Literarishe bleter · 1931-11-06 · 45 (6.11.1931) · p. Seite 853

853 '<£■> י'(זפרארי*ע בז־פגזזר ^^■■■■■■■■^■■■■■■■■■■■^ ז״ם 7. ק $ ד ' ס א ן אפיםל זכדיגוח \\\טג\ רפר גרי\ר\\ג א\\ א\נו\\י5ר\\ג פ\\ רטר ״ײיררפר סיררגיפי,.) דאס איז רעד אקטיאר קאמען, ײעאכער איז לעצטנס ארום־ געםארן בזיט רוד הערמאז איבער די פוילייעע •עטעט או; •עטעטרעך... אט אזוי האבז די ״שיײ-עז״ קע:ז צװאנג־ארבעט — גײטט :א־ פארה־ט די טרופע שון או:טער;א:ג, :אר פא״טטארקט ז• מיט :ייע גע־טואטע אקט־ארז, ײעאכע זעגעז נעקומען צו אונז — אלס ״נױס״ און אוים :ויט — און זײ זעגעז פארבאיבז פאדבונדן מ־טן ייד״טז טעאטער ביזן הײנט־קז מא;, און הארטן :אך אויױ טימ בוח רעם :אמעז ״ײיאנער טרופע״... ד• ״•שײנעז״ זענען נעװעז א נוטע־ בייטקז פאד או:ז, או:ז נעצוײננען צו יטפ־רן דענרטעס־ק ד• דרײ פאדיטטערוננעז א װאך, אבער א בײט״ט פארן פובריקוס האבן ס<ר :••טט נעהאט... באזארנן כייט ״•טײי-ען״ ארע װיאנער ײדן, זײ זאין קאנען :ײן אין טעאטער און דערצו, װען דער טאנן און די קע׳טענע זע:זז; פזסט, איז;עװען פאר אונז אוסמענרעך... און :אך א צרה: דער צ־רק־טעאטע־ האט ז־ך געפרנען ײײט פוז •טטאט, און עס א־ז נעװען אין אים •טרעקרעך קארמ. א־ינ־קע פון איני האבז זיך •טטארק פארקירט. מיר האבן אייננעיען, אי אויב םיר קריגן נייטט קיין בעםערן ראקאר, װערן מי־ מוזן אויפ־ הערן צו ־טפ־רן. און אפירו ד• ״•שײנען״ ײערן •טױן :••צט הערםן.. צו יענער צײט האט זיך ד• דײטקזע טרופע פון •טטאטייען טע־ אטער איבערנעקריבן אין דער :ײער פויריישער טעאטעד־נעבײדע אויף פאהוריאנקע, ותרכע איז נעװען דעקװיזירמ דורך די רוסן םאר א שםיטאר. ודעד טעאטער איז געװען א םיר נרעםערער און א מאדעדנע־ רער. ער א־ז נע־טטאנען סײ־ײ• רײדיק, ײייר ד• פאר־אקן האבן דאן נעעזםירט אין א קרענערן א״נענעס טעאטער. מ*ר האבן גענומען חרומען װעגן ד״עם ׳טטאטײטן טעאטער — אבע־ מער :ײטט, ײי חרומען — ײײר צופיר בערנים האבן זיך געפינען אויױ אים: די פאריאקן, כאטיט זײ האבן נ״טט געדארםט דעם טעאטעד... דערנאך די ריטװינעד, דאן די ײײםרוםן, און ד• ״דן... עם האט זיך אנגעהויבן א קאטף אדום טעאטע־. מיר האבן אױםנענוצט אונזער פדאטעקצ־ע דודך או:זע,־ע ארטע פד״נט ד״ר ־. װינאדםק• און ד״ר יפאבאד און אויך דורך אונזערע נײע פרײנט, רי ״דישע אפיצ־דן, און :אר אדאנק זײער מי און אונזער :אמען ארם ערשטקראםיקע טרופע, האט זיך אונז אײננענעבן נאך א יעװערן