Literarishe bleter · 1931-10-30 · 44 (30.10.1931) · p. Seite 835

זײם 535 אװדאטיא. און וױםיל טראניזם, אוםזין, אכזרױת, אומםענטשלעב־ קײט איז םאראן אין די אאע פרטים, װאם פאנא־עװא דערצ״׳נט. ד• ױרשים — םויליאהעם, טוינעניכטסן, געפעםטעטע, נעצערטאטע סוםען אן םון א5ע זײטן, און עם הײכט זיך אן די םונאנדערמײ5ו:נ שון דער ירדש־, ביז מען סוםט צו דער אעבעדיהער םענטש^ירושר. אט די באעטאעך זענען ישטארגן און שארף נעשר־בן. עם איז א יטאר־ שער פראטעסט הענן ״קרעפאםטניטיטעסטװא״ (אײב־אייננטום). אבער דאן איז עם נעװען זײער נאטירצעך און םאריעטענדהעך: טען טײאט זיך םיט אעבעדיהע טענטשן ערנער װי םיט פערד און הינט. װײא צו םערד און הינט האט םען דאך נעהאט םיא צע־טאעבהײט. פאנא־עװא האט זיך אויך באנעננט מיט די באריםטע רוםייצע רעװאאוציאנערן באהונין, טשערנישעװםסי, נערצען און םיט פ־א אנדערע ײיכטיקע םארשטײער םון דער רוםייעיער םרייה״טם־ באײענוננ. זי דערצײאט זײער אעבעדיק װענן די פאאנן, פײן, יםו־יב. װאם זײ האבן נעהאט אויםצושטײן אין דעם אפאאיקן צארישן רוםאאנד. באזונדערם זענען אינטערעםאנט א־ן ד• ערינערוננען ד• אאע םעשױת װענן רי פאאנן םון דער צענזור. םיא, ם־א זאבן זעען אוים איצט װי אויםנעטראכטע, װײניק־נאויבאעכע. םען ׳שטױנט באםת םון דער איבע־םענט׳שאעבער עקשנות און קראםט, װאם םען האט בײ אזעאכע באד־נגונגען נעקענט ארבעטן, יםר״בן און םא— עםנטאעכן נעראנקען, װען יעדעם װארט א־ז געװען אונטע־געװארםן אזא װיאדע־ צענזור, ײעאכע האט נעקאנט טון און האט נעטון װאם נא־ זי האט געװאאט. און װיםיא קאפדרײענייםן, ׳טםיכת־דםים צרות א־ז םען אויסגעשטאנען םון יעדן בױ־אקראט! אז םען אײענט אזעאכע טרויעריסע בי^עטאעך, הײבט םען ערשט אן צו פאדשטײן ד• גרויסע באדײטונג םון פר״הײט םון װארט. דע־ איצטיקע־ םענטש, װאם װײסט נישט םון יענע אאע נרױזאםע אונטע־דד־קונ־ גע;, קאן גאדנ־שט אפשאצן ד• קאאאםאאע באד״טוננ םדן דעיי װארט־ם־ײהײט, םון ײעאבע־ םיר נענ־םן דאך א־צט. אװדאט־א פאנא־עײא האט םארםאגט א װונדערבארע באאבאכ־ טוננם־ק־אםט און אן אויםנעצײכנטן זכרון. זי גיט א־בע־ אן א ישיעוד אײנצאהײטן װעגן ם־א־פיא זאכן. נאר אםאא םאאט זי א־ײן אין א טעות, םישט צונויף אײניקע נעיעעענ־ש;. דע־ רעדאקטא־ פון די ערינערונגען אין דער בוך־פארם — קארנע• ט׳שוקאײםקי, נ״ט איר נאך פ־ם־ט־יט און דא־ט װו ז• האט א טעות, םארדיכט ער איױ. דאם געיטעט אין קאײנע, נישט־װיכטיקע אײנצאה״טן ארע־ דאטעם. אין אאגעםײן האט פאנאיעװא או־םנע־יט אין איר זיכ־וז אאץ ז״ע־ פינקטייעך. נייעט אנדער׳ט, אז ז• האט נעפי־ט א טאנ־ בוך און נאײך אויםן ארט פארשדיבן