Literarishe bleter · 1931-11-20 · 47 (20.11.1931) · p. Seite 879

זײמ 879 ארום. װארטן מיר א שעה און מער. איז ח־ויםן ברענט דער שראסט, און דאם יזעצעלע קװיטשעט. האט בן־עמי באשאאסן צו געמען א טאקםי און צוזאמען האבן מיר זיך געלאזט מיטן סעצצ א־ן שפ־טאא. אבער אויםן װענ א־ז דאם קעצעאע געשטארבן. ארע־ מ־ער בן־עמי! איך וױים װי ער האט דערבײ נעא־םן... בײם עםן קאויבט ער ברעסאעך םאד דער קאץ, און מ־ט אזא ציבשאםט און ר־רגד־סײט! אײן קא־ז האט ז־ך נעהאאטן בײ א־ם גאגצע צװעאך ־א־... מען זאגט, אז ד־, װאס זעגען צארט צו ח־װז, האבן םי־גט מעגטשן. או־ב עם א־ז דא אן אויסגאם, א־ז בן־עמי א־יגע־ םון ד־ או־סגאמען... בן־עם־ א־ז שמארס סעגט־מעגטאל צו ״דן און צו אלץ ײרישס, א־בערהו־פט א־ן ד־ צ־־טן, װען ער איז ב־י וי־ אין דער פרעמד... בן־עמי א־ז לעצטגס געװען עט־לעבע חדש־ם אין דדום־אמער- סע, ער א־ז געװען צװ־שן ײדן און נעשפ־לט םאר ײדן ײד־ש טע־ אטער. ער א־ז דארט או־פנעגומען נעװארן, װי כ׳האב געל־יעגט, מ־ט גדו־ס באנײםטערוגנ און ליבע, און א־ך בין זיכער, אז ער א־ז ם־ן דארט צוריסנעסומען אן אױםנעםר־שטער, אן אויםנעמוגטער־ טע־ מ־ט א גי־עם סװאל םון ליבע און װילן צו ארבעטן. ד־ םראנע איז נאד, צ־ עם איז םאראן א־צט א־ן דעד ײד־שער אמעריסע דער פאס־סעד באדן און אטמאסםער פאר ערגםטער סיגםטלערישער אדבעט, װי עם פאםט םאד בךעםין. ◄ פרץ ► (לעבו אװ שאפו) ״ין כ ח מ ן מ רי ז י ל אלס בײלאגע צו די ״ליטערארישע בלעטער״ א י ן ה ע ם ם ן. א־גהאלט: ארײופיד, גאוזאטום-טו,■ (ורטװזע רידפד אי\ ײרש; הווברטיטוט ריד<ור א\\ פאוװזעם ןיאד\ פד8\—888\\; טרב ״ױאויש"; פראעם טרטװזט?רױזיזןטר,• \ואריאום\ פ\\ ״וזאויט״; טרפװזט יאר\ אי\ זזארפזע,• אי\ רער (זסואסיױזסיי־ טוטר טןטפטריציט,■ אי\ רטר גוזיוט; די ײריטזט ביבריאוזטן; ו״רז או\ דױטז$ו\; פרז אז\ טזרזוז־טריכוז; ו״רז אז\ פריטזוזא\, וזידעײוז אז\ פאראײוזאוזעײוז ןיאר\ ר89\—894\\. .ראוז ראזױןט בזג איז א וירזװ פ\\ א וזרץ וזאואגרא־ פיט... טוז \זטר\ רא אזיפגטרטןוז אי\ באזזודטרט?אפױזרט\ א\\ טוזי\ר\ זיױז\, ז\ױערט\ א\\ װעזפזװ אי\ פרצטוז טזאפ\ פ\\ וזאװט אוװײב, — פ\\ פראטוז גטבזירוטזסיאסי אז\ וזביבװ זזז טר איז א\יפגט\\א?נז\, — ביז זײ\ וז\ױז... אי\ רטוז איב־ וזין\ באור וזטרוז או״גטטזראוז\ פרבטוז רטב\ א\\ טזאפ\ וזױז\ יאר 894\, — טרב רי ״ױנז־וזזב־ברטוזרטג״, וזױז זזטרבט טוז װײבװ זיג א\ א וײט װ?