Literarishe bleter · 1931-10-30 · 44 (30.10.1931) · p. Seite 839

9 ז״ט 839 >6^י ל־ױמרןןריטפ בלזמעו \תז. ו\139 44 \ טעאטער אױ הרנסם ןןןן די ״װילנעי־ טלרפע״ (*־-£. סזאה) ה״:ג אן צר ־כזםילן אין דאדז• די ע־כזמיע פאיינזטע־ ד.ינג *>:יעלס ״דאכ •ס.*ו#־זד; געמא*' (דעז־גי י• ־אצב:יב) .ױי באקאנט, האצ די ״.ױילנע״ :ז־ופע״ געזאדמ אד.ייכפא*ן?ײן ײגע״ א־ע־ די דעציזוע רעגיד.*:; האצ פא־באצן ארײגצר־ פא־ן די גאנצע פיױפע. מידארף האפן׳ אז דאדז .ױעמ געבן די'מעגלעביקײ-מ דעי ״ױידנע־ ציױסע״ צ.י אי־בעמן און צו גרײמ;. נײע פײעהעק• ןןןן אין רי װאהשעױער ײדײמ נזעעמערן גײכ זיד ז־אם דעבז־ םער־ײ״ניק ג*רמ#ל."אח ״עלי־ זעוםי' ״צעװערעסט״ זיך די ״פרנכה״; אין קא־ נויששקי־כעאמער גײמ בזימ ע־פאלג ,׳איך װיל א קיכד״ סי׳מ בעדמא גערמנען אין דע־ יגפיץ• אין פאדקכ־כוע&מער ענדיקמ זײנע ג^סמ״פפילן ־מלמה קזכנער׳ אזן ש**7*כז פ^רויסגעזען גאכמפזוילן פון יעקב רעכמצײמ• אין די צװײ מעאסעײן פוןי ״מעאמקאצ״ ג״ען די פיע׳כעכ ׳,ױארהױעױעד אוכמערװעדצ׳' (״כקאל*״) און ״דער זיכעי ביחור־* (צעכמראל־פעאמער.}• ןןןן בערמא גערכמען גריימ איצמ א צױײמע אויפירונג: ג־נימין ־עכדערכ ״אײנע *ון יעכע״. ןןןן אב־הפ מארעױסקי מיט ז־ײן אנפ$מבד (געכי *פלימ׳ דוד יכאפי־א א. א.)׳ װעלבע־ פירמ־אוי;״?לופ איפכ ״די זיילבע־,* האה בא־ זוכם לובדין׳ זא׳מזןישנדפ. נעדם, — דד־נןזך גײמ קןזװעל, ױלאדימיי׳ לוצק׳ ־*װכע׳ דובנע׳ קדע־ מענעץ׳ םיכסק, ב־ישק, בא־אעאױימױ׳ פלאכיכ. ןןןן אין עלמעד *ון 70 יןץ איז גדטמ^רבן אין בעידין דער באױופמער ײדיהדער מאל־ער אזרי לעשעד• עד איז גזמ באקאנפ געױען לוימ זײנע פאפזדע־ע בידדע־ ״ירויפלים״׳ ״ירםיהו״, ״רעד מעכפיס״׳ ״אדפ און תוה״/ ״רות אזן יועז״ אז; פיל אנדערע• 1|ןן אידא קאמינםקי אזן זיגמרכט טייקןןײ* זענען אזיעגעמ־זןמן אין פאריז אין א. קאציז־ :עפ ״דער דובוםי׳ (כר־צדק). ןןןן פ• בא־אמאױ איז אזיפגעמ־אמן אין דןןנ־ ־אן מיכ א יאזזכדערן ע־פזןלג אין באלע־ב ״הינקעםאן״• דז לאנדאנער ײדי־פע פיעשע איז פזל מים לזיב־־כעזאגגען ײעגן דע־ אזיפידזכג אין װעגן באיאמ&ױם יפפירן. זײעד גזמ רוסן זיך זןפ די צײמזכג״ען װעגן דעם אר׳מיכפ ב$- ז־פיק׳ װןןפ ה*מ דעם לעצמן סעזאן גדגפילב אין װןןד״צעװעד פאלקפ־מעאמער. וווו אין נױ־יןןיק יװערן געמאכמע *פמארקע הבנזת צו דער עפענזגג פ.ין דעפ :ײעס ״אנסאמבל קזנסמ־מעאמער,'. ןןןן דיעי ייגעי ײדײיער מעאמע־ איז ארײן אין א מעמפן װינקל• ם׳פירמ אזיף אדטע אפגע־ *מדאגענע פיעפעס. ןןןן מנחם .