Literarishe bleter · 1931-11-27 · 48 (27.11.1931) · p. [Seite]

■אעעעד '$רנ8נג פרײז 50 <-?־. ײארשגו, ^דײסײנ דג ואװזוװבער \93י דטדא־־נה ףךץיףףך—ץ.־?וסטדירט^ — ״ 1 װאכנעלדיפט פאד ־יפלעדאביוד ■■ פארקאג ב.ק?עצק־ן,װארשע טןיאטעדאוןקונפפי 48 ו 1 אויפן םדישן קכר םױ נחים געדגעל װאם הןוט נע׳טװעבס אין די נרויםע, גרוימע, ״נוי׳&ע״ זאצז, וװ םען פלענט דאן אײנאדדענען די אםיציעאע יעראעכע פארזאם׳צונ־ גען. די ײדישיםטי׳טע רעזאאוציעם האבן דאן נאך אױםנעיזליבן א קאײנע םינדעדהײט, אבעד עם איז נעװען אויםדײם־םאמעריאא, װאם האט זיך נעקאיבן צוביםאעך אין די ״קעאערן״ םון דעם מא־ דערנעם ײדנטום. אין טשך פון די צװאנציק יאר, װאם איך האב אים נעקעגט, איז מיר אויםנעקומען זיך צו טרעםן םיט אים בײ םאדשײדענע נעאעננהײטן. ער איז געװען א ה״םעד םיטנאיד םון ם. ם., ער האט אנטײצ־נענומען אין די ןינםירנדיקע אדנאנען םון די ײדישע םטו־ דענטישע ארגאניזאציעם, װעצכע זענען דאן, אין יענע יארן, נעװען דער קאםך־פצאץ םאד דעם ײדישן געזעדעאםטאעכן נעדאנק, םאר דעם אויםװאכנדיקן נאציאנאצן באװוםטז״ן און םאד דער דיםע־ רענצירוננ םון די אקטױו־נעזעצשאפטצעכע כוחות אינם טארערנעם ײדנטום. ער האט אננעםירט ם־ט אומצעגאצעד ס. םדשעד ארבעט צװישן די ײדי׳שע ארבעטעד און אינטעציינענץ. נאכן ענדיקן דעם ױדידישן םאקוצטעט א־נם קיעײעד אונױוער־ סיטעט, פאדט ער אריבעד אין 1914 קײן פעטערבורנ, עד ױערט אדײננעצוינן אין די היצפם־ארבעטן פאר ד• םצחמה־נעציטענע. עד מאבט אדורך ד• אצע שװערע גצנוצים םון די םאדאנטװארטצעכע טועד בעת דעם װעצט־קדינ אויך דעם םפעציעצ־ײדי׳שן םדאנט םון נזידות, דדיםות, בצבוצים. ז״ן טעטיק״ט איז א צאננע קײט פון יםורים, פײן און צאדן. בעת דעד דוםצענדישעד דעװאצוציע נײט עד אדײן, װי א פאדטרעטעד םון ם. ם., אין פעטעדבורנער םאװעט םון ארבעטעד־ און םאצדאטן־דעפוטאטן. ע־ װעדט אויםנעקציבן אין צ. ק. םון ם. ם״ און בײ דעד םארײניקונג םון ס. ם. םיט די ״םײמיםטז״, װעדט עד אויםנעקציבן אין צ. ק. םון די ״םאריי־ נ־קטע״. דערנאך איז עד דער דידעקטא־ פון דעד אצנעםײנער קאנ־ צעצאדיע םונם ײדישן מיניםטערױם אין אוקדאינע. עד נעטט אנטײצ אין םארשײדענע היצך־אדגאניזאציעם, עד איז דער נענעראצ־ םעקדעטאר םון צענטדאצן ־ידישן היצױ־קאמיטעט אין אוקראינע ^״קאפע״). ער ײערט דעדנאך אײננעצאדן אצם םארװאצטע־ םון דער צענטראצעד םעקציע פאר היצף םון די פאגראם־קרבנות בײם םאצקם־קאםיםאריאט םאר