\פװ בײ פרצ\... אי\ רטװ בו\יױז\ באור \וטר\?\װט\?אפיװרט\. זזטרכט וזטר\ פארטזװטר\ פרצ\ אי\ וײ\ \\ײװטרדיר\ רטבוװ־ א\\ טזאפװגװ־װטג...״ \פ\\ ״פארװארװ״.). צום בוך זענען ציגעגענן 12 בילדער אײף באזינדערע זײםלעך. פז\ עזװטוריעו וזװטר ד* ״ריװ. ברטװטר״ װטר\ רי רטזטר פ\\ רי ,ריװ. ברטװטר״, װאװ װאב\ אבאוירװ װיװ דטר ביכמר־פרטװיט, באע\װט\ יטרט װאג א װטפװ פ\\ דטװ בוג. ריװטראריטיט בז־טװטר װװ. ד4 1.3941 9 איז ער נעװען אן איבטראטזװג און עם זעגען אננענאגנען דעבאטן װענן זײן שפילן, איז איצט נעסוםען די באװװרטרװג. און דער םםס א־ז פארשװוגדן. אלע, דאם פובליסום, די סריטיס, מיט א״ן סול— ב\־טװי. איך סאן ג־שט פארנעסן אזא םצעגע םון ״שמשון און דלילה״. עד שפ־לט די םצעגע, װו עד איז דער רעזשיםער םון דעם שטיס. און כמעט אלע שױשפילער האבן אויםנעהערט דאן צו שפילן, םארגאפטע ביז פאדנלױוערוגג האבן ז־י נעקוסט או־ױ בן־עמ־. װען ער איז אין לעצטן אקמ ארײגנעסומען אלם אן אפנענארטע־ מאן און געזאנט כזיטן נינון ״תמות גםש־ עם פלשתים!״, — האט או־ם־ נעבראכן אין טעאטער א שרעקלעכער נעװײן. אלע האבן איבעדגע־ לעבט ביז אין דער ט־ה םון ז־יערע גשםות, װאם אזווטר שמ׳שון, אװזטר נבור האט םארלוירן זײגע אוינן, האט אגנעװוירן ז״ן קראםט. בן־עמי האט ם־ט אט דעד ראלע געמאכט אן או־סערנע־ װ״גלעכן אײגדרוס. אין טעאטער האט ז־ך א לאז נעטון נישט גאר די ״דישע אינטעלינענץ, גאר או־ך נאנץ בראדװײ, װ־ ם־ר דוםן עם א־ן אמער־סע. עם םלעג קומען צו זען ד־ םארשטעלוננ א העלםט נישט־״דן. עם א־ז נעותן אין דעם ױגנן, סרעםט־קן ױגננמאן עפעם א באהאלטענער כח, א זיכערסײט. אז ער האט איגם ,.םארװארםע־;עם װיגסל״ אויסנעשריגן: ״מיר װעלן בו־ען! מ־ר װעלן בו־ען!",— האבן טיר דאן אלע שוישפילעד מ־ט שװאדצן א־גםטינסטױו דער־ םילט, אז אט דער םרישעד ױננ איז מםונל צו בויען און װעט טאקע בויען נאך א סונםט־טעאטער. בן־עמי האט טאסע באלד צוזאםען םיט אנדערע ױנגע ײדישע שוישפילער אויםנעבויט א צװײטן קונםט־ טעאטעד, עד האט דארט אויםנעםידט הירשבײנם ״פוםטע קרעטש־ טע׳/ ״נרינע םעלדער״, — דער דערםאלנ איז םײ םינאנםיעל און םײ סינםטלעדיש נעװען א נרויםער. און װידער באװײזט ער זיך אין ״שמשון און דלילה״, און דא א־ז געשען דער נרו־םער אום־ נליקלעבער נליס. — און װער וױיסט, אםשר נישט נאר םאר בן־ עםי, נאר םאד דעם נאנצן ײדישן טעאטער א־ן אםעריסע. די אםע־ ר־סאנישע