ױבין ה#מ געהאמ א לידער־קןןנצערם אין ניױיןןיק׳ װעלבעד איז אדורך מימ ער־ פןןלג• עד גרײמ איצמ 000*200 פזן כזדזם־ **ליבמ• גרעסעדע יידײמע קבזציכ אין :דמעב^פלאױאקאי רע־ יאקאכמע־ קיימיקעי מ־פה גי׳ןופ (מ• נ■ צימעימאן)׳ זועלבעי פיימ אן א־ציע פא־ דע־ גיינדונג סון געזעלהזאפמן ,׳פ־ײכמ פזן ײױן*,'• אין פ־אג איז ׳מזין אזא געזעל״פאפמ געג־ינדעמ געױא־ן• אין די גאעכמממע טעג זאלו דלעבע געזעליפאפמן געג־ינדעמ ױע־ן אייך אין ב־ין און פ-עידיורג• די :דפעבאפלאױאקײגע ײױא־ געזעדידאפמן האבן זיך באזזכדע־פ געיפמעלב אדס ציי אריפצזהימן די היבמא־ײדע ײדײפע דעכקמעלע־ אין בעהסען^א־ן מעיעז• ןןןן אין ״װילנע־ מזןג״ געפינען מי־ א ־*גימה פ.*ן דע־ צאל ײדיױע קינדע־׳ װעלבע הןןבן זיך צרש נײעפ רע־ניא־ סא־הז־יין אין די ײדייפע ־דזלן פון צענמ־ארן בילדונגם־קאמימעמ אין ױיױע• ד• קזפע־״דמײן־ױיל 4װ׳ פ־וגײדיל 110, רעאר־גימנאזיע 95, ״מסיצי־ה״מבלה י 1א׳ •גדום־עדיבפ־הװל 5י)׳ רינעזאן־כזזל 05׳ ד. גרר־ ױיבדצ 50, פ.*׳צרד ארײ* פאהזדאכקע 18 — 55• ׳שך־הבל — 135> קינרע־• ₪ אלס ענמפע־ אריף ארנזע־ ױענדרנג .ױעגן די אזםזיסמיקע אבאנאמעכבן פא־ די פ־אזוינץ־ ביבליאמעקן (געהזאנק פרן בע־מא גע־במען) זײ רי ״לימע־• בדעמע־״ פזן ביאלאזארקע־ פינכק׳ כזזיפ־אמיב׳ לזבלין׳ גאזהזקאױיץ׳ יע־ זידא־י, מזידין, ־אציאנז׳ד• ןןןן די מעג איז פא־געקזמען א זיצזנג פזן דע־ הריפמ־פאי״ױאלמרנג פזן דע־ צ• י• 9. *. אריפן םדי־הירם: בא־יבמן. — סוה ארן אנ־ ־ריב *מרד־יןו־׳ אינלענריימ•; ארן אריפדענדײמע אקציעם; פא־מימלרכשבדביזיא א• א•; -עבפל;7־ פזו־ימי״מע לאגע; פיכאכשיעלע דאגע• ןןןן ױי באקאכמ זענען רי •מריפמזומעדעי *פ• *פײכיערג אזן *פ• ל. •ככײדעיימאן דעלעגיחב געױןוין דר־ך דעס פען־קלרב אריף דער פ־א־ זזינץ צז פ־^פאגיין אזן פא־׳צפײימן דאס ײדײפע בוך. ביז איצמ הןובן די דעיסאנמע ידזין נאזזבמ די ״צמעמ: ׳צעדלדן, דרקאװ׳ מעזיימ״צ׳ י־יפק• קאירין׳ םױזמאני׳ דרז>הימיצין׳ יאניורז ארן פיכפק׳ .*װ זײ האבן געלײענפ ־עפע־אסן און פאר״פפרײמ ײדײפע ביגער•-די אקציע װערמ אין אלגעמײן געפי־מ מימ גױיס דע־פזןלג, עפ העלפן דעיבײ ־דמא־ק די;ו־מיקע קרלפדי־מרעױ ױעלבע װײזן איריופ גרריפ פא־״דמענדנײפ םא־ רע־ אקציע *רן סען־קלוב• - - ~ ןןןן די א־גאכיזאציע ׳,הידרמ־ הצעיר״ ה>ומ אין איר צידקזלא^כריװ פזן.10־מן אקמאבע־ מימגעמײדמ אירע אפמײלרכגעד׳ אז זײ זןןלן אײנקריפן ײדײדע ביבע• אין צוזאמענהאנג םימן ביבע־־חודיצ׳ װאס איז א־גאניזירב דורבן פען־קדוב. 1111 אין װילנע איז געפײערמ געװןו-רן דער 25־י#.