זאכן און נע״בפרעכן טיט ז״ע־ע אאע אײנצאהײטן. אין דעם צװײטן טײא םון בוך נעםינען םי־ פאנאיעײאם ערי־ נערונגען װענן אעװ טאאסטאי, ײעאכער באװ״זט זיך פאוצ־ם ערגעץ םון םיאיטערישע קר״זן, און נאײך םיט ז״ן ע־י־״יטן א־ויםפאר, םיט זיין װערק ״קינדהײט און ױננט״, םארנעםט עד דעם אויבנאן איז דער איטעראטו־. מיר זעען די םיכםוכים, ײאם זענען אנטשטאנען צװישן א־ם און טורנעניעײן, און נעב־אכט צי א ״דועא״. םיד גײען םיט םיט פאנאיעװאן ארום ד• צװײ װונדע־בארע, זויבע־־ ר״נע. עראעכע שריפטיםטעאער־קריטיקער ביעאינסק■ אין ראב־א־ אױבאײ, װעאכע הײבן אן זײער קאריערע א־ום פאנאיעװא, ז״ אעבן ארום איר די גאנצע עטאעבע יאר םון זײער קורצן ־גיאפן, א־ן יטטארבן םריצײט־ק םאר איר אין די אוינן. פאנאיעײא איז צואיב איר נעזונט ארויםנעםארן עטאעכע םא־ קײז אויםאאנד. אויך דארט האט ז• זיך געד־ײט אין ד• קינםט־ אערי׳טע קרײזן און ארום די רוםי׳שע םרײה״טם־קעםםער, עםינ־אנטן. זי ניט איבער טשעקאװע זאבן ווענן ז״ער אעבן אין פאריז. םאר ד• אאע, װעאכע זענען דערצוינן נעװארן אויף דער ־וםי- שער איטעראטור, רוםישער קואטור, זענען פאנאיעװאם ע־ינע־וננען א קײאא םון אינמערעםאנטע םאקטן, ביאדער, עפיזאדן און יטיא־ דערוננען. לױזנוו־אריטז!לססיזור וװז. (ופבן 44 פיא בארימטע שרײבער קומען ארוים אונטער דער שארםע־ און םוביעקטיװער םעדער םון אט דער פערקװירדיקער םרוי נא־ אין אן אנדער איכט, װי םען איז נעײײנט זײ צו זען. פאנאיעײא איז א םענטש מיט א שטאדקן כאראקטער און םיט א שארף אוינ. זי האט געהאט אירע םיםפאטיעם צו םענטשן. און אויםן יםוד םון אט די פעדזענאעכע, א״נענע אײנדריקן און באצױננען האט זי אויםנעסאאט די נעשטאאט םון דעם אדער יענעם שר״בער. נאך נאי אין דער יוננט און נאר םון דער זײט, פארבײנײענדיס, האט זי נע־ זען פושקינען, און םיט א״ן־צװײ שטריכן ניט זי זײן פאדטרעט. מיט נעצייאטע, קורצע שטריכן מאאט זי א רײ באריםטע אקטיארן, װעאבע ז• נעדענקט װי דורך א נעפא םון אירע קינדער־יארן. שפעטער סומען שוין ארוים בײ איר םואער דעד באדיםטער רוםישער נאנאא, ײעאכן זי האט עטאעכע מאא נעזען, אין ותאכער איז אפיאו א״ן מאא געװען בײ זײ אויוי םיטאנ. אויך דאםטא־ יעײםקי ײײזט זיך עטאעכע מאא אין איר נעזעאשאםט, און מיר האבן די מענאעכקייט צו זען דעם נעניאאן רוםישן שר״בער אין דעם קרײז פון אנדערע שרײבער םיט זײנע צער״צטע מאניערן און טענות־תביעות צו די ארומיקע. עכ טרעטן ארוים אײנער נאך אײ־ ועם כמעט אאע באוײםטע און באדימטע רום־שע שרײבער, טרעטן אויױ אין זײער נעײײנאעכן אויםזען םיט זייערע פשוט־םענטשאעכע באזונדערקײטן און שװאכקײטן. םיא שרײבער