Literarishe bleter · 1931-11-13 · 46 (13.11.1931) · p. Seite 859

זייט 659 ריוזעךןזריוסז ברזװוור ו\\ז. 3931) 6* 9 הײגפעײטיקע סאװיעמ ישע שדײפעד*) זײעד :אענט באםרײגדעט מיט דעם פאעט פ. פ. יאקובאוױטש־ מעל׳עין... אפנו־גנדיק זיך נאך םריעױ אין דער ז״ט פון דעם מארגןםיזם, האב איך אין יאד 1911 אנגעהויבן צו דרוסן אין דעד באיצשעװיםט־שער צײטונג ״זװעזרא״. מ״ן אידעײבע ״פרשת־ ררכימדיסײט״ האט זיך נעענדיסט. פון יאד 1912 גײט יעוין מ״ן אעבן גאײך װ• א װידע... דאם אאץ, װאם איז דידעסט נײטט םא־■ בונדן מימ מיין אגיטאטאדײע־ליטערארייעעד ארבעט, האט פאד מיר נישט סײן באזונדעדן א־נטעדעם און באדײטוננ״. פון יאד 1911 װערט דעםיאן בעדני דעד נעטװוידענער פעאיעטאניםט פון דער באאשעװיסטישעד פרעםע. די אומנעהײערע צאא פון אאע זײנע װערס זענען פדיעד נערדוסט אין ד■ צײטונגען ״זװעזרא״. ײ• אויך אין ״פדאײדא״, ״איזותםטיא״ און ״העדנאטא״. אין יאר 1913 איז דערזזינען ז״ן ע־יטט 2ןך ״כ״״ךים״ ד• עפאכע פון דעם בירנער־סדינ 1920—1918 האט נעמאכט דעםיאן בעדנין פאד דעם פאפואעדםטן דיבטער. דע־הויפט איז עד יטטארס פאפואער געװאדן אין די דײען פון דעד רו־סער אדמײ. דעמיאן בעדני, דער אומדעדטידאעכעד אניטאטאד, ״דער העאדייטער סאװאאעד־םט םון װארט״ איז אין יאר 1923 באיעאנסען נעװארן םיט דעם ארדן פון רעד רויטעד פאן. אין זײן װענדוננ האט דע־ פדעזידױם פון אארוסאענדײטע אויםפ־ד־סאםיטעט באצ״כנט ״די אוםנעה״ערע נדויםע און באזונדעדס־ײ־כט־סע פארדינםטן״ בערנים, וועמעם װערס ״פיעוטע און פאדישטענדאעכע פאר יעדן אײנציסן, און דעריבעד טאסע אומגעײײנאעך״שטאדסע — האבן מיט רעװאאוציאנערן פײעד אננעצונדן די הערצעד פון די אר־ בעטגדיסע און באפעםטיסט די םוטיסײט אין די םאמע ״זװערםטע מאמענטן פון סאםח״. דעמיאן בעדנים יטאפן באזירט זיך דערהויפט אויף דעם פו־עדטום. דאם באשטעטיסט נייטט באויז זײן ביאנדאםיע, נאד אויך זײן יטאםן אין די פאחםײדנםטע פעריאדן. מיט זײנע טעםעם, ביאדער, טיםן איז דער פאעט דודכוים נעסניפט און נעבונדן טיט דעם נרויסרוםישן דאדף. און אויב די פויערישע פאעטן סאױיעוו און סאיט׳שקאװ האבן םיט סינסטאערייטער סראםט םאראײביסט אין דער רוםי׳שער איטעראטור די איבעראעבוננען םון ד• פארםענאעכע פויערן, ׳שטעאט דעמיאן בעדני דיאמעטר־עא םאר ד• צײײטע נרופע פויערן — די נייעט־פאדמעגאעכע, די ארעמע, די פדאאעטארי־ זירנדיסע. שוין אין זײנע ערשטע װערס װערט אין םאמע צענטר אװעס־ נעשטעאט דער טיפ פון דעם באטראס, װאם סעמםט סעגן די דאד־ פישע סואאסעם. ד• דעװאאוציאנערן, ײאם בעדני ־שיאדערט אין זײנע װערס, זענען םון אײן טיפ: ,,געכאפט זיך צום אאף־בית, און נאכדעם צו באעטאעך סעגן אאדאס בײז, א־ן טודמע ארײננע־ פעסאט, פאר פירן איטעדאטור גאנצע פעס." און דער דאזיסער ״חבר באראדא״ איז א פויעד אוימ זײן אפישטאם, ״װאס איז נע־ װאסםן אויף פעאדער בדײטע, אויםנעװען אין שטעט די װ״טע״. גאנץ אפט ׳שיאדערט ער די באטדאסעם. װאם פאראאזן דאם דארף און סומען אן אדבעטן א־ן א שטאטייטער פאבדיס, באט״איסן זיך אין דער ארבעטעד־באװעגוננ און סעדן זיך אום צודיס אין דארף צו םירן א נײע טעטיסײט. דע־ דאזיסער פעדםאנאזש ג״ט דורך אין אאע זײנע אידער, פאעמעס און באסוםט ז״ן תיסון אין דער פאעמע ״פויערן״ (1918). די טעמאטיס פון דעם ױננן דעמיאן