Literarishe bleter · 1931-11-20 · 47 (20.11.1931) · p. Seite 874

לינזסיואךילמנז!לספויזר 7\\ו. ד4 ו*39) אויד די אנפאלעד, און :עדופן זנו זײ: ״׳!)?אנט איבער טיך, איר באסיאקעם! איר היגטישע זין! יצײדאקעס! לײדיקנײער!״ דעם םטו־ דע;ט האגן נעװארנן די ווערטעד פון צארן, און םון זײנע אוינן האבן זיך װי פונקען;ע׳טאטן״, אט אזא םטודענט האט שאריא סאנאפניצקא נעזען! אט אזוי האט אויסנעזען דער םטודענט םיט יארן צוריק אין די אויגן פון א פױצי׳פער קינםטרעדין. אדן װי אנדער׳פ עם זעט אוים דער םטודענט אין די לעצטע װאכן בעת די עקסצעםן, װאם הערן;אדניישט אויף אין די אוני־ װערםיטעט־־שסעט פון פויאן. ד• ענדעקי׳פע םטודענטן, װאס אר־ דענען אײן איצט די עקםצעםן און פאנראטען אײןז זײערע ײדישע קאהעגן און אויך דעד פדידצעבער ײדישער באפעיצקעדוננ, האבן זיך ארויםבאװיזן װי אםתע כויציגאנעם, װעלבע ׳שטעאן ויך נישמ אפ אויף קײן שום געװאיטאט. םיט זײערע ברוטאלע מעשים האבן זײ פארברודיקט, פארםיאוםמ דעם באנדיף םטודענט, װאס איז אין אויף פון יארן נעווען בײ אאעםען דער סינאנים פון טונ־ טעדן, עראעכן, טרײען פרײהײט־קעםפער. עם װעט דארפן אװעק־ נעםען פיא צײט, אײדעד מען װעט דעם װאדט םטודענט צוריק־ אומקעדן זײז זויבעדן, אײדע׳צן און ריעעם אויםזען. און דאם טרױעריקםטע בײ רי אאע װיצדע עקםצעםן און פאנדאםען איז, װאם מיד באםערקן כםעט נישט פון צװי׳פן רי אלע איבעריקע טויזנטער נישט־ענדעקישע, גישט־אנטיםעםיטישע םטו־ דענטן קײן שאדפע פראטעםטן קענן רי שענראעכע נעװאלטאטן פון די ענדעק־שע םטודענטן, קײן שארפן אפגדענעצן זיך און םעםטן װידערשטאנד קענן די כואיגאנעם אין די םטודענטישע סאײרער. וװ זענען זײ, די ארע טױזנטער פדאנדעםױוע םטודענטן אין דער איצטיקעד צ״ט, װען באוטדודשטיקע םטודענטישע אויםװורפן שענדן פאר אלע אין די אוינן דאם אעבן, פרײהײט פון די ײדישע םטודענמן און פון דער ײדישער באפעלקערוננ? וװ זענען זײ, די פראנרעסיװע םטודענטן? ױזװ\ װיױיר 1■^, וײם האט זיך די פראטעםט־שטים דערגאך נעקײקאט װײטער איבער דעם נאנץ נעװעזענעם רוםלאנד, נעײעקט און געםונטע־ט אין ד■ םאםע שװערע, רעאקצ־אנערע צײטן. ־עדען שװערעד. בלוטיקער אננדיױ פון דער צאדישעד ,־עני־ רוננ האט אנגעטדאפן אין ־וםלאנד אױף דעם שטארקן װידעד־ שטאנד פון דעד דאדיקאלער ־וםלענדישעד סטודענטנשאםט. דער קאםה א־ז אפטםאל געװען א פארביטעדטער, ד• צארישע רענירונג האט געמאכט חורבנות אין ד• םםודענטישע דײען, אײננעאדדנט בלוט־באדן פאר זיי, אויםנעשלאםן די װידערשפעניקער פון אוני־ װערסיטעט אויף עטלעכע יאד, פארשיקט ז״ אין סייביר. אבער דאם אלץ האט נישט נעבדאכן די קאפפלוסטיקײט פון ד• סטודענטן, װעלכע זענען;עװען און פארבליבן די פארקעםפעד, ד־ פ־אנערן אין דעם .־עאקציאנערן, אפנעשטאנענעם דוסלאנד. אין ד• םאפע שװערםטע צײטן, װאם ײדן האבן געהאט א-ן רוםלאנד, א־ז געװען א ליכטיקער פונקט — די .