Literarishe bleter · 1931-11-06 · 45 (6.11.1931) · p. Seite 845

ל'<ז9ר£\־'עי9 395923 1\גז. (392) 45 845 זײט כמיװיט׳ש יעפיאט די מעא־״דענע. איך בין;עיטטאנען היכטער די קואיסן און נעמוקט פון דןזדט, וױ זי צויםט ארײן צו שימעיצע םןז־ ־אקעד און מאנט בײ אים דעם חוב. אזו, עראעך און אויםריבטיק האט זי עם נעטון, אז איד האב פארנעםן אן דער פיעסע און באמת געמײנט, אז דער ײדענע־אבראמאװיטיט קומט טאקע װירקלעך ארו־ם נעלט בײ שװארצן און זי דארד דאם נעלט אזוי נויטיק האבן. און אט א צװײטער עפ-זאר: עם א־ז נעװען װינטעד, א ׳שטאד־ קער פראםט האט געברענט אין דרויםן. איך בין נעזעסן אין טע־ אטער אין א פוטעד און נעקוקט, װי אבראמאװיט׳ם ׳צטײט אלם די נרוי מאזא (אין לײװיקם ״יצמאטעס״) בײם הײםן אוױון און קאכט מ־טאג. זי האט די סצענע אדורכנעםירט מיט אזא װאר־ האםט־קײט, אז אין קידן טעאםער איז מיר װי הײס נעװאדן, און א-ך האב מיר אננעהויבן װיטן א טװ״ם פון פנ־ם, הגם מיר אױ געװען קאלט. און אט טוט ז• א װאדף יטארעכץ םון םענםטער א־אפ, און זי האט עם נעטון מיט אזא נאטירלעכקײט, אז איך האב זיצנדיק א־ן טעאטער דערפילט, װ■ דאם פעקעלע פאלט אראפ םונם הױבן יטטאק און פארט אין נאם עמעצן אויםן קאפ. איך האב װי נעפ־רט דעם פאל און נענעבן דערבײ א ציטעד. זי א־ז אין טעאטע־ ׳טטענדיק א רעבעד-קעד נועננדב, זי הערט נישט אויף אױף ק״ן רנע נייטט צו זײן וי, אבער אין רעבן לעבט זי ׳כטענד־ק מ־טן טעאטער. קײן אנדעד לעבן אויםער טעאטער האט ז׳ ני׳טט. זי לעבט ני׳טט אזוי, מיט דער נאנצעי פאריטטעלוננ, װ• מ־ט דער .־אלע, װאם ז• ״נפילט א־ן דער םאריטטעלוננ. איך זאנ עװזירפ, און דאס װארט, װידעראםאל, איז נ״טט פאםיק פאר איר עכטן לעבן אויף דעד ב־נע. װי דערנרײכט ז• ראם אײננארט־קע און באצויבעדנד־קע, װאם ז• ברעגט ארױף אויף דע־ ב-נע? עם איז אן אינטע־עסאנטע םראגע. ב־י פראבן א־ז ז• ׳טטענד־ק רויק, ײ• זי איז עס אלעמאל אױף רעד בינע בעת דעד פאריטטעלונג. אן אומנעהויע־ע א־נעװײניקםטע זיכעדקײט א־ז דא א־ן א•־. א ײונדערבאדער קאנטאקט יטאםט זיך;לײך צוױיטן אה־ און דעם פובליקום. װען א־ך ב־ן מ־ט א— אויף רער ב־נע יכפ־ר א־ך אט רעם קאנטאקט און אט ד• ױכע־קײט, און איך פדענ בײ ױך: ״װער װעמען ניט ד• ױכע־קײט — וי דעם פיבליקום, אדע־ דאם םובל־קום — אירי פא־ מ״נע אוינן אױ פא־נעקומען מ־ט א־ד ד• מעטאמאפאזע: א־ך האב ױ מ־ט יארן צודיק (נאך א״דער ױ א־ז אר״ן אין קונסט־ טעאטער) נעזען א־ן לעאן קאבר־נם פ־ינעד פ-עםע ״דער פארלוי־ ־ענער נן־ערן״. ױ האט דאן נלענצנד נעיכפ־לט אן אלט־טיטקע, און ארם אן אלט־ט׳כקע איז ױ נעיכמאנען פא־ מ-ר, פאר מײנע אויגן. און אט קומט ױ אן א־ן ־עײא־צם קונםט־טעאטער. און ײ• טיד אלע אױ ױ ױננ, ױ אױ דאן װי וױדערנעבוירן און װערט ׳שוין טעד נ״צט אלט. ױ האט ױך נ״עט אפנע׳עטעלט א־נם טעאטע־ פאר קײן ׳עום יעײערער ארבעט. ױ אױ גר״ט געװען און האט נעארבעט 14—16 ישעה א טאנ מ־ט דעמזעלבן פ־ײם און ברען װ• מ- אלע. דערפאר אױ מיר פרעמד דע־ נאמען, וואם מ׳האט איר נענעבן ,וואוזע״. זי אױ אלעמענם א גלײכער הבר און מ׳האט ױ ליב וױ א הב־, װי א נלײכן צװ״ען נלײבע. ױ א־ז בײ ױך בא׳כ״ידן, פ־אםט, זי חבדט זיך מ־ט ד• ײננלעך, םטאט־םטן. װען עמעץ פון זײ האט א ׳םװער האדץ, װען עם נע׳צעט עמעצן אן עװלה, נײט מען;לײך צו איד. און אז עמעצעד פון זײ באקלאנט זיך פאר א־ר אויף ׳שװאדצן, זאנט ױ ־ענעם מ־ט א װונדערבארער אױפר-כט־קײט און צעבדאכנק״ט: ״און צו ם— איז ער דען בעסעד?!״ בײ דער ײד־׳צער קר׳טיק איז יטוין אננענומען נעװארן ױענן איר א ט־אפא־עט װא־ט: ״ז• אױ נעװען ײונדערבאד!״ אבער דע־מ־ט ד־־קט םען נ״עט אױם א׳ר נרױםקײט און איר פעדזענ־ לעכקייט א־ן מעאטע־ א־ד אלײן פאדדריםט עם אפטמאל, פאד־ װאם מען קומט אפ בלױז מ־ט אט דעם װארט. ױ איז נעוױם א םך ט־פע־ און אױטעדעםאנטער, װ• בלוױ װונדערבאר. אבער, א-ך האב מו־א, אז אויך א־ך האב זיך באננוננט בלױז מיט אלנעמײן־אננע־ נומענע װערטער, און א-ך האב דאך נעײאלט פאר׳צטעלן ז׳ פאד אײך א־ן א־ר נאנצע־ טיםקײט און רײכקײט. אפטר דערפאד א־ז מ— ׳עײעד צו ־ערן ײענן א־ר, ױ ײײזן א־ן נאנצער נרױם, װײל ױ אױ פ־ל העכער, װ• א־ך קאן און מענ רעדן ווענן איר. א־ך וױל צונעבן אײנ׳קע ׳טטר־כן ורענן א־ד, כד• זי זאל דאך װע־ן פאר אײך פא־יטטענדלעכער. עם א־ז פאראן בײ איר נאך אן אשענע הבםה, — דאם װײזט זיך בײ איר אין לעבן און אויף דער ט׳האט איר נעבראכט. פונקט ײי א מײדעלע, װאם ט׳םײערט איר געבוידנטאנ, און עם קומען פיל נרויםע און דערײאקםענע מענט׳ען צו־נעםט, אבער איר זענען אננעלײכט מער די ׳טפילערײען אלײן, װאם פאדכאפן ױ איננאנצן. אבראמאוױטיש פאררויטלט זיך נאך איצט ױיעד אפט, זי װערט דאך נאך איצט א צעסלאטערטע אין איר נארדעראב־צימע־, װען מ׳זאגט איד אן, אז איר מאן איז דא א*ן טעאטער און אט קומט ער באלד צו איר. זי פר״ט זיך װי א מײדעלע, װען זי קויפט זיך א נײ היטעלע, און קאז ותרן נלײך טרויעריק, און טרערן ׳שטעלן זיך איר אין די אויכן, װען שײארץ האט אי־ עפעם־װאם נעזאנט בײ פראבן. דאן פע׳שט׳שעט זי ז־ך װי א מײדעלע, און עם רירט טאקע זי בײם הארצן, װי א קינד ײאלט נעליטן. איך װעל קײנמאל נישט םארנעםן אזא םצענע: א־ך קום אדײן צו איר אין נארדעראב־ציסער, טרעף איך זי זיצן ב״ם ־שפ־נל מיט אראפנעלאזטע צעפ און װײנען. װאם א־ז? נעמט ױ זיך פאר מיר קלאנן: ״איר ײ״םט דאך, אז איך װאלט נוט אפגע׳שפ־לט דאם ראלכל אין דער פיעםע, און אט האט ׳שװארץ דאם דאלכל בײ מ־ר צונענומען, איז טי זאל איך;־שט ווײנען?" איך בין טיף־דער־ שיטערט נעײארן: אט די םאנומענטאלע פ־נור םון טעאטער ׳שטועםט מיר אזוי קינד־ש איין, אז זי א־ז א נוטע ארטיסטין און אז זי ײאלט נעװען;יט אין