־יקער ױבילײ סון דער פעראגאגײמעי און געזעדהואפמלעבע־ מעמיקײמ פרן דעי באװזפ״ מער ־ברד־מרע־יז׳ די־עקמ*רין ערן דער ײדיהועי גיםכאזיע אין װילכע פאפיא גורעװימדז• עס װערפ ארויסגעגעבן א ברך פון דער ױבילארין ״די ײדיזזע שרל אין ליבמ פרן דע־ סיכדער־ הײמ אין םוילןי,. ליטעראםור אױ הול־יםור ןןמ סעז איז גױיפ יײ איעסען אין די אריגן• מען װיל׳ מיר ז*לן זײן ײ8- װײניקע־ קזדמררעד׳ ױןופ־אפגע־דבאנענער• מען פארמאכמ א ײדי׳פן לערער־םעסיכא־ פאר עפעפ א כײפמיקן׳ אזמבאגרינדעמן היפד, מען דער־ װײםע־מ דערפארעכע׳ פיד־אזיסגעפרױובע י־די־ מע לערער׳ סען פאיקלענערב די סזבסידיעס אזיף ײדײבע קרדמז־־אינסמימרציעס ביז דער דעצמעד סדרגה. אזן אב א נײער אגג־יף: אין דעצעמבע־־חודע קזסמ פו>ר אין פוידן אן אלגע־ מײנע פזןלק^צײלוכג. איז אין די פןורמרלארן אדזי-בגעלאז־מ די רזבריק ״נאצי$נאלימעמ״. אין די אינסמױקציעפ, װןופ זענען אױיסגעגעבן׳ ױערמ געזאגמ׳ אז ס קען ענמפע־ן אין י־בראבן׳ אין ױעדבע ם׳רעדמ אין פרילן׳ הזץ דער ײ ד י *ב ע ר *בפראך׳ ױאס איז ד*־ב ניזוב דער־ מאכם• — זענען דרײ מיליאן ײדן סימ זײעד *םפראך באמת הפקר׳־.' — דער פען־קלזב ררפע צרנויף א באראמרנג פרן די ײדישע קולםור־ איכפמיםרציעה װעכן דעס עכיז• ׳,;ן אין װידכע איז געיפמןורבן דער קודםרר־ מוער אברהס װאפגער• די לעצכע י*רן איז ער געזוען פזן די הויפמ־מרער פון װידנער ״*בול־ קזלם״ אזן האמ פיל געמזן בײס אזיפבזיען די 8־קלאםיקע ״?וזל־קדלמיי־הװל. דע־ פא־־ ״שט^דבענער איז געװען באליבמ אין װילנע• וש קאדיע מאלאדןוױסקיפ קינדער־סעמהלעך אין םערזן׳ ײ*ס הןןבן זיך געדרוקם די דעצמע פא־ יאד־ אין די ״לימער. בלעמער״, דער״בײנען איצמ אין א גוך־פ^רם דזרך דער צ. י• מ. >ו• ד*ס ביכל הײסמ ״גײען ׳פיבעלעד #װעק׳ װ.י די װעלמ הןןמ נ*ר אן עק,'• די סדפדזלעך סרן ק. ם$ל*ד*ױסקי זענען ערין לאנג אײנגעסירכ אין די ײדישע פאלקס־זװלן ארן זענען?ומארק באליבב בײ די ײדיעע קינדער אדאכק דעס באזרנדערן ל^קנדיקן אינהאדס ארן יידי־בן חן׳ ױאס זײ פארמזןגן. שו אין ביאליסמאק איז פןודגעקרסען א לימע־ ־ארײמעד ןויונמ ״ױכג־ײילנע״ א.ין ״ױנג־ ביאליסםאק,. פאלק חײלפערין פרן ײידנע האמ געהאיסן ןז ־עפע־אמ װעגן ,׳ױנגױוילנע ׳ אין .ױעלכן ע־ האמ באדאקמעריזירמ 5 .ױנגע װידנער דיבמער• דערכאך ה$מ אי'*ב עסיאל געלײענב >ון אדמיקל ״װען דיבמער ײערן פירער״׳ אין ױעדבן ער ר׳אט פןךעפיזירם סיכ ביאליקןי װעגן זײן *פמעלוכג צו ײדײג. ס• גןולדמאן׳ דע־ דיב־ מער פזן ביאליסמןוק׳ ה#כ געלײענמ עשלעבע נײע לידער• לסוף ה*מ פפח קאפדאן איבערגע־ געב; װעגן די ױנגע ביאדיסמןוקע- דיבמע־• ז״על ןוײגמ איז *דורך מימ גרויפ דעחפןולג• ןןןן אין לןודז איז געגרינדעמ געװןורן 8??ר מימעמ פארן ײדײנון בוך• דער קןומימעמ אנמ־ װיקלמ א ברײמע מעמיקײס. ״ןן ז. בעגאלןוױיממ ה$מ ןןנגעמײין # גרויפע ,יײאפ האמ דדמער־ .,מעז 30 י?ר דערביידונג װאריפעװער אין יבן ׳נ• ר־יקז זיך *גגעדזו ׳•מןןמעעז״. װיסנמאפמ־ ײדישן אויפטראג *דן 1111 איז פארעיײדענע איצם לעכן איפסםיטום בסזוכנד רטד^קם^י נ ח מ ז מ י י ז י ל