Literarishe bleter · 1931-11-06 · 45 (6.11.1931) · p. Seite 851

זײט 851 ליוזזוראריםזמ מ־זזזזר 1\גז. 3921.) 45 ד. ס? ז> װ צ # /7 דאס טאג־בול פו; טאדאם שעװםשענקא;עװען ״מיט אונונעײײנרעכע חוצפו־., .־;ירות און בנינע ד• פעדזאנען שון דעד ק״זעררענעד םאטי׳איע״. ״דעד חרום״ האט אין א םאטיד-טער שאדם נעיעירדעדמ ניקא־אי דעם ע־יעטן און דעם קײזעדרעםן הויף. װענן דע־ קײזעדין ארעקסאנדדא פיאדא־ דאװנא איז אין דער דאזיקעד פאעטע נעיצ־ישן :עװען אזו־גש, אז כארד :אך :יקאראי דעם עדיטטנם טויט, האט דעד :ייעד ק־יםע־, ארעקםאנדד דעד צוױיטע־, אר״ן אויםנע״נט־אכן יטעװטיטעגקאס :אטען שון דעם צעט' פעדזאנען, װאם חאכן :עדא־פט אכיגיםט־־ט װעדן, דעדקרעדנדיק: ״עד דאט כאר״דיקט ט״ן טוטער״. דעד פאעט איז כאשד״ט נעװאדן עדיעט פיר יטפעטעד. צען יאד חאט יסעװטיטענקא נעדינט א־ט פ״-ױטע־ זעי־נע־ אין אדסקעד פעםטוננ, אין א פאדװא־פענעם חעק פון די ק־־נ־זעד סטעפעס, דדייהונדע־ט װעדםט פון אדענכו־:, און :אכדעם - - :אך א־ן א םעד פא־װא־פענעם װינקר - אין :אװאפעט־אױםקעד פאדט. דעד אויטאד פון דעם ״קאכזא־״, דעד נדויםעד און טארענט־ פורעד םארעד, האט אויף ז״נע פר״צעס איכעדנעט־אנן דעם :דו־ר־קן ־אך פון דעד נדויזאםעד סארדאטיטענע פון :־קארא־ס צייטן, אט פון דעם ״־עט־נקנד־קן אפזא־ז פון דעם ק־יםטום־ר־כנד־קן ח״'", װ• ע־ אר־־ן האט כא־אקטע־־זידט ד־ פעסם־ו:;־נא־;־זא:ען. או־כ עם א־ז נעורען ־שװעד אפצוה־טן דעם ״נעפעדרעכן פא־־ כדעכעד״, עד זאר :־־כט ־כ־״כן ק־ין א־דעד (״א־ך האכ פונדעסט־ װע;ן פא־ט;עט־־פט ז־י ׳עטירעדה־־ט״, א־ז עד ז־ך אר־־ן םודה),— חאט ע־ אכעד צ־יכענען כ־טום אופן :־״.־ט נעקאנט, און האט ז־ך דעד־כע־ :עפ־רט ־צטאדק נעקרענקט.;י־כט א״ננ־אר האט ע־ ז־ך נעװענדט ק״ן פעטערכודנ ם־ט ה־טתדרותן דורך דעם פאעט ז־נזו־ קאװסק־ און ד־דעקט צו דעם ־עעף פון דעד ז־עאנדאנועדיע נענעדא' דוכערט, םען זאר א־ם דעדרויכן צו טארן, אכע־ אונוז־םט, עם האט נאדנ־יצט נעחארםן. כ־כעת ד־ אדט־קע םאכט האט כא־טט־םט ״.־עװט־כענקאן א־ן דעד עקםפעדיצ־ע או־םצוםאד־טן דעם אדארעד ים און דא־ט האט םען א־ם דעדרו־כט צו צ״כענען פ־־זאז־טן און ט־פן פון דעד א־־ ט־קע־ כאפערקע־ו:; — א־ז פון פעטע־כורנ :ר־־ך אכנעקוםען א ־טטדעננעד פא־װורף, רמא־ םען האט דעדראזן אז>> ־עװײנעדײ. ־שעװט־טענקאן האט םען נר״ך א־כעדנעפ־דט ק־ין :אװאפעטדאװםק און א־ם װײטעד פאדכאטן צו םארן. אט די ־כטדעננק״ט האט ז־ך נענוםען פון דעם, װאס א־ן דדיטן דעפאדטאםענט א־ז כוען נעװען ז־כער, אז ־טעװנדטענקא האט נעםארן כ־יזע קאד־קאטורן או־ף;־קא'אי דעם עדשטן. ״װען א־ך װארט אפ־רו נעװען דעד;עפעײעבסטעד םנװור, כרוטװ־נעד, — חאט שעװטישענקא נע־כדיכן א־ן זײן טאנכוך, — װארט םען או־ך פאר ם־ר :־־־.־ט;עקענט צוט־אכטן ק־ין הא־כעדע ־טטדאף, װ־ ־צו פאד־כ־קן ם־ך ארם םארדאט, און דעדצו;אך ם־ד פאךײעדן צו םארן. צונעםען כ״ מ־ר די א־ידרסטע ט״ר פ־ן ם־־ן אדעםען ז״ן. דעד טד־כונאר אונטעדן פאדו־־ז פון דעם איכםדא• אר־ין ײארט נ־שט נעקענט א־ו־סטדאנן אזא קארטן, אוםםענטשרעכן פסק־דין״. היי־־אד איז אין םאסקװעד פאדראנ ״אקאדעם־ע״ דעדש־נען טאדאס שעװט־שענקאס טאגבוך.