דעם ראלכל. א־ך האב נעקוקט אויף איר םארװונדערט און נעטראכט: אױ דען מענלעך, אז דו, ריז פונם יידישן טעאטער, ווייםט באמת נישט דײנע אײגענע בוחות, און דאדפסט בײ טיר זײ אויםבעטלען? אבדאמאײיטיש האט רערײאקםענע ק־נדעד, טעבטער, אבער אויך צװי׳שן זײ איז זי וױ די ױננםטע, ד• •וננםטע צוױשן די שײעםטער. אט אזו• רעדט זי מ־ט זײ, האט פרעטענס־עם צו זײ, לא׳שטישעמ זיך צו זײ וױ אן אננעלײנטע,;ע־אטענע מױינקע צו ד• עלטערע שװעםטעד... איר זעט: א־ך .־ער אלץ װענע בינע אבראמאוױטיש דעפ וועופעו און נאך אלץ נ־שט װענן דער ארפינזסיױ אב־אמאוױט׳ש. עם אױ דערםאר, װײל ב׳נע אבראמאוױטש ׳שפילט קײנמאל נישט קײן ט־עאטעד, נאר ױ אױ שטענד־ק וי אויף דער בינע. ױ נר־מ׳רט זיך דאך קײנמא' נישט. זי אױ אם׳שר ד• אײנצ־קע ארטיםט־ן בײ אונז, װאם באנוצט נ״שט קײן פאדב, קײן ׳שמ״נקע. זי גיט זיך א וואש דאם פנים און אזוי נ״ט ױ א־ױף או־ף רער בינע. ױ דארף אויף דער בינע נארנ״שט טון. זי קאן זיך אװעקגײן אין א װיכקל, און ד• נאנצע אױפמעדקזאמקײט פון דעם פובליקום ציט זיך גלײך אהין, דארט װו ױ נעפ־נט זיך. ױ פארמאנט אזוי פיל אםת, עכטקײט אין ױך. מ־ר דוכט ױך אפט, װען א־ך זע זי אויף רער ב־נע, אז ד• שביכה דוט אויף איר. אנדערע,;וטע, נרויםע אקט־ארן פאדשװ-כדן אפט א־ן א־ר עכטער, העלער שײן. ױי פאד־ בלײבן א־ן איר שאטן. ױ דאדף נארנישט האבן קײן גרױםע, וױכ־ ט־קע ראלן. אין קלײנע ראלן איז ױ שטענד־ק נרױם. און דער־בער, ײען מען װיל בענט׳שן אן אקט־א־, זאנט מען: ״אבראמאוױט־שעם חן זאלםטו האבן!", — דאם אױ איבערנענונ. ױ האט א באזוכדעד כדן צױבעד און כוה פון, לאמ־ר זאנן, א ז׳שאנא ד׳ארק. מ־ט נאנץ־אײנפאכע מ־טלען קאן זי באנײםטע־ן צו אױפשטאנד, צו העלדישע טאטן. און דאם װונדעדלעכםטע א־ז, װאס ױ אל״ן װ״םט עם אפ׳שר אלײן;י׳שט. ױ טוט עס נ״שט בא־ װוםטזיניק,;אר עס שטראמט אדוים פון איר אט דעד אײנפאכע־ צויבער און בוח. באװײזן נעבן אײך? עם אױ מיר שװער צו דעדן װענן אײנצלנע מאמענטן פון בינע אבראמאוױט׳ש, איך קאן ני׳שט אױםטײלן פון א־ר נאנצקײט אײנצלהײטן, פ־ט־ם. שטענד־ק איז זי שײן און כ׳שר, װאלט איך נעזאנט, אין איר ׳שפ־לן. ױ א־ז, דוכט כרר,;״שט װ• אנדעדע ארטיםטן, עס ראזן ױך ני׳שמ קײן פארנ'״כן, װײל שטענ־ דיק און אלעמאל א־ז ױ בױע אבראװאװיסיט. װ•;אר ױ קומט א־ױף אויף ד• בינע־ברעטער, בדענגט זי א־ײן א•,־ אײנענעם הן, װאם ׳שטראלט ארויס פון א־ר און באצױבערט. ױ אױ אײננא־ט-ק א־ן איר טא;. זי האט א ישמימע ײ• קײנער ני׳שט. ז• ניט נישט ק״ן ׳שטריכן, צ״כענוננען פון א נעישטאלט, נאר דאם נאנצע װעזן א־רם אױ נאנץ, פארענדיקט, װ• א נאנצע־ א־קעםטער ײאלט נעשפילט ,הארמאנייש, - - אזא ר־טם איז דא אין איר קערפע־. אין אלע א־רע באװענוננען איז רא א םפעציעלער רינומ״שער אמת. איך דערםאן םיך אן שלום־עליכםם ״200.000", בינע אברא־