טעאמער־קר־ט־ק האט או־םנעכאפט בן־עםין אלם דעם נאר־נרויםן שוישפילער. ער איז אײננעלאדן געװארן א־נם ענגלישן טעאטער, װו אויםערנעװײנלעכער ערםאלנ און או־ך א םך טויזנטער האבן פאר א־ם נעבלענדט און געםינסלט. אין עננליש א־ז נעשאםן נעװארן ארום אים א שט־ק ליטעראטוד, די גדעםטע קדיט־קער האבן מיט נדוים באנײםטעדוננ װעגן א־ם נעשריבן. אלס אקט־אר און דעזשיםער איז בן־עםי נעװען אויך א־ן באדימטן ענגלישן טע־ אטער־נילד, װו ער האט םארנומען דעם או־בנאן. ער האט דארט צװישן אנדערן או־םנעם־רט אניעלם ״צוזאםענשםעלצוגנ״, װער־ פעלם ״באס־געזאננ״, און איז נעװאדן א באריטטקײט א־ן דער עננלישעד טעאטער־װעלט. דורך דער צײט איז בן־עםי עטלעכע מאל װידעד נעקומען אין ײדישן טעאטער, און אזוי איז ער װי א כװאליע, װאם װארפט זיך הין און צוריק. ער האט אין עננלישן טעאטער נרוים ערפאלג, פארדינט דארט םיל נעלט, אבער בן־עםי, דער זון םון זײן פאלק, סאן ז־ך דארט נישט אויםלעבן. א. םאדעװססי, אין זײנעט אן אםענעם ברױו צו םיר (אין ״הײנט״), האט אננערוםן בן־עם־ן אלם דעם פדינץ םון דעד ײדישער בינע. ־א, ער איז דער אריסטאסראט םון דער יידישער בינע. אבער נישט דער שטײםער, אננעצו־נענער מױחם. :ישט נעקוסט או־ה ז־ין םעםטן כאראקטער און אנטשלאםנ־ קײט, א־ז עד א שטילעד, רויקער, צארטער, עמפינדלעכער. ער האט ל־ב מענטשן. ער א־ז דערבײ םענטימענטאל און םארמאגט א הארץ פול מיט רחמנות. איבערהויפט צו בעלי־חײם און םפעצ־על — צו סעץ. סעץ—דאם א־ז זײן שװאכס״ט. א־ך ב־ן אמאל אין א װיגטער־ טאנ גענאננען אהײם א־ן הארלעם. שטו־ם א־ך זיך אן אין;אם אויף א רעדל םון ■ױננלעך םיט בן־עם־ן אינםיטן. ער האלט פאד זײ א רעדע, אז מענטשן טוזן זיך באגײן מ־ט חױת נוט און מימ הארץ, ײייל זײ זענען שטום און הילםלאז! עס איז שטארסער םראםט, און םון א סעםטל ט־אוקעט א סעצל ם־ט אויםטערל־שע קולות. בן־עםי רופט: ״א דאקטאד, א דאסטאר!" װאם איז געשען? א ױנגל האט נעװארםן א שטײן אין דעם קעצל און עם םארװונדעט. דערצײלט מיר בן־עם־ די טרו־עריקע נעש־כטע, און ער בעט ם־ך ײאם־שנעלעד ארײן א־ן אן אפטײק און אנטעלעםאנירן צו דער חברה ,.צער בעל־־חײם״, מ׳זאל קומען צונעםען דאם סעצל. איך האב טעלעםאנירט, ט׳האט צוגעזאנט צו קוטען אין א האלבער שעה 53532323235323532323532353234823535348235353532389 23235323532348485353235353234848484853532353235348 48020001022353232353005348535353532323235348