סאציאצעד םאדזארנונג. ׳שפעטעי איז ער םארזיצער םונם פאנראם־קאמיטעט בײם דויטן־קרײץ. עד װערט דעצענירט אצם םארטרעטער םון די נעזעצשאםטצעכע אדנאניזאציעם אין קאמיטעט םון ״ײדנעזקאם״ און שפעטער אין פרעזידױם. אין דער נאנצער צײט םון זײן םאראנטװארטצעכעד ארבעט קצויבט עד םאטעריאצן וועגן די יידישע פאנראמען. זינט דעצעםבער 1921 איז ער אין בערצין, וװ ער אנטװיקצט א ברײטע נעזעצשאםטצעכע עם איז אזוי שװעד שצום צו מאכן מיטן נעדאנק, אז נתוס נערנעצ, אט דעד צעבעדיקעד, ענערנישער, צ״דנשאםטצעכעד טוער, איז נאר א שוכן־עפד און אז םען דארף נאד רעדן װעגן א־ם, װי װענן אן אװעק־ נײענדיקן און אויױ שטענדיק. ער איז תםיד געװען מונטער, קװעקזיצבערדיק, עם האט םון אים שטענדיק נעשצאנן א שצצ םיט אויםרײצנדיקן איםפעט. ער האט זיך נעקאנט אנצינדן םאר אן ארבעט, םאר א פרא־ יעקט, און טיט צײב און צעבן נרײט נעװען זיך אפנעבן דער־ פאר. בײ אונז אצעמען איז נאך םריש אין זכרון זײן םצאמענדיקע רעדע אויח דעד ם״ערצעכעד זיצוננ םון דער ״װא־קאנםערענץ אין וויצנע, אקטאבער 1929, ווענן דעד נוימיקייט צו שאםן ביים יױוא א ײדישן אוניײערםיטעט. מיר געדענקען אויך אצע געדנעצם שעמ־ פעראמענטםוצע און איבעדצײננדיקע אדויםטרעטוננען אויף דעד ענציקצאפעדיע־באראטוננ םון ײװא אין בערצין םעבדואר הײ־יא־. םאר װעסען ײדיש, ײדישע קוצטור, ײדיש װיםן איז א ביײזאך. א םהיכי־תיתי־ענין, און פאר אים — איז עם נעײען א שטיק םון זײן ״איך״, א נרויםער עיקד. זײן אפטימיזם, װאם האט נעברענט אין זײנע נרויםע, אפענע אוינן און נעשטראמט םון זיין גאנצן בא־ װענצעכן נוף, האט אננעשטעקט אויך די פעסימיםטן, ד• פא־־ צװײםצטע. ט׳איז טיטנעריםן נעװארן מיטן נצויבן, אימפעט, און טען האט באשצאםן צוצוטדעטן צו דעם געװאנטן פראיעקט םון דער ײדישער ענציקצאפעדיע. און מיט דעם זעצבן ברען און טעמפעראמענט, און מיט דעד זעצבער איבערצײנונגם־קראםט האט נערנעצ נעארבעט אויך אין די אצע איבעדיקע איגםטיטוציעם, װו ער האט אנטײצ גענומען. נאך אין ז״נע םטודענטישע יארן אין קיעװ, אין 1909—1912, םצענ ער אויפסרעטן םיט הײםע, אויסרײצנדיקע רעדעם אויף די יערצעכע אצנעמײנע םארזאמצונגען םון דעד סאדשצאפענער, דאכי־ טישער ״טםיצי השכצה״־נעזעצשאםט. זײנע ״חוצפהד־קע״ ־עדעס האבן נעמאכט ציטערן די שװאכע, אויםנעצײד־קטע הערצער םון באצעבאטישע ײדן, װאם האבן זיך נעהאצטן בײ דער ״םםיצי השכצה״־קציאטקע. זײנע רעדעם םצענן צעטרײבן דעם צאננוױיצ,