Literarishe bleter · 1931-10-30 · 44 (30.10.1931) · p. Seite 833

זײט 833 44 <.39^1 ער ׳עפינצט זיך אין םארנרעסער־נאאז םון אירע תלומות. ס׳האט זיך םאד אים געעםנט א הײציסער םעדאצ־אן שון א צעבענסט הארץ. וױאדע, םשונעגע נעדאנסען םירן א חוזס־טאנץ. דערנאך — רו. יאושד־סע רו. צינישער באװוםטזײן. ״דבורה. יארן זענען אוים־ געװאסםן צװישן אונז שטום און םארעסשנט, װי אונזער שוױיגן און דורך שטוםע, םארעסשנטע יארן רעד איך צו דיר מיט װערטער, װעאכע רו האםט אמאצ זיך נעװענדט צו מיר: ״שאםםט מ־ך. דורך דיר האב איך מײן גרויםעי צורעסםעםיסײט דערםיאט.״ האסט מ־ך נעשאםן. כא־כא! כ׳בין געװען דאס שט־ס א״ם, װאם האט ד־ך נישט געצאזט רוען. דער בוים, רער פעצז, דעד היםל — צ• זענען זײ שואדיס, װאם זײ ײעסן בײם סינםטצער כאנ״םטערוננ? ברואים אזוינע סאאטע, נאײכנילטיסע! און דער םםינסם — (נעצעכטער דראפעט זיך צום האאז, וױ א שװאדצער סאטער) רער סם־נקם — װאם איז ער דען? םער, וױ א יטטום שטיס שטײן, װעםען יײ םענטשהײט האט אנגעהאננען א שאאם — דעם םוד? און ײאס א־ז דען דאם אעבן מער, װי אײדיסע תהומען, װו מיר באנראבן אונזע־ע האומות? יא. ־אםט דיר א םאדם נעזוכט — און האםט מיך גע־ םונען. אין טײן אײמיסער םארבארגנסײט: אינהאאטםאאז, ם־אאאז— זאאםט אין מיר דײנע חאומות םארזינאען. האםט מיך געשאםן — דעם םםינסם. כ׳האב דיר נענעבן צו םארזוכן דעם סאאטן םור םון אעבן: דעם ביטערן טעם םןן נאדנישטיסײט.״ אפענער בריװ צו זיגמונט טררקאװ ח. םרײנט זינמונט טורסאװ! איך בעט דיך: סאער מיר אויױ דאם םיםםארשטענדעניש: מיט װאם בין איך זוכה געװען דעם כבוד, אז דו זאאםט אין פאריז — װי סען אינםארמירט סיך — שטעאן דעם ״דוכום״? און מיט װאס פארדין איך דעם אוםכבוד, אז אויםםירנדיס דעם ״דוכום״ און רערמאנענדיס אאע נעניאאע און גישט־געניאאע אנ־ ט״אנעםער, זאאםטו האבן אויםנעמיטן צו דערמאנען דעם נאמען םון אויטאר פון ״דופום״ — אאטער קאציזנע? אזוי אינםארםירט מען םיך. איז — אויב די איגםארמאציע א־ז א םאאשע טא אײסן זי אם. אויב זי א־ז א ריכטיסע — םרענט זיך: װי אזוי סװאאים־צירט זיך אזא ״סאאעגיאאע״ האנדאוננ דײנע? אם׳םר שטײט דיר — אינטעאינענטער אסטיאר — נישט אן צו שטײן אויה אײן צעטא געדרוסט םיט אאטער סאציזנע? דאן באםרײ איך דיך םון וױיטערדיסע אױםםידונגען פון ״רופום״• איער םאר ד• נעשפיאטע אויםפ־רוננען יאצאא, גוטער ב־ורער, טאנטיעם, װאם מיר סוטט. האםט אין אײראפע םארנעםן, אז רער נאמען םון אן אינטע־ אינענטן אסטיאר איז צו עפעם מתח״ב. נעװען א צײט, װען דו האםט םון סבר אויםגענראבן און מחיה־ מתים נעװען דעם אאטן עטיננערן םיט זײן ״םערסעאע״. איצט נעמםטו א ײרישן דראםאטורנ און באנראבםט אים אע־ בעדיסערהײט... װי אזוי בינדט זיך דאם? סאערי מיר אויף, אדרבא. םיט גרום ארסינװ־ עאצימע איד לאדזש ״ נןןקומס מען יזלע ביכער בו רי נ י ל י ק ע ■רײזן *ן ביכער־ד־וודש נןןר נײ 1 8 ו/ 1 1 •1 € 8 .1^ .12 י.