Literarishe bleter · 1931-11-13 · 46 (13.11.1931) · p. Seite 863

רי396*3י*8 396871 1\3י. <י393.) 46 1■■■■^ זײט 863^£ איר םרענט ווײטער, צי די קאלאניסטן צןןלן ׳&טײעח, צי זײ שטעאן צו םןזלדאטן, װער איז זײער נוט־םארזארנער? נײן, ליבער םרײנט, םון רי זאכן װײםן זײ נ#)רנישט, אזוי װי בכלל אלע סאלא־ ניםטן אין רוםלאנד ביז 20 יןזר םון דער צ״ט, װי זײ הו־בן אן צו װערן םויער;. די ײדן צײלן ערשט 15—16 יאר. װי זײ ה1ן)בן אגנעהויבן צז באארבעטן ערד. װאם װעט מיט ז״ זיין שםעטער, ק$ן מען סארוים נישט װיםן. דאך האט שוין זײ דער איײ־עלער און מענטשנםר״נטלעכער קײסער אלעקסאנדער זײן נענאד צונע־ זאגט. איר װ־לט וױםן, צ־ די דארטיקע ײדן האבן םרי חתונה? ־א, אבער םון װיכטיקערע םיבות װי אלע אנדערע ײדן אין םוילן און אין רוםלאנד. װײל יעדער װיל האבן א נעהילםין אין שטוב און א־ן דער װירטשאםט. זײער נדן איז אינגאנצן צונעפאםט צו דעם באראקטער םון פויערן — זײ געבן נעמלעך דעם ױננן פאר־ פאלק אקםן, קי, פערר, שאױ און זריעה. דער שדכן באקומט א נוטע םעודה, םרוכט, אבער נישט קײן נעלט. מיר זעען איצט, אז ד ער ײד־שעד גלויבן שטערט נישט צו זײן ארבעטםזאם און נוצלעך, װען נאד אויםגעקלערטע, םארנעשרי־ טענע און רבנים נעבן דעדצו א נוטן בײשפיל און זײ האלטן נישט אפ א־רע אנהעננער םון דער ארבעמ דורך םעודות, נקױת און אנ־ דערע חלוםות; װײל דורך דער שטענדיקער אפנעלאזנקײט םוז א גרויםער טײל םון ײרן דורכוים םאלן װי א לאםט אויך דעם לאנד און אויף דער נאנצער םענטשלעכעד נעזעלשאםט." אזוי ענריקט זיך די אינטערעםאנטע באשרײבונג פון אײגער םון די ערשטע ײדישע קאלאנ־עם אין רוםלאנד, א באשרײבוננ, װאם איז נעםאבט נעװארן דודך צװײ ײרישע םרויען צוריק םיט 108 יאד. עם איז רי ערש־טע םײנע שילדערוננ װעגן א ײדישער קאלאניע, און זי איז װערט צו םארבלײבן אין דער רײכער לימעראטור װענן דער ײדישער ערד־ארבעט אין רוםלאנד. כדצט אריס די געלעגכהײט! ביבליאטעקן, פרײנט פון ײדישז װארטן עם זענען םארבליבן עטלעכע געצײלטע עקזעםפלארן איתענג פון די ״ ליםעוןןוישע בלעטעו״ קןןמפלעטן. געבונדן איי פראכס ־ באנד מיט א גענליעם אינהאר־^ט צו יעדו באנד• 1 באנד (נוט. 1—65) יארן 1924/5 2 ״ (נום. 66—139) ״ 1925/6 3 ״ ־אר 1927 4 ״ יאר 1928 5 ״ יאר 1929 6 ״ יאר 1930 א־ן ־עדן באנד הונדערטער דערצײלוננען, לידעד, ארטיקלען און אפהאנדלוננען. איבער 150 שד״בער באטײל־קט אין יעדן באנד. אין לױך םון די נאענטםטע צװײ װאכן — דער פרײז םאר ־עדן באנד געבונדן — צו 24 ג־לדן. פא־טא נאך 3 גילדן. אין אויםלאנד 4 דאלאר א ־ארגאגג געבונדן. די פ־ײזן זענען גפםא, וזגװזןים. גיך ג\9\ר\.