Literarishe bleter · 1931-11-27 · 48 (27.11.1931) · p. Seite 890

11■■■§^!'ױסואריגיפ!רוזסןןן <\0■ (095 •4 .^3 (נוט. 50, 1929), וװ ער יאאעםיזירט מיט די סאװעטישע טוער םאר זײערע אוטװירדיסע ןונםאאן סעגן דעם ײװא; ״צוױי אינ־ םטיטוטן״ (נום. 24, 1930), וװ ער מאכט א םארנאײך צױי׳םן רעם ײײא און דעם איגםםיטוט פאר ײדישער הואטור אין קיעװ. אמ דעם רעצטן ארטיקא עגד־סמ נחום נעדעעא: ״דעד ײװא, בא־ ־ערשט םון דער נדויםער אידעע םונם יידיעזן קולטור־אויפיטטײנ, נעשמיצט סון די ברײטע ײדישע פאאססמאםן, װעט ניין זײן װענ צו ווײטערדיקע נצחונות, צום אויםפוי פון דער םאדערנע־ יידי־ שער ײיםנשאםט״.;עדנעא איז אעצטנם געײען באתעד׳םט םון אט דער נרויםער אידעע. און עם דאט אאעםאא איבעדא׳נזט, װאם אין דעם קאאטן, םא׳־צװ״םאטן ײדי׳םן בעראין חאט נערנעא נאך באװיזן או־םצו־ היטן אין זיך אזוי םיא פײער, התאהבות, םאטאס םאר דעם ײדי׳שן קואטור־אוים׳שטײנ. עם איז אין בעראין גריננ צו חוזקן, צו איראני־ זידן, אבער ׳שײעד איז אין דער בעדא־נעד, ײדיש־םארסרעמדטער אממאםפעד צו בדענען און צו פאאקערן םיט איבע און איבערנע־;עבנקײט צו יידי׳ם, צו ד• ־יד״םע םאאקם־םאסן, און צו דעם ײדי׳טן קואטוחם־אםן. און גערנעא האט באװיזן, אז ד• צען יאר ײוינען אין בעדאין האבן אים נישט אפנעקיאט, נישט ארײננעבראכט א־ם אין א יאו׳ע־ ׳שטיםוגינ, אין אן אפנעאאזנקײט. און דעריבער האט א־ונז אאעםען אזוי מ־ױ דער׳שיטערט די ׳ערעקאעכע אוםדעדײארטעטע ידיעה, אז דער אעבעדיקע־ נערנעא איז סויט. — דעד םונטערער, טעמפעדאמענטפואער גערגעא גאד טויט? װזם\ םײויר זײם 890 י׳ ארבעט אין ד■ םאר׳ש״דענע יידי׳םע היאפם־ארגאניזאציעם, אין װעא־ כע ער איז, װי תמיד, דעד אעבעדיקםטער גערװ. ער װידםעט ז־ך די אעצטע יארן דער אויםפאר׳שוננ פון דער אאנע פון ד־ ײדן אין ־אטנםארבאנד און פארעםטנ־עכמ אין פא־׳שײדענע אייסנאבן נרע־ סערע אפהאנדאונגען אויף דעם נעביט. אין 1929 דער׳כײנט זײן בוך ״די אאנע םון ײדן אין רוםאאנד״ (פאראאנ ח. בז׳כאזא). מיט א באזונדערן ב־ען האט ער ד• אעצטע יארן זיך נענומען ארבעטן םאד דעם ײדישן ײיםנ׳טאםמאעכן אינםטיטומ. ער א-ז אײ־ נע־ םון די אקטױוםטע מיסנאידער פון דעם בעראינע־ קאםיטעמ פון י״װא; אויף דער אקטאבער־קאנפערענץ (ײ־אנע 1929) נעםט ער אן אקטױון אנט־יא אין ד־ קאט־םיעם, אויף ד׳ פיענאר־ז׳צונ־ נען, און ער װעדט אויםנעקאיבן א׳ן דער צענטראא־פארװאאטוננ פון ״װא און אויך אאם מיטנא־ד פון דעד עקאנאמי׳נז־סטאטיםטי׳םער םעקציע. מיטן אויםשײיםען פונם פדאיעקט פון דער ײדישער ענ־ ציקאאפעדיע, א־ז נעדגעא אײנעד פון ד• ענערנישםטע, טד־יסטע פאדמײדיקער פון דעם נראנדיעזן פ־איעקט. הײ־יאר איז ער דעאע־ גידט געװארן אאם שאיח פון דעם ענציקאאפעדיע־קאמיטעט קײן אםעריקע, וײ ער האט אנטװיקאט א בר״מע ארבעט און צונעצוינן צו דער ענציקאאפעדיע־אונטערנעםוננ ד־ װיבטיקסטע ײדי׳שע אר־ נאניזאציעס אין אמעד-קע און זײ נעמאכט פאד שותפים צו דעד נרויםער אידעע. זײן פאטאם און גאויבן א־ן דעד נדויםער ארבעט פונם ״װא האט נערנעא אויםגעדר״קמ אין ז״נע ארט־קאען אין די ״איטערא־ רישע באעםער״: ״אונזעדע אויפנאבן אגב־ דעם ײװא״ (גוט. 45, 1929), װו ער האט נעו־עדט װענן דער ײדישער הויכשוא, װאם דארף