Literarishe bleter · 1931-11-27 · 48 (27.11.1931) · p. Seite 902

ריפפרןזריט• \לפ99ר 1\גז. \395) 48 9 זײט 902 3^,בי- וו/נדט^יט/בראטח־־ נעשיכסע, נאר דערפאר םוןזרש איך די םענטשלעכע נאטוד... זינם םײן ױגנט האלט איך נעשיכמע םאר א דערצײלוננ ווענן נזענמשן, װי סיר." אין דעם צוױיטן טײל דעדע״לט לודװיג װענן יא־ד דזשאדזש, עדיםאן, לעדי ןזקםםאדד, בערנארד שאו,?ארד רעדיננ, אםקװימ און אנדערע. מיט אייניקע שטריכן װארפט ער אן א בולטן םןןרטדעט פון די םענטשן, פיט װעלכע אים איז אויםנעקוםען זיך עו בא־ נענענען. הטררטרפ \\טר<\ רטרצײרסי \\טג\ גײנט פרטופט ריפטראריפופ טוריסי. דער באריטטער עננצישעד שריםטשטעלער, דער מחבר םון דעד ״װעצט־געשיכטע״ און םיצ אנדערע װערק, ניט איבער װענן די צרות, װאם ער איז אויסנעשמאנען אין די ערשטע יארן, װען ער איז נעקומען צו דער ציטעראטור. — ם׳איז םיר אננעקומען' אויםערנעוױינצעך שװער, — דער־ צ־יצט ער — ארײנצושטעצן א פום אין דעד זשודנאציםטיק. נאד נאנץ זעצטן םצעגט טיר געצוננען נעדרוקט צו װער;. א חו־ז אן ארטיקצ, װאם איז זעצטן נעדרושט געװארן דא און דארט אין רי בעדאנאנישע זשודנאצן און אן עטױד, װאם איז דערשינען אין דער ״פארטנ״טצי רעװױ״, האב איך נישט גמקאנט פועצן, מען זאצ אנ־ נעמען םײנע םאנוםקריפטן מער װי אײנעם אין םיר יאד. און ד<1,־ חאב איך םאקטיש אפנענעבן םײן נאנצע םדײע צ״ט םאר ציטעדא־ רישע ארבעטן. איך רעכן, אז איך האב דעמאצט מםתםא שצעכמ אויםנעװײצט די צײטשריםטן, םאר װעצכע איך האב םארגעצי״גט מיינע װערק. דאן האב איך איבערנעצעבמ א םוראדיק שװערע צייט.'איך האב נעציטן םון א װונד אין די צוננען, און די;נ־ װאצטיקע יםורים האבן מיך געצװונגען צו םארצאזן מיין שטעצע אין א קאנטאר פון שיםצעך־טראנםסארט, װו איך האב נעארבעם צוציב פרנםה. איך האב נעדארםט א גאנצן טאנ ציגן, און דאך האב איך אויך געםוזט שרײבן ארטיקצען, װעצכע איך האב אוםבא־ דינגט נעװאצט םארקויםן, וױיצ אגדערש װאצט םיר אויםגעקומען אנצוקומען אין שפיטאצ. מײן מזצ האט געװאצט, אז פונקמ אין דעם םאטע קריטישן מאטענט, האב איך צוםעציק איבערנעצײענמ דאם בוך םון דזש. ט. בארי: ״װען א מענטש איז אײגזאם״. איך האב דארט געםונען זײער םיצ נוצצעכע עצות, און כםעט באצד דע־ רויױ איז םיר נעצוננען אנצוקומען אויח א שטעצע אין רעד ״פעצ םעצ נאזעט״. א גיאנראפיפ פ\\ בפרואו־ר ט\$ו\. אין די נאענטםטע װאכן װעמ דערשײגען א ביאנראםיע םון בעדנאדד שאו, װאם ם׳יהאט אננעשריבן דער נישט־צאננ םאר־ שטארבענער עננצישער שריםטשטעצער םרענםים הערים. <וען שאו האט זיך דערוחוםט, אז העדים האט אננעהויבן שרײבן זײן ביא־ גראםיע, האט ער אים מיטנעטײצט אין א בריזו, אז ער זזעט אים קײנמאצ נישט דערצויבן צו םארעםנטצעכן זי. אבער נאכן טויט םון הערים האט שאו זיך באקענט מיטן װערק, ער האט אםיצו צו־ נעגעבן א רײ צונאבן און אויך צונעשריבן א נאכװארט. םשמעות, אז ער איז קאגטעט םיטן ווערק. א ב\ך פ\\ פ. פפאליפיגפ וזאכםפר אין פאריז איז איצט דערשינען א בוך װענן דעם באײמטן רוםישן אינערן־מיניםטער פיאט־ םטאציפין, װאם האט די צעצטע יארן םון דער רוםישער מאנארכיע נעשפיצט א נרויםע ראצע:אינם דארטיקן פאציטישן צעבן. דאם בוך איז נעשריבן דורך םטאציפינם א טאכטער אצעקםאנדרא םטאציפין. אין בוך זענען דא םיצ אינטע־ רעםאנטע שיצדערוננען םון די צעצטע