װײזן זנך ארוים םאר אונז םון דעד אינקער זײט, מיט סאײגאעכקײטן, שװאכסײטן, װאם איז איננאנצן םותר די פארשטעאוננ, װעאכע יעדער אײנער םין אונז האט װענן די באדימטע רוםישע קינםטאער. מיט אבאזונדערער אגטיפאטיע שיאדערט פאנאיעװא דעם בא־ ריםטן ראםאניםט טורנעגיעװ. םיא יארן איז טורנעניעײ נעװען נע־ בונדן םיט פאנאיעװם שטוב. פאנאיעװא סארנט נישט ס״ן טונקעאע םארבן, כד• אויםצומאאן םאר אונז א מענטש מיט םיא חםרונות. אויט פאנאיעװא איז טורנעניעװ נעװען שטארס םאראיבט אין זיך, ער האט נישט נעהאט קײן שום באצױנג צו חברים און םרײנט. ער איז נעײען איננעריש, און שטארס איב נעהאט נעאט און בבוד. הגם ער האט נעהערט צו די איבעראאן,. האט ער זיך דאך נעדר״ט א־ז די םאאאנען, זיך באריםט מיט זײן באקאנטשאםט םיט די ״העכערע״ סרײזן און ארויםבאװיזן אין דעם הינזיכט נישט נאר סײן שײנע זיטן. איבער דעם בוך, ײאם האאט 500 ז״טן, זענען איבערנענעבן פארשײדענע עפיזארן װענן טורנעניעװן, װעאכע שטויםן אים אם םון זײנע םדײנט און חברים. םארקערט טרעםן םיר אן א שיעיר איבערנעטריבעגע אויב־נעזאננען און םארהערכאעכוננען װענן אנ־ דערע רוסישע שריפמשטעאער, צו װעאכע זי האט נעהאט א נוטע באצױגנ. אבער דאם זענען דאך בכאא די עיסר־אײגנשאפטן, די מעאות און חםרונות םון מעםוארן, םון פערזענאעכע ערינערוננען, ײאם דער דערצײאער ניט איבער אזוי, װי ער האט עם נעזע;, אויםנענומען און פארנעדענסט. םאראן אין בוך מ״םטערישע ערטער םון דעם אינעראעכן אעבן םון דעד דאמאאםטיקער נוט־םיטוירטער, פארמענאעכער רוםישע־ אינטעאינענץ. םיא םון די רוםישע שרײבער זענען נעװען נאײכ־ צייטיס אויך נוט־באזיצער, זײ האבן נעהאט אײב־קנעכט, פויערים, נםשות ,ײעאכע זיי האבן נעקויםט און םארקויפט, נעטוישט װי חםצים. אט די אאע שטעאן אין בוך זענען זײער אינטערעםאנט נעשריבן. זײ װײזן אויף דעם אינעראעכן פאאנטער, אויף די םתירות, ײעאכע זענען ארום דעם נעשאםן נעװארן. מען האנדאט מיט אעבנ־ דיקע נםשות, םזנן טײאט זיך םיט די פויערים, םען טײאט דערבײ םונאנדעד פאמיאיעם, מען רײםט אפ עאטערן םון סינדער, ברידער םון שװעםטער, — הכאא, עם טרעט ארוים דער נאנצער נרויזאמער אומזין םון אײב־קנעכט, צו ײעאכן עם האבן א דירעסטן שייכות אויך די רוםישע פרײע, נײםטרײכע שרײבער. אינטערעםאנט איז דער קאפיטא, ײאם שיאדערט דעם םונאנ־ דערטײא םון א נוט. עם סומען זיך צונויף ױרשים, פאימעניקעס, סוזינען פון א רײכן םעטער, װעאכער האט איבערנעאאזט א גוט מיט ״נםשות״. עם קוםט אויך דער ױרש פאנאיעװ םיט זײן םױי קאנהורם אויוי דעם בעסטז ל־יד אװ בעםטער נאװעל־־ע פרטים אין קומענדיש נומער .ליטערארישע בלעטער־