־וםלענדישע סטו־ דונטנש־אפט. זי איז נעװען פאר דעם פארפאלנטן ײדן די טרײםט אפטםאל דעד אאזים אין דעם גרױםן םדבר פון דעד אפנעשטאנע־ נע־ אנטיםעפיטישעד באפעלקערוננ. עם א־ז פארבליבן אײננעקריצט אין דעם יידישן פאלקם־זכדון דער ליכטיקער אנדענק פון דעם רום־שן םטודענט ניקאלא• בלינאװ, װאם האט בעת דעם זשיטאםי־ רער פאגראם אויף ײדן אין אפריל 1905 זיך אײננעשטעלט דאפ לעבן פאד די פאנראמירטע ײדן און איז דאן אומנעקוםען א קרבן פון ד• כוליגאנעם, געפאלן א טויטע־ פון זײערע בלוטיקע הענט. די באװוםמע פוילישע שרײבערין מאריא קאנאפניצקא ש־ל־ דערט א־ן איר באקאנטער רערצײלוננ ״פענדל נדאנסקי״ א פאנראפ און אן אנפאל פון בולינאנעס אויף דעם ײדן םענדל נדאנםקי. אין שוץ פון דעם ״דן מרעט ארויס א פוילישער םטודענט. א דארער, אױםגעדארטער יוננערמאן, ײאם איז ם־ט דעם ײדן איננאנצן נ־שט באקאנט. דער םטודענט — דערצ״לט םאריא קאנאפניצקא — האױ צו^ צעבו״)עןןעטן ןןן^- ״א,ף ן^ךט ן,ך ם,ך .״״ט צ דירן צו דעם ײדן!״ רער םטודענט האט זיך װי א הונט געװארפן א ה ר ן צײם?'ן1 77 $רשע צו ח. נ. פיאליק פון נישט פארלירן דעם פאדעם. ער האלט אםילו — א פחד צו ואגן — פון רעליגיע (און נישט דװקא צוליב מאטױון נאציאנאלע, נאר מאטױון, אזוי־צו־זאנן, איטאנעגט־רעליניעזע). ער האט, חוץ דעם, אויך א שײכות צו העבדעישער ליטעדאטור. קאן מען אים אין שנאה צום אלטן לשון־קודש בשום־אופן נישט חושד זײן, און אפילו נישט צו נײ־העבדעיש — א שפדאך, װאס ער האט אויף איר נעשריבן. ער ײעט אויך בשום־אוםן נישט טװתר ז״ן אויף א םיכה־ ױםף בערדיגועזמװסעי גיטוסי אױף א יוםף־חיים ברנװער, נישט אויף אן אורי־ניסן גג<װזי\. אבער ער םדענט: צ־ זענט איר נופא, דער העברעישער קלאםיקער חײם נחמן ביאליק, נישט א פדאדוקט פון דער אטמאםפער םון ײריטוי יענע אלע פדיעדד־קע (צום טײל אויך הײנטיקע) העברעישע שריםמ־ יעטעלער פון באדײטוננ, יענע אלע נישט־העברעיסטישע העב־עיש־ ״דיש־ש־ײבע־, — די םענדעלע־מוכר־םפרימס, און די םרישסאנם, און די שנ־אודם, און ד• פיכםאנם, און די קאצענעלםאנם, און די אלע, ײאס איך דערמאן דא גיעיסו, — פון װאנען זענען זײ ארוים־ געװאקםן, אויב נישט פון דער ײדיש־אטמאםםער? צי װאלט די אטםאסםער פון דעם ארץ־ישראלדיסן, ד׳־אמותדיקן, פון ײדן און- ״ד־שע יסודים אפנעדיסענעם, נעא־משכילישן םעקטן־העברע־ש — א ן א פ ע נ ע ד ב ד י װ (גײף) צול־ב טיפע נעשיכטלעכע םבות איז לשון־קורש נישט גע־ ,ױארן (האט נ־שט גמעאגסי װערן) ד• פאקטישע אופגאנג־שפראך פון ײרן. נו, גוט, װילט איד ז״ן ד־ ״רעװאלוציאנערן״ און נײן — קעגן דער;עשיכטע און דעם אינסטינקט םון פאלק. רעדט זשע נישט אין נאכדען פון דעד נעשיכטע, נאר אין נאמען פון אינטעלי־ נענטישן אויפשטאנד קענן איד. די;עשיכטע —;ראד זי — א־ז קפג\ אײך! און רעדט אויך נישט אין נאפען פון דעד אײביקײט און פון דער אוםפארגעננלעכקײט. די אײביקײט איז קעגן א״ך — װײל אייביקײט איז די אומױפהערלעכקײט און דאם סײנמאל זיך נישט א־בערחזדן און דאס קײנםאל נישמ צוריקקערן. און נאך: איר ײילט דאך נישט קײן לשון־קודש — דאם לאזט א־ד איבער פאד די ארטאדאקםן — איר װילט דאך נאד א ״לשון־חול״, א העבדע־שע אומנאנג־ש־פדאך, — טא װאם שלעסט א־ד תםיד ארויס פון ארסענאל די קדושה מיט דעד ױם־טובדיקײט? אדער — אדעד! דער שד״בער פון די שודות (כאטש — אדער װײל — ער װײס, אז דער שענםטע־ אםאל קאן נישט גמרפבסי װערן צוריק), האלט גראד שטארק פון געדענסען, פון שטודירן, םון דערקענען,