בעדנ• ישפיגאט אין זיך אפ די פםיכאאאנישע שטימוננען םון אט ד• אדעמאנםסע ישיכטן פון דעם פארדעװאאוציאנערן דארף. דעד םאטירישער אוםן םון באװײזן די דארפישע ״בעאי־טובות״ (דעם אודיארניס, סרעמעד, סואאס, פריץ און פאפ), די םינצטערסײט פון דארף, די מאטעריעאע סבצנות און סאציאאע דערנידעריסטס״ט, — אט די אאע מאטױון יכטעאן באשײנפעראעך פעםט דעם באטדאסישן גענעזים םון דעמיאן בעדנים פאעזיע. אויב פיאמר סאםטדאװ (דער העאד םון דער פאעמע ״פויערן״) פארסערפערט טיט זיך רעם דארםישן רעװאאוציאנער, ײאם סעמםט םיט געװער <> נישט־װײניסער אאעגארי׳ש אויך דער צװײטער העאד םון דער דאזיסער פאעמע — דער דארםישער זסן אין צעוױיסטע, געאעכערטע ״פאםטעאעם״. דער דאזיסער װאנ־ דעמיאן בעדכי ױופיװ ארבענואודראװיװט פרױװאראװ דער פאפואעררםטעד און באאיבטםבעד ד־כטע־ פון איצטיסן רוסאאנד איז דעמיאן בעדני. ער איז געבוידן אין 1883 אין א פויערשער םשפתה. ז״ן םאטעד איז נעװען א שוםד אין א סאויס־ טער אין יעאיםאװעטנראד. אין זײן אויטאביאנדאםיע דערצײאט דעמיאן בעדני װענן ז״נע סינדער־יאדן: ,,נעאעבט האבן םיר א־נ־ צײײען אין א םײכטער סעאער־שטוב אויף צען רובא א חודש, װאם מײן םאטעד האט םארדינט. די מוטער האט םיט אונז זעאטן נע־ ײוינט, און װאם זעאטענער זי פאענט סומען צו אונז, אאץ־אנגענע־ מער א־ז דאם נעװען םאר מיר, װײא זי םנענט זיך צו מיר באציען, װי אן אמתע חיה־רעה. פון 7 ביז 13 יאר איז מיר אויםגעסומען צו םארברעננען צוזאמען םיט איר בײ מײן זײדן םאפדאן אין דארף, און אט די 6 יאד זענען פאר מיר נעװען אן אמתע סאטארגע. דער־ פאר איז דער זײדע סאפדאן םאר מ־ר נעװען אן אמתער מאאך־ הנואא. ער האט מיך שטארס איב געהאמ און מיך שטענדיס נע־ נומען אונטער זײן שוץ. די מוטער ײידעיר האט םיך תמיר נעשאאנן מבות־דצח, און אויב איך בין נעבאיבן א ״היגער״, איז זי אין דעם נארנישט שואדיס. ענדאעך האב איך דאם שוין מער נישט נעסענט אריבערטדאנן און אננעהויבן טראבטן ײענן אנטאויםן םון דער הײם און זיך איננאנצן אדײננעטון אין דעם סאויםטעדיש־ מאנאכישן בוך ״דער װענ צום גאיס״. צו דדײצן יאר האט מען בעדנין אפנענעבן אין דער סיעװער םיאיטער־םעאדשער־שוא. צו אײן און צײאנציס יאר (1904) האט ער אננעהויבן שטודירן אין פע־ טערבורנער אונױוערסיטעט אין היםטאדיש־פיאאאאגישן םאסואטעט. ״נאך םיר יאר פון נ״עם אעבן, נײע באנענענישן און נ״ע אײנ־ דריסן, נאך דער רעװאאוציע אין די ־אדן 1906—1906, װעאכע האט מיך ממש דערשיטערט און א־בעדאשט, און די שװאדצע רע־ אסציע גאכדעם, ײאם האט מיך נאך םער ײי דערשיטערט, האב איך םאראוירן אאץ, אויף ײאם עם האט זיך געהאאטן מײן באאע־ באטיש־בירנעראעכע שטימונג. אין יאד 1909 האב איך אננעהויבן דרוסן אין סאראאענסאם ״רוםסאיע באנאטםטײא״ און האב זיך *) פו\ װײוסייןו װװטר ו>ויב\ װיר א\ צו גבב\ א װבריט וזא־ ואגראפיפז־בריסייטוט באראעסיטרױןסויןטוז פו\ רי בארײסױריןוזסוס װײוסױויױזיןנו נזאװנוגוױגונו עורײבגור. וזיװטװ װיױזסר ןווײװ די בא־ ראבוזנורינזוזיגנונז וזו\ בװגאבאװ, באבער, אנזעינוװ, בטויװטונזעי, פירויא?, װ״וזוריוא, בנודי\, װװ. איװאואװ, אריאנװא, װאלאונוןיז, רירי\, רנואואװ װאיא?אװװ?י, יטװטוי\ א\\ אור. רי באראנןװנוריװ װיעפװ זפופ\ גװפוריב\ רויװ רי וײװװט ביאגראפױוו־הריװינטט װא־ װפריאט פו\ ראװופארבאגר.