קאמף צו באקומען דעם שטאטישן טעאטע־, וװ מען האט קײנמאר :ישט נעהערט א ײדיש װארט ביז או:ז. דעם 10־טן :אװעמבעד 1916 (אין צען םאנאטן ארום :אך אונזער עקזיםטעניז) יהאבן מיר ז־ך אדיבעדנעקריבן אין שטאטישן טעאטער. די שמחה איז נעווען א נעװארטיקע, םאר או:ז און םא־ דער גאנצעד ײדישער באפערקערוננ. ראפ איז :עײען אונזעד ארע־ םענם :צחון. דאם איבערנײן פון דער קארטער, צעבראכענער צירק־שטא' אין דעם :ײעם :עמ־טרעך־שײנעם, באקװעמען און בײ ארעמען בא־ ריבטן שמאט־טעאטער, םון דעם שמוציסן רוקישםקי־פראץ —יאיל דעם צענטער־שאט, האט או:ז צוריקגעשטערט אויף די םים._ די עדשטע םאדשטערוננ האט זיך םאדװאנדרט אין א דע־ מאנםטראציע םו:ם ײדישן װארט. ם׳א־ז נעײען אן אמתער ױם־טוב. מען האט צו דעד טרופע באקומען יראת־הבבוד. ם׳איז;ענאננען א :ײע פ־עםע: פר־ן הירשב״נם ״פוםטע קרעטשמע״. די פיעםע האט או:ז אדײננעםירט א־ן א :ײער פאזע םון שאםן, םון נראבן רעאריזם זענען מ־ר אריבעד אין א :עםייש םון םאקםטיטרעכקײט מיט מיםטיצ־זם און םימבאריזם. ס׳האט נע־ דארםט נעםינען :״ע טענער םאר ד• פערםאנאזשן. םון אײן זײט ד פריטגטיײע דאדפםמענט׳טן, און םון דער אכדעדער זײט — די ם־מ־ באר־שע געשטארטן םון די ״םוחרים״, װאם קומען פרוצרענ א; אױף דער חתונה טיט אויםטעררישע מתנות, ײאם זײ גרעננע• והוושג.) אין ײירנע איז נעװארן אר־ו־ערנער. צום הונגער און נויט א־ז צוגעקומען די נזירה םון ״צװאננ־ארבעט״. מ׳םרענט ארומצוימען נאנצע גאםן מיט מיריטער, כאפן ארע ױננע רײט און זײ אװעק־ ש־קן נראבן טראנשײען, האקן האר־ן, שרעפן שמײנער און טון כרעררײ שװעדע אדבעט. דער עורם האט זיך גענומען אױםבא־ הארטן אויף די בוידעמער און א־ן די קערערס, פונקט וױ םאר ד• רוםן. װעטען האט נעקאנט רינן אין קאפ אין אזא צײט צו;ײן א•; טעאטער^ עם האט;עהארטן דעדבײ, אז אונזעד טעאטעד, װאם א־ז מיט־ אזוי םיר מי און כוחות אויםנעשטערט נעײארן, זאר ז*ך פאדמאבן אויף אײביק. און :אד אדאנק אונזעדע :ייע םרײנט — ד• ייזײש־ דײטשע אםיצ־רן, איז דער טעאטער נעבריבן רעבן און עס איז א־ם שפעטעד באשערט;עװען צו שפירן א גדויםע רארע אין דעד אנט־ װיקרוננ םון דעם מאדעדנעם ײדישן טעאטעד. גרייך װי עס א-ו נעװארן די בהרה מ־ט רער צװאננ־ארבעט, האבן אונזערע דײטשע םרײנט ארױסגעקראנן םאר או:ז אזערבע ״שײנען״, ײערכע האב; או:ז באפרײט פון צװאנג־ארבעט. מיט די ״שײנען״ האבן מ־ר נעקאנט פרײ ארוכמײן איבער די נאםן, און צו קומען פינקטרעך