Literarishe bleter · 1931-11-20 · 47 (20.11.1931) · p. Seite 883

4 רי(ן(ןר$\־י6ז<ז!רוזסיוזד דזדז. ד♦ 390.) זײט 883 ■^1 ■<!, פונתט װי דער רב, הן*ט ער אויך נערעדט מער צו ייה װי צו דער עדה ײדןנ — זוכט ב״ ם־ר אין ׳עטוב, זעט, אויב איר װעט געםינען אן א־בעריק ׳עטיקא פדויט ב״ ט״ד אין ׳עטוב, וואס איך האב פאדנו־ מען ב״ א״ך און עס באהאאטן פאר זיך, צי פאר ט״ן װ״ב און הינד. נ־שט ב־י מ־ר איז דער װײ־ן. בײ דער רעװאאוציע איז דער װ״ץ. אירער א־ז טײן גאנצער פארטעגן — אאץ ב״ א־ר, און זי טוט טיט דעם, װאם זי װיא. דער רב און די ײדן האבן טער קײן װארט ני׳סט געזאנמ, שטיא זענען זײ א־ו־סגעגאננען. מ־ט די אוינן צו דער עדד זענען זײ נע־ גאנגען. — דובט מ־ר, א־ך האב ד־ דאזיקע םענטשן קײנמאא נ־יעט געזען. פרעטד זעגען ז״ ט־ר, גאײך װ־ גאיג־שט אזו־ פיא יאדן האט טען א־ן א־ין יסטעטא נעאעבט. אז ר־ ־ידן זעגען אװעה, האט עוזר או־ף א װײרע דערשפ־רט א ט־דק״ט. ער האט ז־ך אראפנעאאזן או־פן האאב־צעבראבעגעם בעגקא, נעקוקט צום ברענ םון זײן ה־יצערגעם פום און געזאגט: -- װער ב־ן א־ך? װאס ב־ן א־ך? א־ך בין נ־יטט טער, װ־ עוזר דע־ סטאא־ער; האב אפ־או נייג־ט קײן צײט צו םאכן פא־ ז־ך א ג״עם פום. נאר א־ך הער קאאר, װאם ד־ רעװאאוצ־ע ה־יסט. װעט ז־ הײסן גײן זובן א־ן ז״ערע שפ־־באערס — װעא איך זוכ;. ה־־סט ז־ עםן המ־ז — טםתמא װ־יסט זי זואם זי װיא. און ער האט זיך או־םגענא״בט, מ־ט אן או־עד צום ט־ר, נאײך זײן או־ער האט פארנוטען א ג״עם באפעא. איז נעשטאנען אין א װינקא און האט צו אירע םים צונעדריקט איר פיר־יאריק זוגעאע, װאם האט מיט חידו׳ט נעקוקט צו די ײדן, װאס האבן מיט אזוי םיא אויגן געקוקט צו עוזרן, זײן טאטן. בײ ד־ ײדן אין די אוינן איז געװען אי חג־גה, אי באהאאטעגער צארן. רער רב האט כמעט װי פאר זיך נערעדט: — םען איז ססכים. אזוי װיא נאט, אז די טאכות הרשע זאא פארטיאיקט ווערן. מםתמא באדארף אזוי זײן. װארםן מיר זיך אונטעד. נעטען טיר עם אן פאר גוט. האט טען ריר, עוזר;, א־בעד־ נענעבן די נאנצע קהאה א־ן די העגט און דו טוםט, װאם דו װיאםט— איז דאם אװדאי פון נאט. אײן םאמת נײט אװעק, און די אנדערע קומט. איז דאם פון נאט... בעטן מיר דיך, עוזר, זע, די קהאה זאא, חאיאה, נישט באדארפן עםן קײן חמ־ו... האט עוזד אראפנעאאזן די אוינן צו דער עדר און נעקוקט צום עק םון זײן אפנעשטשיפעטן, היאצערגעם םום. ער האט נעיםפידט ז״ערע בא־קן או־ף זײן קאפ, אויף ז״ן נאקן. דעם רבס ״אויב ם־ר זענען אין דײגע הענט״ — די דאז־קע װערטער זענען אויך אדאפ־ נעפאאן צו ז־ין היאצערגעם פום; האבן זיך נעדרײם, װ־ שאאגנען אדום זײן היאצערנעם פוס. א־ן מוח האט עם א־ם עטאעכע טאא א נאי נעטון. האט ער אויפנעשטעאט, אויםנענאײבט, זיך א־בערנעשטעאט עטאעכע מאא םון אײן ארט אויפן צװײטן — נאײך ער װאאט נעזובט אן ארט, װו די פים צו באפעםט־קן, און נעזאגט צו דער עדה ײדן, װאם האט איצטעד ארײננעענבערט די באיקן אין זײן אײב ארײן... נ ח ם ן / ס י י ז י? הענדיק איבםען ןפעף או\ צװאנציזן ־.