יארן םון ניקאצאים הער־ שאםט, װי אויך א רײ מאםענטן םון דער רעװאצוציזדץ״ט אין מםצאנד. דאם יאר 9\\ גפפפ. דעם 22־מן מערץ 1932 װערט 100 יאר װי געטע א־ז גע־ שטארבן. אין דעם דאזיקן טאג, האצב 11 פארמיטאנ, אין דער שעה, װען געטע איז געשטארבן טים הונדערמ יאר צוריק, װעט ביי זײן קבר אין וױימארער פארק אפגעריכט ײערן א שעה םון שטיצן אנדענק. באצד דעדויױ זועצן זיך אנהויבן אין וױיםאר ווײטעי־דיקע םאראנשמאצמונגען, וואם װעצן באשמײן אין אויםםירן אויף דער בינע נעםעס ײעדק. יעדער איינער םון די גרעםמע טעאטערן אין דײמשצאנד און אין װין ײעט שפיצן אין װיימארער נאציא״אצ־ טעאטער נעטעם א פיעםע — דאס אצץ װעט פארקומען אונטערן :אמען ״די נעטע־װאך״. אויסעד דעם װעצן םאדקומען ם־יערונגען א־ן אצע ערטער, אין דייטשצאנד און או־םצאנד, װאם האבן נעהאמ עפעם א שײכות צו נעטעם צעבן. באזונדעדם גרײט מען זיך דערצו אין דוים און אין אנדערע עדטער, װו עס צעבן דייטש;. או־ך א־ן אמער־קע װעצן שארקוםען נעטע־םײערוננען. די אצע פייערוגנען ײעצן םארענריקט װע>־ן אין פראגקםורט אם םא־ן, דעם 28־טן אוינוםט, אין נעטעם נעבורטם־מאנ. ביז דעמאצט ײעט שו־ן פארט־ק װעי־ן דאם צובו־ען םר־שע נע־ ביידעם צו געטעם געבורטם־הויז, װאם איז באשט־מט םאר ד־ ר״כע קאצעקציעם םון דעם נעטע־מחײ. די םצוכה גרײט־צו א םפעצ־עצן געטע־מעדאצ און א נעטע־ טטבע. די מטבע ײעט זײן אן ערינעדונג־טאצער. די דײטשע פאםט װעט פארשפדײטן א .נעטע־פאםטקאדטצ, װאם װערט אױםגעארבעט צויט א צײכענוגג םון פראפ. װײם אין בערצין. די דײטשע מצוכה־דרוקערײ װעמ אין דער םער־ע םון אירע ״דײטשע קונסט־ביכער״ פארעפנטצעכן א םפעצ־עצן באנד, ־ואם װעט אנטהאצטן אין שײנע קצײנע ציכט־דרוקן נעטעם ביצדער, נעטע־ ערטעד און םיצ אנדערם םון געטעם צעבן. די צײפצינער אוגױועדםי־ טעט, װאם געטע איז געװען איר באדײטנדםטער םטודענט, װעמ צככוד אים םאכן א םפעציעצן מעדאצ. אױסיפרואפיאואלפ וזיױפ־גפופרטואםסו. צום 75־םטן יארצײט נאך הײנריך הײנע האט זיך אין האט־ בורנ גענרינדעט אן אינטערנאציאנאצע ה״נריך הײנע־נעזעצשאםט, אין די סטאטוטן װערט די נעזעצשאפט באצײכנט אצם בונד םון גײםט־ק־אקטיײע מענטשן, װאם ועען אין הײנען נישט בצויז דעם גרויםן ד־כטער, נאר אויך א פארקעמפעיר פאר פעצקער־םארשטענ־ דיקוננ, פר־יה״ט און הומאנימעט. אין אייניקע טענ אחם הויבט אן די דיםצדארפער נרזפע םון דער הײנע־נעזעצשאםט איר טע־ טיקײט אונטער דער צײטונג פון הערבערט אויצענבערג. אין האט־ בודנ זענען נעמאכט נעװארן די ערשטע שדיט צונויפצוזאמצען א םוצקאםענעם הײנע־ארכױו םון אצע כתכים, ברױו און חפציס, װאם האבן א שײכות םיט הײנען. ראגז גייפ כ\ך 9\\ פװיל לװ־װיג. עםיצ צודײינ, דער באװוםטער ײדיש־דײסשער שריםטשטע־ צער, דער מחבר םון םיצ ביאגראםישע ראמאנען און םון בוך ״ױצי 1914" (ם׳איז דא אן איבערזעצוננ אין ײדיש), האט איצט ארוים־ געגעבן א נײ בוך ״ד־י טתנות םון צעבן״: ם׳איז טײצוױיז אן אוי־ טאביאגראפיע, און טײצװײז ניט צודװינ איבער װענן זײניע באנע־ גענישן מיט די הײנטצײטיקע באריםטהײטן. די קריטיק רוםט זיך אפ נוט װעגן-דעם נײעם װערק. אזיך אין דער אזיטאביאנראםיע איץ צודװינ נישט ווײניקער קינםטצער, װי אין דער ביאכראםיע. דעדצײצנדיק ײענן זײן צעבן, שטעצט ייר דער שרײבער אפ אויך . אויף דעם ארט פון זײן שאפן. ״איך האב קײנמאצ נישט נעפארשט