אױף די דעפעטיציעם. אהוץ רעם האבן אונזערע פרײנט געגעבן םאד אונז אביםר שפ״ז־פראדוקטן, צעפױרטע קארטאפר, םא־■ שימרטע נדויפן א. א. טיר האבן :עגעםן די דאזיקע מאכרים מיט גרוים א&עטיט, און עם האט אוגז נארנישט פאדשאדט. אויך ש־ך האבן מיר באקומען, זײ האבן אםירו;ישט נעפאםט םאר אונז, זײ זענען נעװען אדעז־ צו־גדוים ארעד צו־קרײן. און דערצו — עפעם אזא מאדנער פאםאן, םיט ראננע •טפיצן, םון;אפארעאנס צײטן. אבער אין א נויט זענען זײ גוט נעװען... םון דעם מאמענט, װאס מיר האבן באקומען די ״שײנען״, איז רי עקזיםטענץ פון אונזעד טעאטעד;עװאדן;עזיכערט, װײר אײ־ דער צו נדאבן ערד, האקן הארץ, איז דאך שוין גרײכער צו שפירן ררײ מאר א װאך טעאטעד. עם האבן זיך אםירו א ראז;עטון צו אונז צענדריקער םריש־ נעבאקענע ״קינםטרער״, װערכע האבן נעװארט זיך צושרײבן צו אונזער טעאטער. זײ זענען אויםן געװען צו באקוטען די ״שיתען״, סען זאר זײ;ישט כאפן צו צװאנג־ארבעט... אײן פעדזאן האבן מיר יא צונענוסען, דאם איז נעײען א רו־ םישער אקטיאר םון בעריאיעװם טרופע, װערבעד איז געבריבן שטעקן אין װירנע. ער האט אונז דעדקרערט, אז כאטש ער א־ז א ײד, אבער ער קאן;ישט רעדן קײן ײדיש און װיר דאם אויך;ישט קאנען, װײר ער נעהערט צום דוםישן טעאטער... :אד אזוי װי עד איז צוםעריק םארשפארט נעװאדן אין װירנע, זארן מ•־ אים ארם קארענע צושרײבן צו אונזער טדופע, און א־ם;עבן א ״שײן״ און דערסאר ײעט ער בײ אוגז סטאםיסטידן. םיר האבן זײן ביטע דערםירט. אזוי ײי םיר האבן זיך גענױ־ טיקט אין נעשורטע אקטיארן, האבן םיר א־ם גענוםען צורעדן, עי• זאר פדוײן נעמען א קרײנע רארע םון עטרעכע װעדטער. איך האב אים טאסע ארײן אויםנעשריבן די דארע םיט רוםישע בוכשטאבן... דער ױננערםאן האט זיך געקװענקרט, אבעד שפעטער האט ער מםכים נעװען. ער האט טאקע אפנעשפירט די קר״נע דארקע זײער נוט. ס׳האט גרײך נעזען, אז ס׳האט םאר זיך א געניטן שוישםירעד. םיד האבן אים נעגעבן נאך א רארע, און אים נענוסען צװ־עדן, ער זאל זיך רעדנען שדײבן און רעזן ײדיש. און נאד אינגיבן האט ער באהערשט די שפדאך םורקאם און איז געװאדן אײנעד םון ר• װיכטיקםטע מיטנרידער אין דער טרופע. דער דאזיקעד ױנגערמאן איז אר. שטײן, װערכער א־ז איצט דער אנםירער םון אן ״אײנענער״ ״װירנער טרופע״, װאס םארט ארום רעצטנס איבער די שטעט און שטעטרעך פון בעםאראביען... שסטעד האט א. שטײן ארײנגעצוינן זײן בדודער, װערכעד האט דאן נעשפירט אין דער דײטשער אפערעמע.