Literarishe bleter · 1931-10-30 · 44 (30.10.1931) · p. Seite 838

זײט 838? דילזזרארישוו ברוזזזעו גגנז. וי9ב.) ** ו ן ד א ד ט גיעזע אנשטאצט. איז קודם־כא טאקע מוזן םיר דעם דאזיקן א.י;ז אנגעצוװננענעם כאראקטער פון דעד קוזלוז . באקעםפן אויםן •■.:אדפסטן אופן. צװײטנם פדעגט זיך: װאם דזאט ד■ דענירונג געטון, כד• צו ׳צזאפן פאר רי אנשטאקטן, װאם כאזארגן די קולטור־כאדערפעני׳שן פון דעד ײדי׳םעד נאציאנאציטעט אין פויאן, א עקםיםטענ׳דםענ־ רעכק״ט? אויב זי שטר״כט די קהרה־םובםידיעם פאד אזערכע אניעטארטן, װי דער ״װא אדעד ״מכבי״, דאן מוז זי, די רענירונג, ארײן זיי אונטער׳ג׳טיצן אין דער זערבעד מאם װי זי שטיצט די ענרעכע פוירי׳טע אינםטיטוציעס. אדער — בנוגע די ײדן רארױ אננעװענדט װערן דאם םיטר םון שמ״סן מיט צװ״ בײטשן?" ״ופרבגזסװוירדט״ 9\\ א ײריגטץ עװיפסיטזסוערער דער פארבאנד פון די ״דישע קאאפעדאטױוע נעזערשאםטן אין פוירן ניט ארוים א פאפורעדע צײטשריפט ״םאדן פארק״, װאס װעדט פארשפרײט צײישן די קאאפעדאטױון־מיטנרידעד אין א 15 טויזנט עקזעמפראדן. און אט אין דער פארקם־טדיבונע איז אפנע־ דדוקט אן אדטיקערע פון א חשובן ײדישן שריפטשטערער ש. י. םטופניצקי (איבערגעררוקט פון ״רוברינעד טאגבראט״) װענן די אויפטוען םון אט דעם פארבאנד און דעם קאאפעדאטױון־באנק. און כדי צו רויבן און רימען די אויפטוען און ארבעטן פון אט די אינםטיטוציעם, ײארפט ער בראטע אויף ויױע קארענן און אויף וײ\ םביבה. ״איך בין װידעד;עווען אין װאדשע — שדײבט ש. םטופניצקי — דאם םאר בין איך נ״טט נעװען אזוי םיר אין םײן װארשע, ד. ה. אין װארשע םון סורײגימד א\\ רײדיסגיױוד, נאר אײ א גאנץ אגדער ײינקר פון אונזער ײארשע... א. א. ײ־" א פײנע זערבםט־אטעםטאציע! נישטא ײאם צו רעדן! דערפאלג פ\\ ר\ד פיגמלױו ראסיא\ ״גװ (\רא\״ *י\ גווגלױף דער ראמאן םון דעם באװוםטן ײדישן שדיםטשטערעד דװ פינםקי ״נח עדאן״ איז איצט דערשינען אין נױ־יארק אין אן עננרישעד איבערזעצוגג. פאר די ערשטע פאר ײאכן נאכן דערשײנען פונם ראםאן (דאם בוך איז ארוים דעם 20־טן אוינוםט) זענען אפנעדרוקט געװאדן אין דער אמעריקאנער פרעסע איבער 100 רע־ צענזיעם, און ארע הארטן אין אײן רויבן דעם ראמאן. מ־ד ברעננעז דא א פאד אויםצונן פון די אפרוםן: דער ״נײ־ יארקער ״טײמם״ שדײבט: ״דער ראמאן איז ערגעץ־נישט ראננ־ װײריק... דער אויטאר ברײבט אין זײן הארמוננ װי א שטרעננער ײדישער םאדאריסט״... דער נױ־יארקער ״העדארד טריבון״: ״אינטיםיטעט און אינטענםױויטעט פון א באצװינננדער אדט״... די ״באםטאגער טראנםקריפט״ ניט צו, אז ״די כאראקטעריזירוננ און די אטמאםפערע זענען מאכטפור״. רי ״קאראמבום דיספעטש״ הארט, אז ״דאם בוך איז א רעבעדיק בירד םון רעבן — נישט דװקא פונם ײדישן רעבן״• ס׳איז אינטערעםאנט, אז אין דער ״אױונינג פאםט״ האט דער ײדישער דעצענזענט אײננעזען אין בוך, אז עם רירט אן דעם כבזד םון ײדישן פארק. אויך הרר ראנאף אין ״פארװערטם״ האט טענות צו דוד פינםקין, אז דאס .