Literarishe bleter · 1931-11-20 · 47 (20.11.1931) · p. Seite 884

לױזסראר־שפ ברזגיגזר וץ\ז. ד4 {1.394 זײט 884 געהאנט פאריזערפערן די אידעע םון בראנד אין א םקולפטאר, אדער אין א פאציט־קער. ראם וואצט נארני׳טט נעענדערט. איך האב אנ־ יטטאט בראנדן נעקאנט נעמען נאאיצעיען״... און נישט נאר זײן העצר בראנד איז אזוי. אויף אזא אוםן האט איבםען אויםגעםאםט און נע׳שאפן זיינע אלע װעדה און העצדן. א־בסען האט געשאפן פארשײדענע װאריאציעם אויןז אײ\ נרו־םער טעטע. די א־דעע איז םארקערפערט אין םארשײדענע נע־ שטאאטן. עם איז די נרויםע פערזענאעכק״ט, װאם איז אוםצוםרידן מ־טן אדומײזן, קאײנ׳צעכן אעבן. אוםרו, פדאטעםט, אומצוםרידנ־ קײט קענן די לעבנם־געװױנהײטן, קענן די יצעבנס־נעזעצן. און םאר אט דעם אומרו, פראטעםט, בונט האט ער צונעזוכט, צונעטראכט םכיבה און סיטואציעם. די קעצטע יארן, — די יאדן םון װעלט־קרינ, בירנעד־קרינ, רעװאלוצ־עם און די אלע פאלגן פון מצחמה און רעװאלוציע — האבן א־ננאנצן צערודערט דאם לעבן, צעשטערט דאם םרידצעכע מענטשצעכע צעבן, אומנעװאדפן צױםען און גרענעצן. אנשטאט יחיד־שע, אינדיװידואציםטישע קאפריזן און שטרע־ בונגען, אנשטאט הויכע װערטער, אנשטאט אדלער־םעצזן פארצאננט א־צט די צײט, די טענטשהייט פעסטן, קאצעקטױון װיצן, זוכט די מענטשהײט א קצארע תשובה אויף קאנקרעטע פראנן, אויף הײנט־ צי־ט־קע פראבצעמען, װאס נעפינען זיך אויף דער ערד, אין רער דויער־נדויעד װירקצעכקײט. דער אײנזאמער יחיד, װאם םארקצ״בט זיך א־ן װײטע הויכן, א־ז א־צט פרעמד דער מענטשהײט. די הארטע, הארבע װירקצעכקײט האט דערװײטערט איבםענען, א־ם מיט זײנע װערק. די נעדעגק־טענ םון זײן 25־טן יארצײט ־ועצן א־ם נ־שט דעדנענמעדן צו אונז. איבםענען איז באשערט צו דוען א־ן די ײײטע װײטקײטן, אין די הויכע הויכק״טן. קײן צעבעדיקער קאנטאקט װעט, משמעות, אזוי ניך נישט נעשאםן װערן צװישן א־ם און דעם עוצם. אונזצד קאנקודם ביז דעם 16־טן נאײעמבער זענען אײננעפלאסן אין ד־ רע־ דאקציע ״ליטעראדישע בלעטעד״ םאר רעם קאנקורם פאלגנדיקע מאנוםקדיפטן פון: 1. וזאפפאױגז — פאדנעמט מײנע ווערטער (ליר); 2. פארןע — צו א װײםער ליליע (ליד); 3. וזװפר ב — נ־שט םארנײן (נאװעלע); 4. בזראב פז\ װיװז? — לבנה־גײער (ליד); 5. 49ז — א־ן נענעראל־שטאב, װינטער־ליד (לידער); 6. זזפוריסיטופר — באלטיק און פנחם (נאװעלע); 7. 