אר גאך וײ\ גװיסס שיײבער, װעאכע וענען א־ר צום הא־צן. ־עדע תקופה פארװענדט פ־א ענערגיע אויף ארו־םצוברעננען דעם שר־יבער, װאם ז־ באדארף. עם זאםאען ז־ך א־דעען און געדאגנאענ־שן, שט־עבונגען און דע־־ נד־יכוגנע;, ײעאבע מוזן נעפינען זײע־ אויםדדוק א־ן די װערק פון א נרו־םן ק־נםטאער. דער דור הארעװעט פאר זײן שדײבער, שטעאט א־ם צו שטאף, — אעבגםשטײגעד און פראבאעטען, — װעאבע דער שר־־בער באארבעט א־ן א ק־גםטאעדישער פארם. דער שרײבער א־ז דעד שאיח־צ־בוד, ער דדיקט אוים און פארקערפערט א־ן ביא־ דער און נעשטאאטן דעם מאטער־אא, װאס דאס אעבן שטעאט א־ם צו. אפטםאא באטערקן מ־ד א־גטערעםאנטע דערשײנוננען: שרײ־ בעד פון פר־ערדיקע דורות, װעאכע זענען נעװען װ־ פאדגעםן, אפ־ געבאיט און פארײעאקט, הויבן אן פונםנ־י צו א־נטעדעם־רן און צו פאדכאפן. זײ װערן װ־ פארױננט, עם הו־בט זיך װידער אן צו ײ־יזן או־ף זײ באױגנען און באיטן. איבער זי־עדע װעדק, ־ועאבע זעגען שו־ן געװען װ־ פאדשטאדט און אפנעשיטארבן, הו־בט אן צו פא־סן װארעם באוט. פאדאן או־ך פאדקערטע פאאן, װען א דור, א תקופה פאדודט״אט ם־טאטאא א אעבעד־קן, בא־עגדיקן שד״בעד צום אװעקנײן, צום פארנעםן װערן. אט ערשט האט דע־ שר־יבער געאעבט, נעצוגדן הערצעד, אויפנעברו־זט נעט־טער, און פאוצ־ם דארף עד אװעקגײן, אפטדעטן דאס א־ט פאד אגדערע. און עם א־ז שוין א גזירה פון הימא, אז אן טו־טן פארנעסט מען, — און םען פאדגעםט אן דעם שרי־בער, ביז עפעם אן אגדער צ־־ט ײעט אפשד אמאא קומען און װידער מחיה־םת־ם ז־ין דעם שדײבער... א־בםעגם דראםעם האבן ם־ט דד־י צענדא־נק ־אר צור־ק פא־- גוםען ד־ בעסטע אײראפע־שע ב־געס, זײגע װערק זעגען א־בעדנע־ זעצט נעװארן, אפטמאא פון םאנוסקר־פט, אויף פיא שפ־אבן, ד־ נאנצע פדעםע א־ז פוא געװען מיט זײן גאמע;. די ױגגט האט נע־ אעבט םיט זײנע װערק. זײנע הויפמ־נעשטאאטן בראגד און ד״ר שטאקמאן, פער גינט און דער בוימײםטעד םאאנעם, זײנע העאד־נם נארא און העדא נאבאער האבן געײעקט שטאאץ, קראפט און פא־- צוריק מ־ט דרײ יאד האט מען נעפײערט דעם הוגדערטסטן געבוירנטאג פון דעם נרויםן םקאנרינאװישן דראטאטוירנ הענריק איבסען (ער איז נעבוירן דעם 20־טן טעדץ 1828). אין פאדשײדענע אענדער זענען דאן אײננעארדגט געװא)־ן ױביאײ־פײערוגנען, די פרעםע האט פארעסנטאעכט ארטיקאען און ערינערוננען װעגן דעם נרו־םן ד־כטעד־דראםאטורנ. איצט, 25 יאר נאכן טויט פון הענריק איכםען, איז וױדער געװען די געאעגגה״ט צו רעדן װענן איבםעגען. אבער װי ראן, צוריק טיט דרײ ־אר, אזוי אויך איצט האבן די פײערוננען נעטראגן מער אן אויםעדאעכן באראקטער װי אן א־גער־ אעכן. עם איז נישט נעװען אין די םײערוננען דער גרויםער איג־ טערעס און די שטארקע םארבינדונג צו איס, ײי עס איז געװען ם־ט 20—25 יאר צוריק. עם איז א םאקט: א־בםען א־ז איצט שטארק דערװײטערט, עד א־ז דעם ה״נט־קן דור םרעםד און אוטבאקאנט. און װי אאננ א־ז עם, װי הענר־ק א־בםען איז נעײען רער שטארקםטער גאםען אין רער גײםטיקעד װעאנק און זײנע דדאםעס זעגען נעװען די סעג־ םאציע םון דער צײט? נאך שעקספירן איז איבםען נעװען אפשר דער שטארקסטער, צוצ־עגדיקםטער גאםען פאר דעד ביגע, פאד רעשזיםערן און םאר ארטיסטן, ײעאכע האבן נעפונען בײ א־ם אן א ש־עור רײצנדיקן שטאף. און איצט איז איבסען א זעאטענעד נאםט אין טעאטער, ער װערט אויך װײגיק נעאײענט, דער אינטע־ רעם צו אים מצד דער קריטיק א־ז אויך נאנץ קאײן. דער אמאאיקער א־נטערעם צו איבםענען, און די איצטיקע נאײכנ־אטײײט צו אים דערװעקט נעדאנקען װענן רער ראאע םונם שרײבער איגם אעבן און זוענן די באזוגדערע א״גנשאםטן, װאם עם םארמאנט א ק־גםטאעד — צוצ־ען אדער צו דערװ״טעח ד־ אויפםערקזאםקײט פון דעד נעזעאשאםט צו זיך און צו זײנע װערק_ פונקט װי ם׳איז אינטערעםאגט דער אעבעדיקעד קאנטאקט, װאם עם שאםט ז־ך צוױשן דעם שרײבער און אעזער, אזוי איז אויך װיכט־ק צו דערנײן די ם־בות, פארװאם רער אעזער װערט דערנאך דערװײטערט םונם קינסםאע־ יעדער דזר האט זיך ז״גע שעםער. יעדע עפאכע רוקט ארוים