■ .28 1}1יג\316א ,8־\ג828־31ז\\ ,"־616161 1826־8.1־1161,ע״ םאר געלט (אין פוילן) 98-58 .0 .1£ .6 אין 2 װאכן ארום װעט דער פרײז םאר א באנד זײן דער נע־ װײנלעכער — 40 גילדן. א פאלימישע אײנריכטוננען זײ םארמאנן. אויח אט רי צװײ םראנן קאן איך אייך טיט איין םאל ענטפערן. נענונ אײך צו זאגן, אז אלע קאלאניסטן, װאס װוינען אין רוםלאנד — ײרן, דײטשן, באל־ נארן, און םערבן אין די כערסאנער. יעקאטערינאםלאװעד און טאװרישע גובערניעס האבן אײן, אן אונטערשיר, נעזעצנעבונג און פאליטישע אײנריכטוננ. זײ נעהערן אלע צו א״ן הויפט־קאנטאר אין יעקאטערינאםלאװ, װאם באשט״ט םון 6 פערזאן און אײן דירעקטאר. רערצו איז נאך דא אײן הויםט־אויםזעער, און אט דעם אטט פארנעםט איצט דער נענעראל אינזאװ. אל׳ז, װאם האט א שײכות צו די קאלאניםטן, עם םענ זײן נעריכטלעכע ארער אנרערע ענינים, נעהערן אלזא צו דער הויפט־סאנטאר, װעלכע האט דאם רעכט צו ענטשײדן, צו ריבטן, צו באװיליקן אדער צו באשטראםן. אםילו װען אײנער םון די קאלאניםטן האט א תביעה צו א מענטשן, װאם װוינט אין אן אנדער ארט, אדער םארקערמ, װען אן אנדער רום־שער בירגער קלאנט אן אין געריכט א קאלאניםט, םוזן אלע נעריכטלעכע םארהאנדלוננען געפירט װערן רורך דער הויפט־ קאנטאר. יעדעם דארף האט א שולץ םון זײנע אײגענע אײנוװינער. דער שול׳ן האט דאם רעכט צו באשטראםן א שטערער און םא־זינ־ דיקטן םיט ארעםט םון 2 ביז 5 טענ. אט דער שולץ ג־ט או־ך ארו־ם זײנע מענטשן םון דארה קורצטערמינ־קע פעםער, װען אין דער הײם איז נישטא קײן ארבעט, און אט רי פעםער װערן אין :אנץ רוםלאנד אנערקענט. דער שולץ שרײבט אונטער און התםעט מיט דעם שטעטפל, װאם ער באקוטט םון דער הויפט־קאנטאר, ער ם־רט אויך א בוך איבער רי פעסער, װאם ער גיט אדוים. םינף אדער זעקם דערםער האבן אײן קאםיםאר, װעלכעד נעמט אויף די ראפארטן פון אלע שולצן, באזארגט זײ אין דער הויפט־קאנטאר, באשהעלט אויך אלע נייטיקע זאכן, ניט איבער און באקוםט אלץ אדוים םון דער הויפט־קאנטאר. אויף אײערע איבעריקע פראנן קום איך אײך צו ענטםערן, אז יעדעם ײדישע דארף האט מלםרים, חזנים, שםשים און שוחטים, װעלכע באארבעטן זײערע םעלדעד אין דער ארבעטם־צײט, אויב נישט איננאנצן איז ט״לװײז, און טוען אלץ, װאם ס׳איז נויטיק. עם זענען דא צװ־שן זײ אויך לומדים, װאם קאנען פםקענען שאלות און םםדר קידושין זײן. זײ האבן אויך בעדער, מקואות אין די נרעםערע דערםער, און די לײט םון די קלענערע דערםער נײען אין באד אין די נרעםערע דעדםער. איר םדענט װײטער, צי די ײדן נײען אין דער םרי און םאר־ נאכט אין בית־המדרש? יא. ליבער םרײנט. אבער אין דער צ״ט םון שניט, ריכטן זײ אפ זײערע תםילות מיט א םנין אויף ד־ םעל־ דער, און דאן דאװענען זײ בקיצור. זײ זאגן בלויז ברכו, קדושה און קדיש, און נאר אויף שבת סוטען זײ אהײם. — די װי־בער ברעננען זײ ארוים אםילו דאם עםן אין םעלד, װײל זײ בלײבן נעכטיקן א־ן םעלד. װינטער אבער זיצן די ײדישע פויערן אין דעם בית־המדרש און פארנעמען זיך מיט דאװענען און לערנען (אין אריגינאל ״מיט פראמטען זאכען״ — נ. ם.). איר םרעגט װײטער, װי רי ײדן באגײן זיך אום שבת, װען זײ האבן נישט קיין קדיםמלעכע געהילםן? איך האב מיך װענן דעם נענוי ערקונדיקט און ערםארן, אז זײ נויטיקן ז־ך נישט אין קײן שום הילף נישט, װײל זוםער־צײט איז אייך־אין װינטער צינדן וײ אן זײערע ליכט םרײטיק א שעה םאר נאכט, און זײ עםן ז״ער אװנט־בדויט אײדער עם װערט פ־נםטער. זײ הײצן אויך אײן פרײטיק םארנאכט, אין װינטער, נאך אײדער עם קוטט דער שבת, און זײ הײצן אײן אזוי, אז די װארעםקײט האלם נאנצע 24 שעה.