Literarishe bleter · 1931-11-27 · 48 (27.11.1931) · p. Seite 891

זײט 891 דאך װאאט נעװען וױכטיה, אז רי רובײק :#?'#:אאיטעצ זאר םינורירן ישוין צוא־ב דעם םארניײבונגם־מעטאר אאײן, ׳*װן ניישט ־עדנדיק װענן עצם באנרױ'. ■ ן נאד אנדע־יש איז בנוגע דעד גגופראר. דאגז אי\ פאר א\ף איצסי דטר \1\װוסי <״\\99ו, א\\ ר$ז ראדפ\ וזיד ארט טוסייי\ אוי^ דטד \\א\־. אין די פאדםואארן איז אננענעבן די ײדישע ישפראך (ז׳שידאװ־ םקי) אויםן דריטן אדס, נאך םויאייש און אוקדאיני׳ש, ד. ה. טאשע אזו• װי ם׳דאיד זײן, װ״א יידן זענען דאם ד־יט־נדעםטע פאאק אין 6ײא1• םיר טאדן;ײשט םארנעםן ד• קאאאםאא־װיכטיקע דאא, װאם די ,־עזואטאטן םון דער פאאקםצײאוננ קענען האבן םאר אונזער נאנצן װײטעדדיקן קאםך פאדן קױם אאם פאאק און קואטורעאע געםײנישאפט. מיד דארםן תמיד האבן פאד די אוינן, אז אין יאד 1897 האבן במעט 97% פון דעד ײדישעד באפעאקערונג אין אמא־ איקן רוםאאנד אננענעבן אאם זײעד ישפראך די ײדי׳שע, און אז דער איצטיקער באנריך ״יענזיק ז׳שידאװסקי״ נימ די פואע מענאעבק״ט או־םצומײדן בײ דער םאדקםצ״אוננ װעאכע ני׳שט איז אינעוױיניק־ םטע ישטרײטן אונזערע װענן ״די׳ש־העברעייש. דאם דאיף זײן פאר יעדן אײנעם זעאבסטפארישטענדאעך. דאם דארפ פאדישטײן יעדער אתרױתםואער ״די׳שער פאא־טיקער און אזוי אױ אויך נעפירט געװארן דעד נדויםעד נאציאנאאער קאמפ םון צױניםטן — אננעבן ד• ײרישע יש&ראך — בעת דער פאאקםצײאוננ בישעתו אין נאאיציע. זאא יעדער ײד אננעבן אין דער רובריק 11 םון םארמואאר און אוםעטום, וװ ם׳רעדט זיך װענן דער ישפראך, — ײדי׳ןן• (זישיראװםקי)! ■*יר זיפעראז־יטט גלווםטר זװז. (395.) 48 בײ אונזערע באריננוננען וואיט אומבאדיננט נעדארפט £׳־ נודידן דער נאנצער קאמפאעקם םון ד■ דדײ װיכטיקםטע דובריקעם: דעאיניע, ׳שפדאך, נאציאנאאיטעט. דע־ אעצטער באנדױ־ האט דא אן אאנעםײנע קאנםאאיד־־נדיקע באדײטוננ אין זין פון זע-׳בםט־ באװוםטזײן און א״גנאדט. אאע דד״ דוב־יקעם צוזאמען ײאאטן ער׳שט נענעבן דעם םואן ביאד. דאמאא, ד. ה. בײ דעד איצטיקעד פאדישטײענדיקעד םאאקם־ צײאוננ אין פויאן,׳ האט מען זיך אבע־ נע׳שטעייט אויפן ישטאנד־ פונקט, אז די דובדיק נאציאנאאיטעט איז אנםדי איבע־יק, אין מען האמ איבערנעאאזן נאד ד• רובדיקעם פון דעאיגיע און ישפדאך. דער עיק־ קען עם ז״ן נעװענדט קענן ד• אוקדאינעד און װ״ם־ רוםן, בײ װעאכע די רעאיניע און די ישפדאך איז נאדנ־שט אײנ־ הײטאעך, ארעד מען װיא זײ ני׳שט נעבן ד• מעגאעכקײט אדויםצו־ זאנן זיך אאם נאציאנאאע א״נהײטן. דא קען אאזא אײבט פאדקומען דעד םאא, אז טײאן םון די דאזיקע םעאקעד זאאן אזוי־צו־זאנן םטאטיםטי׳ש ״פאדםאאן״ װעדן און זײע־ צאא זאא זיך באקוםען א קאענעדע. אזא נעםאר איז בנונע ײדן ניישט פאראן, װײא ד• ־ע. ניע איז אײנע, און װ• ם׳האבן באװיזן די אאע ביז א־צט