9זר — באגין (ליד); 8. זוזזיפ רפ גריזפ — ױנגע (ליד); 9. לזר — א בלאט אין דעם בוך (ליד); 10. א. 9ײ\ — הארבםט־װאלקן, אין ווײםן (ליד); 11. א. ב. — לידער; 12. רפגיזא — א טאנ אזא (ליד); 13. גױןװגגג — ליבשאפט (נאװעלע); 14. א זב\ — א מעשה םיט א װארעם אין אן עפל (נאװעלע); 15. יזזבב עירזזזז ביאראגאזוזר — צו א נײער װעלט (נאװעלע); 16. ז. — נורל (נאװעלע); 17. א. גמזז. — אוסר (ליד); 18. אייזי? — שטיסונג (ליד); 19. גאזזזזזרא — זאל טרויער נידערן (ליד); 20. פראזפוזז רב — קום און זײ א שתוף (ל״ד); 21. גריזז — אין א םריליננם־טאג (נאײעלע); 22. רײב — א היטן צום שטן (ליד); 23. 9. — כ׳שרײב דיר א בריײ (ליד); 24. זװזזז — זכרונות פון אן אלטער מויד (ליד); 25. א. ר. 9. א. — ים־נראז (ליר); 26. באד<ו\ — ליד פון טרעגער (ליד); 27. זזסזז — כ׳האב אויסנעמאםטן אלע װענן (ליד). (די באדיננוננען פון קאגקורם זע ״לימעהארישע בלעטער״, ג'ומ' 45 םון 6־טן נאװעםבער ׳ה. י.) ערוננ. און א־צט איז הענריק איבםען, אט דער הערשעד איבער אלעמענם געמיטעד, פארגעםן, און דער א־גטערעם צו אים אױ כמעמ אינגאנצן אפגעשטארבן. ם־ט װאם קאן מען דאם דעדקלערן? א־בםען האט דעדהו־פט גערעבט מ־ט א־דעעז און פראבלעמען, און פאדזען אפט פשוטן לעבנםשטײנעד, ארומיקע װירקלעבק״ט. ער האט געלעבט םיט א־דעען און פ־אבלעמען, ײעלכע האבן דאן, אין ז״ן צ־־ט, פאי־נומען ד־ מוחות. אנשטאט לעבעדיקע מענטשן, ־עאלע םב־כות, — א־דעען־נעראננל, פראבלעמען־קאםף, םכעמעס־ שטר־־ט. ד־ פערזאנען פון זײנע דראמעם זענען בע־קר פאדשטײער פון װעלטאנשו־אוננען, װעלכע האבן נעהערשט א־ן ז־ין צײמ. און ממ־לא, װען ד־ א־דעען האבן אננעװו־רן זײער שארפק״ט, זײער אקטועלקײט, א־ז דעד א־נטעדעם צו ז־ינע װערק געפאלן. א־בםען האט געבויט ק־נסטלערישע בנינ־ם פון םאטעדיאל, װעלכע־ א־ז פאר א־ם גופא געװען און פארבליבן בלויז מאטעדיאל. ע־ א־ז נעװען דערצו אן אײנזאמע־ מענטש, א קאלטער, א פאר־ שלאםענע־, א פא־צו־מטעד, און אלע זײנע דראמעם און קאמעדיעם האבן געל־טן פון אט דע־ קאלטקײט, אפגעשלאסנקײט. צױישן זײנע מענטשן האבן נעהערשט קאלטע, אננעצוינענע באצ־וננען. אזוי זענען בײ א־בםענען ד־ באצ־וננען צײישן מאן און פרוי, פ־־ע־ און געפ־רטע, העלד און מאסע. א־בםען האט געשד־בן און נעװידקט א־ן א צײט, װען עם האט געהעירשט שאבלאן, געמ־טלעכקײט, נעװוינהײט. א־ן פאםיליע־ לעבן, א־ן נעזעלשאפט, א־ן דענקען, — אומעטום — גל־װער, שימל. או־ך דאם רוב קינםטלער האבן ם־טנעמאכט אט דאם שימל־באלע־ באט־שע לעבן, װאם א־ז פארצו־נן נעײען מ־ט א שפ־נײעבס. א־ז נעקומען דאן דער