*) ד־עם דאז־קן טאנבוך חאט ־עעװ־ ט־עענקא אננעהו־כן צו שדייבן או־ף רוס־־ס ם־ט עמרעבע װאכן פד־עד, אײדע־ עד האט פאדראזט :אײאפעט־אװםק, ב־סעת ע־ האט שוין;עװארט או־ף דער כאפדי־וננ און ז־ך כאם־ט ם־ט עפעס אויםצופירן די םרײע צי־ט. ״א־ך, — ׳נזד״כט ער אויף די ע־־טטע זײטרעך פון דעם טאנ־ *) דאם דאזיקע טאגבוך א־ז פאדזען ם־ט אן הקדםה פיז א. סטאדט־סקאװן און מ־ט אן אר״נפ־ד און באםעדקוננען פון דעם יטעװט־סענקא־פא־יטער ם. ט. ־עעסטע־־קאװ. דעד טעקסט א־ז רי־ט דע־ אויםגאכע פון אוקרא־נעד װ־סנ־סאפט־אקאדעם־ע. ד־ כא־ םערקוננען נעכן זײער פ־ר םאטעד־אר װענן ד־ פעדזאנען, װאס װערן דערמאנט אין טאגכוך. דעם 6 אפד־ר 1847 א־ז דעד כאד־םטער אוקדא־נ־שעד פאעט טאדאם שעײט׳שענקא נעפאדן פון םידנ־עװ קיין ק־עװ אויף קאסטאםאדאװס חתונה. (קאםטאםאדאװ — באװוםטער אוקרא־נ־שער שד־םטשטערעד און ה־םטא־ ד־קער). ער איז נעװען דעד אונטעדפירער, און ה־נטער ק־עװ, א־ן שטעטר כדאװא־־, האט ער זיך איכערנעטון, א;־ שטאט דעם װענ־פאנטר — די ״סװיטקע״ און דעם אוים־ נענײטן העמד, האט ער א;־ נעטון א פראק און א וױיסן שנ־פס. און אזוי אננעטון, האט מען א־ם ארעסט־רט או־פן כרענ פון דניעפד, װ־;אר עד איז אראפנענאננען פונם פאדאם. די זשאנדאדן, װאס האכן אים ארעםט־רט, האכן אים נרי־ך אװעקנעפ־דט צום גובערנאטאר. — ײאם נייט א־ר עפעס, טאדאם נר־נא־־עײיטש, א־ן פדאק און א־ן א װײםן ש:־פם? — האט א־ם דעד גובעדנאטאד א־דאנ־ש נעםרענט. — איך כ־ן פאדכעטן ארס אונטעדפ־דעד אויף קאםטאםאדאײם חתונה. —;ו, װו עם נעםינט זיך דער חתן, װעאן ם־ד או־ך בדעננען אהין דעם אונטערםירער. — ראכדע װעםיר־א (א פײ;ע חתונה!) — האט דעד פאעט מ־ט זיין נעװײנרעכן הומאר אפנעענטםעדט. מיט א ־אר צור־ק איז טאדאם שעװטשענקא צונעטדאטן צו דער ק־דירא־םעפאד־שע־ נעזערשאפט, ײו קאסטאמא־אװ האט;עשפ־רט די ערשטע פידר, עד א־ז;עײאדן א פראם־קע־ פדאפא־;אנדיםט פון דער אידעע צו פא־ײניקן ארע םראװן. עד איז צונע־ צוינן נעװאדן צו דעם ״ענ־ן״, װאם די ״דר־טע אפט״רוננ״ פ.ין דעם פאריצײ־דעפאדטאמענט האט פאדם־דט. םוף אפדיר א־ז שעײטשענקא איבערנעםירט נעװארן קיין פעטערכודנ,װו ער האבן ז־ך שוין געשונען ר־ איבער־קע אדעסט־ד־ טע מ־טנרידעד פון דעד ״ק־ד־רא־מעםאדישעד געזערשאפט. א־ן א חודש ארום א־ז די אויםפאדשוננ פאדענד־קט נעװארן — און;דאד אויף א נינציקעדן אופן, װי עם האכן ז־ך נער־כט ד־ אוקדאינ־שע םראײ־אנאפירן. די או־םפאדשוננ האט;־שט םעםט־;עשטערט, אז די נעזערשאפט זאר עפעס האכן נעפראנט קענן דעד .־ענ־רוננ. אבער כדי אנצװוארםן א מודא או־ף די אוסדא־נער, האט םען די אנפ־רער םון דעד נעזערשאםט קאםטאםאראװן און הוריאק־ ארטעםאײםק־ן פאדםשפט צו פ־ר יאד םעסטוננ, ד־ א־כער־קע זעגען אפנעקומען מיט הו־פטװאך. ברויז איין שעװטשענקא האט אםעדגםטן אפנעשגיטן: מען האט א־ם ארם ״פ־ז־ש־קרעםטיקן םאן״ אפנענעבן פא־ א סארדאט און םארש־קט אונטעד דער שטדעננםטער או־פז־כט א־ן דעם ארענ־ כודנעד שטראף־נאדניזאן. םען האט אים פאדבאטן צו שדײכן און צו צ״כענען*). אט די הארבע שטראף האט ער באקומען;־שט םאד זײן אננעהערן צו דער סראײיאנאםירישעד נעזערשאםט,;א־ םאד זײ:ע רידעד. בשעת דער רעװ־זיע האט םען ביי א־ם צונענוסען זײן פאעמע ״דער חרום״, אין װערכעד דער פאעט איז אדו־סנע־ טי־עטן ם־ט דעם שארםםטן פדאטעםט :ישט ברויז קענן דעם רייב־ א״ננטום דעכט, :אד קענן דער זערבםטהעדשוננ. די פאעמע איז םור *) שעװמשענקא א־ז נעװען אויך א באנאבטעד מארעד. איבערזעצער. ריאואד טזװװזטווועא