Literarishe bleter · 1931-11-20 · 47 (20.11.1931) · p. Seite 878

4 ריתפוןזויסזת בלמתמר 1\ת. ל4 ן*139 זייט 878 פ ז ־י ע ם י נזנד פ ז) ג ע ד ס ם ע ן י ע ה פ ןגג\\ * טגזזעגז,) און דעדנאך צוריס און װידעד אהין. בן־עפי איז טיױ און טיף ײד, א כאנצעד ייד, ער האט דאך אזוי איב ײדי׳ט טעאטער, ײדי׳ע. עד האט דארט, בײ די ״נוײם״, נרוים עדפאאנ, אבעד ארײכנע־ װאקםן איז עד אין דער ײדי׳שעד םביבה. עם האט אים, װאלט איך געזאגט, אפכעאומנרייסט א נליק. עד האט זיך באװיזן מיט אן אכצן יאד צוריק אינם ״די׳שן טעאטער אין אמעדיהע אצם א נייע, פרעמדע, ״אויםלענדײשע״ דער׳שײנוננ. װען עד איז אויפנעסדאטן אין דימאװם ״אײביקן װאנדערער״ (ער איז דאן געװען נאך נאר ױננ, א 22 יאר אאט). האט נעהיצכט מיט אים אין דעד ״דישער אםעריקע. זײן ׳םפיאן איז נעװען פרעםד פאד דעם דעמאאטיקן ײדישן טעאטער און טעאטעד־עואם. עד האט םיט זיך מיטנעבראבט טעאטער־קואטור, טעאטער־װיסן און עפעס אזא נײעם, פאר דעם ײדי׳שן מעאטער פרעםדן טאן. און עם האבן ז־ך אננעהויבן װעגן אים דיסקוםיעם: אײניקע האבן אים נעהויבן אין הימא ארײן װ• די נדעסטע דער׳שײנוננ, אנדערע האבן אים אינגאנצן אפנעא״קנט. און א־ך פאר׳שטײ נומ אט די קעננזעצאעכע יגגזןב ב\־גגגזי אי\ רי ״גריגגג פגגררגגר״ פײנוננען. בן־עםי איז נישט דער שוישפיאעד, װאם קאן נאאט אװי זיך שפיאן. אדעד ער קאן איננאנצן פארכאפן, און ער װערט אויפ־ נענומען װ־ ער שטייט און נײט, אדער ער באײבט יענעם םרעטד. גאײכניאטיק זײן צו אים און צו זיין שפיאן קאן מען נ־שט. װייא נאאט שפיאן, מימאמעסיק שפיאן — דאם איז נישט םאר בן־עמין. ער האט אדורכנעמאכט א װונדערבארן װענ, — און דאם איז דעד נאיק. װאם האט אים אפגעאומנאיסט: נאך דעם איבער־ דאשנד־קן דערפאאנ אין ״אײב־קן װאנדעדער״, א־ז ער פארבאיבן אין דעם טאמאשעװםקי־טעאטער א דרײ יאר כמעט אומבאמערקט און נעשםיאט דאאן, װאם זענען פארבאיבן אומבאסערקט. פאוצים האט ער װידעד אויפגעשײנט װי אן אויפנײענריקער שטערן. דאם איז געװען אין פרץ הירשבײנם ״פאדװארפן װינקא״. בן־עםי האט פאר די אאע דריי שוױיננדיקע יאר אנ.עהויבן ווידער צו פינקאען און צו באיצן. א נײ־נעבוירענער בן־עמי — א גרויםער, א הויכער, מעכטיקער, פרעבטיקער. אט אזוי זעט ער אוים אין אט דעם םעזאן אינם קונםט־טעאטער, װען ער שפיאט דעם ד״ר ראננ אין איבםענס ״נאדא״, טעםמאנען אין ״העדא נאבאעד״ ער שםידט זײנע ראאן, און עם תויבט זיך אן צו ציען א נאאדענע קײט פון ראאן. ביז עם קוםט צו סװען אאננם ״שמשון און דאיאה״. עד האט נעשפי^ט־ שמשון, א־ך האב דאן מיט אים געשפיאט אאס דאיאה. אויב םריער יט?