שטורמעד, דעד בונטאר א־בםען, דעד בײזער און צארנד־קע־ םקאינד־נאװעד און װ־ געשל״דערט אױפדײם־ מאטע־־אל א־ן דער טויטער װעלט־שטאט. זײנע װערק האבן אדוים־ געבראכט ד־ מענטשה״ט פון איר פארנל־װערטק־יט. א־ן זײן צײט א־ז עם געוױען א נרו־םעד או־פטו. דע־ עדפאלג פון זײנע װערק אױ דערהו־פט דעד ערפאלנ פון ד־ נעדאנקען, פון די װעדטער, װאם זײנע העלדן האבן נעװאדפן פון דער בינע. א־בםענען האט דעד ע־קד אינטערעםידט דער באגוף פאר דעם אמת, ד• עװזרסבגנג צו דעם נ־־עם. אט דאם שילדערט ער א־ן זײנע ד־אמעם. דער אםת אלײן, דער ציל גופא — דאס איז שוין געװען בײ א־ם א בײ־זאך. א־בםען האט אמאל נעשר־בן: ״דאם אײנציקע, װאם מ־ר געפעלט א־ן דער פירײהײט, איז דער?אנוף פאד איר. דאם דערג־ײבן און באזיצן די פרײהײט אינטערעםירט מיך װײנ־ק״. ״װען ם׳װאלט מיר פאדגעלײנט א־ן אײן האנט פוײתײסי, און אין דער צװײמער — ד־ עװזרסבננג צו פרײהײט, — וואלט א־ך או־סגעקליבן דאם לעצטע״. — זאנט איבסען אין זײנע ברױו. ז־ינע דראמעס האבן מער נעדעדט צום פארשטאנד, װי צום געפיל. עד האט פארזען דאם קאנקרעטע בײז, די םאציאל־געזעלשאפטלעכע פאקטאדן, די קאנקדעטע קלאסן און ש־כט;, װעלכע פירן אן און טראנן אויף זײערע פלײצעס דעם קאמף. זײנע העלדן זענען דאס רוב או־םעד צײט און רוים, און זײער קאמפלוםט־קײט, זײעד אומ־ רו, זייער װידערשפעניק״ט פארװענדן זײ אן א באשטיםטן פלאן, אן א קאנקדעטן צ־ל, אן א קלאר־באװוםטזיניקער פערםפעקטױו. ״איך האב שטענד־ק ליב געהאט דעם שטורם״, — האט א־בםען געזאגט. אבער שטודם קאן נאר צעטרײםלען, אומבדעננען, אבער נישט בויען און ארגאנױירן. א־בםענם העלדן האבן געזײט שטודם, זײ האבן אין זײער צײט צעװארפן צוימען און גדענעצן. דאס איז געװען זײער װיכט־ק. אבעד נאך דעם שטורם קוםט ארוים דער םענמש פון ז״ן באהעלםעניש, ברעננט מיט זיך האק און אקעדאײזן, הויבט אן אדבעטן, זײען און אקערן, — דאם איז א־בםענען געװען פרעםד. זײן יחיד שטײט טי׳ט הונדערט קעפ העכער פון רער םאםע. ד־ מאםע איז בײ אים װי א םטאדע, װאם דארף נעטריבן װערן פון דעם ־ח־ד. די מאםע איז פאםױו, הינטעדשטעליק, זי שטערט אפט דעם העלד אין זײנע אדלער־פליען. איבםען פירט א קאמף נ־שט בלויז מיט דער אפגספנסיאגסגגור געזעלשאםט, נאר מ־ט דער נאנצעד נעזעלשאפט. ער פרײדיקט אײנזאםקײט, אפנעזונדערטקײט, װאם א־ז אויםער נעזעלשאפט, קעגן געזעלשאפט. א־ן א ברױו צו בראגדעםן שרײבט איבםען, אז זײן העלד בראנד איז דורך אים גענעבן אלם נלח נאר צופעליק. ״איך האב