מ .)5 ליפױוראדיבװז ניפמנר וװז. טרויעריסן באיס, װאם זאנט שטום, אבער בםירוש: סינד. און מ־ר רוכט זיך: םיט נאנצע יארן און דורות ביזטו עאטער םאר טײ פון וױיטע, םארנאננעגע צײטן ביזטו נעסוםען צו טיר, כדי מ־ך טבטא צו םאכן םיטן נוטן, שטיאן װארט: סיניד.״ ״װאם פ״ניסםטו און װער ביזטו, װאם כ׳האב זיך דיר מסריב נעווען אזוי אינגאנצן? םאראאנגען, נעםיאן, בענסענישן באיען אןימ א־ן מ־ר און דו פאראאזט זײ מיט דיין סאאטן אטעם. םיט הארטע םו־םטן סנעטםטו מײן נשםה — און זי שװערם מיר — א אײמענע מאםע." ״צו װעמען שרײב א־ך? צו ד־ר? צו מ״נם א חאום? כ׳װײס נ־שט. פיא װענן פירן צו דיד און א־ך האב זיך צװ־שן זײ םאר־ פאאנטערט. ווער ביזטו םארט? אזוי אוםזיכטבאר ביזטו שוין םא־ מיר, װי א װײטער, אומפארשטענדאעכער נעדאנס, ײי אן אומ־ בםרושע אבסטראסציע. םיד און מאט בין איך שוין םון םײנע טרוי־ מען װעגן ריר. האםט מ־ד אמאא נעזאנט מיט דײן אויםמײדנריסן שפאםיסן םאן: ״מ׳טאר זיך נישט צוב־נדן צו־שטארס צו עפעם: מ׳שאפט זיך א טעאעגראפישן םאופ און װײטער םון אים זעט םען נארנ־שט.״ כ׳בין עאנט, היאםםאאז און שװאך. אן דיר װעא איך זיך צעשסעטערן. רוױ זיך אן. אאמיך דײן װ״טן הויך דערפיאן.״ ...ער, דעד אויםגעאאשעגער, האט אננעצוגדן אין א הארץ א שטארסן חאום. ער, דער טויטער, אעבט אין א צעבענסט האדץ מיט א אעבן, צו װעאכן ער ײעט סיינטאא נישט זוכה זײן. אארוקן זיך. נישט םטםא ז״ן דאם ביאד, װאם אעבט אין א םרעמד הארץ. נישט םמיתן די חאוםות — נײן! אפשטעאן נאר. םארענדיסן. אײנ־ םאםן אין א רעם. זאא פאאן דאם אעצטע װארט — א שארםע אא, װאם װעט אײנקריצן טיםער דאם ביאד, םארשאיסן דאם אויח איײ ביק אין יעגעם הארצן, ײי אין א הײאיקן מעדאאיאן. 4. און נאך שטיאע, שװײננדיסע יארן איז געסוםען א טאנ: א שײאאב, װאם האט א נרום נעבראכט. א זשורנאא: ״די סונםט״; א ביאד: ״דער םםינקם״ — און א נאטיץ: ״אויח דער אעצטעי אויםשטעאוננ אין םאריז האט רי אאגעמײנע אויםםערסזאםסײש צונעצויגן די ססואפטור םון דער ױננער סינסטאערין ,דבורה זיאבער, ״דער םםינסם״. ס״ן פאריז איז די סינםטאערין געסומען םון פויאן מיט עטאעכע יאר צוריק. כםעט םארשאאםן אין איר אמעאיע, אפ־ נעזונדערט פון דער װעאט״... — און עם סריכן װערטער אזעאבע באנאאע, אויםגעדראשענע, װאם באקאעבן — א טשאטע םאינן — א הארציסן, נאענטן םוד... ...א םםינקם. א שאאם בײם םויא. דער םםעסם טראנט א שאאם — טראנט עם אנטסענן דער םענטשהײט און בעט זיך: ״באםרײט םיך םון שװײנעניש — פון םײן שװערן יאו״. אזוי םיא םארצװײםאטע בסשה אין שטײנערנעם באיס, אזוי םיא אויסנע־ םאטערטע םידס״ט אין פרצוח, אז: װו זענען די הענט, װאם דארםן זיך אויםציען מיט רחמים און עםענען דעם שװערן, אאטן, םא־־ זשאװערטן שאאם? אײדיס ארום. װיםט. אונטער אײדיסער װיםטסײט ערנעץ ציטערן מםתמא הענט םיט פחדנישער םורא אפנענארט ׳װ װערן. און אײנזאם, םאראאזן באײבט דער םםינקם אא״ן םיט זײן שווערן יאך, ײאם די םענטשהײט האט אים אננעװארםן. ...יא, ראם קוקט אויח אים זײן אײגן םיד פנים. דאם בעטן זיך זײנע א״נענע םארצזזײםאטע אזיגן. דאם זעאבע־. װאס האט אמאא ארומנעבאאנסעט זיך אין שמאאן, אעננאעכריקן םקיצן־בוך.