רודבנעםידטע צײאוננען ניט דעד דאזיקעד םיםן דעם נדעםטן פדאצענט. אזוי, אמ׳שא, האט דעד % ״דן אין יאד 1921 אויםנעמאבט אין פויאן אויט רעאיניע 10,5, בעת אויט נאציאנאאיטעט נא־ — 7,8, ד. ה., נאנצע 734.916 ײדן האבן דעמאאט אננעזעבן אן אנדע־ :אציא־ :אאיטעט, נישט די ײדישע. אויט רער רעאיניע (ר״ן־פאדמעא) אבער איז קײן ייד נישט ״פאדםאאן״ נעװאדן אין פויאן, װײא די צאא רעאיניאנםאאזע אדער נאר אטעיםטן איז געװען א ניישטיקע, אז ם׳קען נארנישט גענומען װעדן בכאא אין באטראכט.? י ב? ס 1 ' ב?ו* , {( ■ ן אן איל־טער דאקומענט, װאם איז איצט זײער אקטויעל־ צונעשריבן, אין נאאיציע, צו דער אומנאננם־שםראך פויריטו, און;אך םריער, אמ׳שא בײ רער ערשטער םאאקם־צײאוננ אינם יאד 1870, צו דער אוםגאננם־שפראך רײוזבו. אויף אזא אוםן האט די אפיציעאע םטאטיםטיק ארויםבאקוםען ״דײמשן, םון משה רבינום נאויבן׳/ ״פויאן, םון משה רבינוס גאויבן״. אײן קאײניקײט האט נאר געםעאט: ״ײדן, םון משה רבינום נאויבן״. אזא מין האט די אםיציעאע עםטרײכישע םטאטיםטיק כאא נישט געקענט. ערשט םאר דער םאאיזם־צײאוננ םונם יאר 1890 (װאם האט נעזאאט :זארנענומען װערן אין חודש יאנואר 1891), בין איך ארויםנעטרעטן םיט אן אפעא צו אוגזערע נאאיצישע ײדן, אז זײ זאאן בײ דעד קומענדיקער םאאקם־צײאונג אננעבן, אזוי װי דער אמת איז, אאם זײער אוסגאנגם־ש&ראך ייו־יטו. דאם איז אין יענע יאדן געװען עפעס א מין ״אנטדעקט אמעד־קע״, אדער דאס ״אײ םון קאאומבום״. אין יעגע יארן האט םײן אפעא געהאט װינציק־װאס חצאחה. אוגזער עואם איז נאך נעװען בכאא פאאיטיש אומצײטיק, ובםרט *) רײגר סיזיבעו איז אײװור פ\\ רי פארעוװזפוזר פוװו ײדי&ויװז אי\ גאריצױו. גווג\יר\ אי\ 863\, \זאסי םױ־ ואר אי\ ס89\ פארבפוסי־ רגוכבו א ײרױס\ א\יפר\\> \\בג\ רוור װיסײניױז ארוױזצוגבגר א ײריטװז בײפװג פאר רי ײדיגגזגו פארעגז־וזאגזר די 9אררי\גזסי\ פו\ רײבר גזזיבפוגונז אררגוגז 9אר רנור גיראפאגאגרגו פ\\ ײדיגגו אי\ גאריצינו ומ\גו\ גארגיגגונז צ\נז אגיננואצר א\ינז9יררנור \\גזג\ רגגגז גזארריגגזגז פ\ר\ ײדיגנזינזגזיגוזז סײנור — וג\ ״רױזגוראריגנוגו רדגוגזנור״ 929\ גװז. 32 ופדב,) ארגזיער פ\\ ג. גזײזיר. רפד אאם דער ערשטער און צו יענער צײט אויך רער אײגציקער, האב איך נאך מיט םעדציק יאר צוריק אינם אאםן עםטרײך אגיםנעפונען, אז כדי די טמשאה זאא אנעדקענען אונזעדע רעכט און זכױת אאם ײדישע נאציע, איז װיב־ טיק, אז ב״ דער םאאקם ־ צײאוננ, װאם םאענמ אין עםטר״ך נע־ םאכט װערן אאע צען יאר, זאאן מיר, נאאיצי־ שע ״דן, װאם אינם אומנאננ רעדן םיד ײדיש, אט דעםדאזיקן אמת, אט דעםדאזיקן םאקטישן צושטאנד אויך אגנעבן און די דובריק אינם פאאקם־ צײאוננס ־ בוינן, װאם םרענט אן אוױי דער אוטנאננם ־ שפראך, דעטאאט חאט מען אונז ■ן• . אויסםיאן טיט דער תשובה: ײרינגוו — ביז