ײדישע רעבן קומט אוים בײ אים צו העםרעך, םוצ מיט תאװת א. א. װ. םון דער אנדערער זײט האט דער רעװרעגד ר״ר שורמאן םון טעמפר ״עמנואר״ נענומען דאם בוך ארס טעמע םאר זיין דרשה םאר כר־נדדי און פאר אן עורם פון א םינף טויזנט ראװנער גע־ רויבט דאם װערק אין הימר ארײן. דעדװײר איז דאם װערק שטארק בארימט געײאדן. עם װערט פארשפרײט אין פיר טויזנטער עקזעםפרארן. אין ײרישן אריגינאר איז ״נח עדאן״ נאך נישט דערשינען אין א בוך־פארם. עם האט זיך ברויז נעדרוקט אין םארזעצוננען אין ״הײנט״. נ י פ ד ן ד א א \ז\רטי פאר\ ײריט\\ ב\ך אי\ אגזערױןט װי ס׳איז שוין באקאנט אונזערע רעזעד, קומט איצט פאר אויך אין אמעדיקע א חודש פארן ײדישן בוך. אויב אין פוירן האט די איניציאטױו;עהאט ברויז דעד ״דישעד פען־קרוב און ײװא, און א רײ ײדישע קורטוד־אינםטיטוציעם און אדנאניזאציעם ײי דער ארט־סטן־פאדײן, צענטדארע ״ד־שע שור־אדנאניזאציע, ריטעדאטן־ פאדײן, זשודנאריםטן־סינדיקאט, געז. אװנט־קורםן, דרוקער־פארײן א. א״ זענע געשטאנען אין דעד זײט און נישט ארו-םבאײיזן קײן אינטערעם און פארשטענדעניש פאר דעם ײדישן בוך, איז אין אמעריקע טראנט די אקציע א םיר־בדײטעדן און אימפאזאנטערן כאראקטער. אין דער נױ־יארקער ״דישער פרעםע איז םאדעםנטרעכט אן אויפרוף װענן דעם חודש פארן ײדישן בוך און אויף דעם אוים־ רוף זענען נעחתמעט פארננדיקע אדנאניזאציעם: יידישע אקשיארן־ ױניאן; ײדישע אדבעטעד־שורן; ״דישער ײיםנשאפטרעכעד אינ־ םטיטוט; יידישער רעדעד־םעמינאד: ײדישער םאציאריםטישעד פאדבאנד; ײד־שע פארקם־שורן־צענכדאר־קאםיטעט; ײדישע קור־ טוד־נעזערשאפט; ײרישע שריפטזעצער־ױניאן; ארבעטער־דינג — בירדונגם־קאמיטעט; ארבעטעד־ריננ — רערער־פארבאנד; ארבעטעד־ רינג — שור־צענטדארע פאדװארטונג; י. ר. פדץ שדײבער־פאדײן; פען־קרוב; קורטוד־קאמיטעט—ײדישער נאצ. א־בעטער־פארבאנד; שרום־עריכם פארקם־אינסטיטוט. םיר האבן םפעציער אויםגעדעכנט די ארע אינםטיטוציעם. זארן ד■ באטרעפנדיקע היגע ״די׳טע קורטוד־אינםטיטוציעס אין פוירן זיך רעדנען בײ אונזערע אמעדיקאנעד פרײנט װי צו שיעצן ײריש און ײדישע קורטוד! אכסי ר^לאד ל\ױז\ וז^ג־זןװױז אין ״ראדזער ארבעטער״, װאם װעדט אדויםנעגעבן דורך די רינקע פוערי־צױן, רײענען מיר םארגנדיקע נאטיץ: ״זיצט אין מינסק א פוירישעד ױננערמאן און איז משניח ער הכש־רות פון פדארעטאדישעד קורטוד, הארט אין אײן באמבארדירן אין דער יעװםעקישיער פרעםע אויף דער צ. ׳. ש. א. און אויף די ײדיש ״םאציאר־פאשיםטישע״ פארטײען אין פוירן. דער דאזיקער ױנגערםאן — מאקם עריק א־ז זײן נאמען, האט פאר זײן אדיבערטרעטן רי םאװעטישע מעריטאדיע גאנץ געשםאק ם־טנעאדבעט אין די ״ריטערארישע ברעטער״ און אין י. װ. א״ קענן װערכן עד צירט איצט זײנע יעײסעקישע קוירן. דער דאזיקער בחור האט געהערט אםאר צו פוערי־צױן, םון װאנען ע־ האט קײנמאר אפיציער;ישט ארויםגעטרעטן און האט ברויז די רעצטע יארן נישט מיטנעארבעט מיטן תירוץ, אז ער דארף פארענר־קן זײן שטודױם. און אט פוז יענע צײטן, פון זײנע ״חטאת נעורים״ האט זיך אין אן אדנאניזאציע פאדװארגעדט א קאדטר, אין װערכן רער פראם־פײעדדיקער דעװארוציאנעד םערדעט, אז ער קען קומען אויף א פאדרעזוננ ״אויב מ׳װעט אים;אראנטירן אכט דאראד רויטן טאג־קורם״." וזױז צ\\ײ בײסיפ\\ דער ״װירנעד טאנ״ ברעננט א דשימה פון הוצאה־פאזיציעם, װערכע זענען אויםנעטעקט געװארן דודך דער ײירנעד װאיעװאד־ שאפט אין דעם בױדזשעט פון דער ײירנעד קהרה אויפן יאד 1930. צײישן די אויםגעפעקטע פאזיציעם זענען דא די םובםידיעס פארן ײװא, פארן מוזיקארישן אינםטיטומ, ״מכבי״ און אנדערע■ און דער ״װירנעד טאנ״ ניט צו: ״די ריניע, װאם נײט אאא איצט אן אין נאנץ פוירן, צו דער־ שטיקן אונזער קורטוד־טעטיקײט, הײבט אן םיםטעמאטיש אויך אנגעװענדט צו װערן אויף װירנע. יא, די רענירונג האט א תירוץ: די ײרישע קהרה איז א רערי־