נעשאפן ווערן בײם ײװא; ״דער ײװא שטערט זײער רו״ ם ש ה ש $ ל י ם די םאלקסציילינג אן א פאאקםצײאוננ קען א סאוכה נישט םידן קײן ח׳םבון םון איר אנטװיקאוננ. אין אאע צױויאיזירטע אענדער איז דעריזיער אײנ־ נעםירט אאם א מוז־זאך די דודכפירוע סי1אן אאנעסיױער םאאקם־ צײאוננ אכא הפחות 1 טאא אין 10 יאד. ■' אזא פאאקםצײאונג נעסט ארום אאע זײטן פון אעבן פון דעד באפעאקערוננ, און אויב זי ײערמ אביעקטיײ נעם־רט און אויט נוט־ און ריכטיק־צונויפנעשטעאטע םארמואארן, ניט זי דודך אירע מאטעריאאן דאם אמתע ביאד װענן מצב םון די אײנײוינער, זײער װירטשאפטאעכער םטרוקטוד, קואטורעאן מעמד, םארסעננם, מא־ טעדיעאע ניטער א. א. װ. אין א אאנד װי פויאן, װו ביז );י40 םון דער באםעאקערוננ זענען אזוי־נערוםענע נאציאנאאע מינדעדהײטן, האמ א פאאקס־ צײאוננ נעװײנאעך אויך א ט־םע פאאיטישע באדײטוננ. םידאדף געבן א באנריױ ײענן דעם כח פון די דאזיקע מינדערהײטן אין בדײטערן און בעסערן זין, אזו־־צו־זאנן װיםנשאםמאעך־םטאט־םטיש. פון ערנעםט רעגאנס צײטן אן האמ ד• נײערע םאדשונ: נע־ פרוײט נעבן א דעםיניציע, װאם א־ז אזוינם א נאציע. מען האמ אײננעשמעאט א ר־י ם־םנים, װי טעריטאריע, דעאיניע, שפדאך, קואטור־נעמײנשאפט, היםטאדישער נורא. יעדער םון ד• דאזיקע סימנים האמ זײנע מעאות און חםרונות. ׳עדער אײנער סאר זיך איז אםט נ־שט נענוננד, םען דארף נעםען אײניקע צוזאמען און נישט בנונע אאע פעאקער דיזעאבע םימנים. אין א רײ סאוכות װערט בײ די םאאקםצײאוננען דודכנעאאזן ד־ רובריק פון נאציאנאאיטעט בכאא. אנדעדע א־נטערעםירט דישמ ד־ רעאיניע, נאד דװקא די נאציאגאאימעט און די דריטע, װידער, טייטשן נישט אוים װי נעהעדיק דעם םיםן פין דע־ שפראך. מיטײאך דעם 9־טן דעצעםבער ה. י. קומט םאר אין נאנץ פויאן די 2־טע אאנעסײנע פאאקםצײאונג זינט דער אומאפהעננ־קײט. די ערשמע אאגעמייגע םאאקםצײאוננ איז פארגעקומען דעם 30־טן םעפטעמיעד 1921. ם׳איז אבער םאראן א נרויםער אונמעד־ שיד צזוישן דער ערשמער און דער איצטיקער צװײטעד פאאקם־ צײאוננ שוין אםיאו נאר אויסעראעך. אזוי, צום בײשפיא, א־ז די עדשטע צײאוננ םארנעקוסען בײ נאך נישט איננאנצן נארסאאע און רויקע באדינגוננען, וױיא ס׳זענען נאך גאר פריש געײען די ײונדן פון דער מאחםה און םון פארשײדענע קאםםן און נאכװ־יענישן; ם׳האט זיך נאך וױיט נישט פאדענדיקט די ־עפאטריאציע םון ד• נדויםע מאסן ה״טאאזע, װאם האבן זיך אומגעקערמ צוריק אהײם, און ם׳א׳ז אויך געבאיבן אוי־ םער דער פאאקםצייאוגנ א נאנצער נעבימ (א העאםמ םון װיאנער געננט צוזאמען מימ דער שטאט װיאנע), װעאכע האט זיך גאר דאן נעפונען אונטעד אן ״אנדער״ הערשאפט, דה״נו אונטעד דער ססשאה פון דער שפאנא־נײער ״מאוכה׳/ װאם האט נעהײםן מ־טא־ איטע. ד־ א־צטיקע פארשטייענד־קע פאיקםצײאוננ א־ז אויף אזא אוםן באזונדערם ײיכטיק און װעמ זײן דער יסוד פאר אאע װייטער־ דיקע װירטשאפטאעכע, קואטורעאע און טטאטיטטישע באנרינדוננען, אויםרעכענונגען און םעםמשטעאוננען און ד■ באזע פא־ א נאנצע־ דײ פראקמ־שע אויפטוען. ד־ פארנאײכוננם־מאטע־יאאן םאר ד• צען יאר 1921—1931 וועאן דערבײ האבן א קאאאםאאע באדײטונג, ווייא זײ ײעאן נעבן א ב־אד ײענן די םארנעקומענע ענדערוננען פאר דער עקז־םטענץ־ צײט םון דעם נײעם פויאן.