צײט מערקט זיך אין אים אויך דער וו־אן איבע־צונ״ן