ב ב\־פגזי א קאםבינאציע פון פ־ימיטיװס און אינטע־ אעקטועאם, פון ער־ דישם און היםאישם, — דאם איז בן־עםי. אזוי אין אעבן און אזוי אויך אויף דער בינע. דער קאפ און די אוינן — טיף ־ אינטעאעקטועאע, און ד• נאז און דאס םויא — ערדישע, פדי־ םיטיװע. דאם איז אסשד ד־ םיבה, װאם אים נעבן זיך אײן די קעגנ־ זעצאעכע ראאן פון אינ־ טעאעקטועאע, ראפיניר־ טע מענטשן פון א. װײטער, און די ערדי־ שע, פויערישע, נעזונ־ טע דאאן פון א הירש־ בײן. פ בן־עמים גרויםקײט? ער איז וײער םובטעא, ער רעדט א םך גראד םיט זײן שװייגן. עד איז דער נישט־צופד־דענער אין אעבן און אויף דער בינע, אבער אט די נישט־ באפריד־קײט דערגרײבט ב״ אים צו א הויכער מדרנה, װאקםט אוים אין א װונדערבארער אײגנשאפט. עד איז שטענדיק דעד האםאעט אויף דער בינע, פונקט װ־ ער איז עס א־ן אעב;. דער אייביק־פרעננדיקעד, דער אי־ביק־זובנדיקער. פארבענקטקײט. פארטיפטקייט, פריצ־שקײט. דאס םאבט אים ענאעך צו מאיםין. ער איז מעד אירישער שוישפיאעד, װ• רעאאיסטישע־. א קאונער שוישפיאער, ער פארמאגט א םך הכמה א־ן שפיאן, הנמה און קואטור. ער ארבעט זײער פיא אויף זײנע ראאן, שאײפט זײ, מאדעא־רט ז־י און דערבײ פאדבאײבן די ־אאן םאנומענמאא, נעזונט, קרעפט־ק. ער קוםט צו ז־ינע נעשטאאטן פא־ מעאעך, בהדדנה, ער איז זײ גובר און באזינט זײ אויף שטענדיק און או־ף אאע םאא. פא־אן אקטיאדן, .ױאם װערן פאראוירן אונטער די נעקאעפטע ינעז, אננעטוענע פארוקן און צונענעבענע בע׳רד. דאם אויםערקעכע, פרעםדע פארטונקאט זײ פארשטעאט ז״ער אײגענעם איך. בן־עמי נעהעדט צו די אקטיארן, װאם זײער א־נדױוידואאיטעט הערשט איבער אא־ז און אאעםען אויף דער בינע. ער נופא איז א מהות אויף דער בינע. ער נויטיקט זיך נייצט א־ן נײן מאם רײד. ער איז נישט דער באדעדעװדיקער, דער אאנג־מאנאאאניקעד שוישפיאער, •*־ דארף זיך נישט אויסאעבן א־ן רײד. זײן טאאענט װײזט זיך נראד א־וים אמשטאדקסטן ותן ער שוױ־נט. א, װי בן־עמי קאן שװײנן אויף דע־ ב־נע. ם־ט זײן שװײנן שאפט ער די שטימוננ פון ד• װעאטן, א־ן װעאכע ער נעפ־נט זיך. אט, צום בײ׳שפיא. אין חיר׳ש־ בײנם ״נרינע פעאדער״: איך װײם נישט, צי ער האט אין זײן ראאע פון אוי יצחק א הונדערט װערטעד צום רעדן, אבער םאר א װונדער־ בארע דאאע ער האט נעשאפן. איך האב נעשפיאט צינען, און אט קומט ע־, דער ישיבה־בחור — בן־עמי, אין דעם שײנעם יידישן ישוב און ער ברעננט מיט זיך אזו־ פיא ייד־שן אדא. מען דער־ ׳שפירט אין אים דעם זון פונם אאמן םױחםדיקן פאאק ישראא. עד דעראאננט שאום, און זײן פנים באניםט זיך דעדבײ מיט אזא שע־ מעװדיקן, צניעותדיקן שמײבא. אז יעדע ײדישע מאמע װ־נשט זיך צו האבן אזא מין זון. בן־עמי איז דער טרו־מעד אין אעבן. ע־ גאו־בט װײניק אין זיך, עד רײםט זיך כסדר ערנעץ אין אנדעדע װעאטן. שטענדיקע םפקות. אומרו. אפשר דערפאר איז ער װי א האאב־צעבראכענער: צואיב דעם שטענריקן װאנדערן פון דעד ״דישער בינע אין דער פרעטד,