Literarishe bleter · 1931-10-23 · 43 (23.10.1931) · p. Seite 815

זייט 815 רױזוורןוריפוע גיריוסזוי־ גגזז• 3901.) 43 קונםט־טעאטער איז דאן נעיווען?ז סוצט. אאנזנמיינע םןזרציבטיזײט אין דער ארבעט. באנײםטערונג. ענטוזיאזם. טיר זעינען גענאננען אאץ־װײטער און צוזאמען ׳טנעצ געוואסםן. דערנאך היחשביינם ״•שםידס טעכטער״, װאס האט געהאט אן אויסערנעװײנצעכן דערפאצג. א נײע םארסםטימאעכקײט איז ארױף אויר דער יידייטע־ בינע, א ם׳שוטסײט, ני׳טט די טעאטראצ־מעצאדראםאטי׳שע. א םײנע־ און ציכטיסער טאן, װאם האט פארכאפט אצעטען, די אקטיארן, דעם עואם. עם איז געווען די פרײליגנ־צ״ט פונם קוגםט־טעאטע־, ז״ן באױנג־צ״ט. דעדגאך קוסט אםקאד וױיאדם ״אידעאלער טאן״ איבסענם ״העדא נאבאער״, גאדא״, װו איך האב צוער׳טט פאר־ מאםטן זיך מיט מייגע קינםטאעריטע כוחות. און אט קומט ׳טאום־ עאיכם טיט זײן ״טביה״. און אט ׳טפיאן מיר פרצעם ״די גאאדענע קײט״, װו םיר אאע האבן ז־ך םפעציעא אונטערגעגאהטאט, װײא עס זענען םאד אונז גע׳טטאגען נײע קאםםא־צירטע שויטפיאערי׳טע פראבאעמען. ׳ט&עסער ז׳ענען געקומען גאך און גאך פיעםעם און אויפירונגען, אין װעאכע מיר אאע האבן אדײנגעאענט אונזע־ע נשמות און װעזגס. מיד זענען נעװאקםן, און צוזאמען מיט א־נז איז געװאסםן ארום דאם ײדיישע ׳טאםנדיקע אעבן, אוגזער גאגצע ארטיםטי׳טע מ׳טפחה מיט שווארצן ברא׳ט... און איצט? עם זעגען זיך צעםאוינן די אאע, ײאס זענען נע־ װאקסן און אויםגעװאקסן צוזאמען: מארים יטװארץ אאײן איז ב״ די ״גוים״, בן־עמי — אויך אםטמאא דארטן, װײזנםרײנט איז ׳טוױ איגגאגצן א םרעםדער, אויך חנה אפעא איז ב״ זײ, םטעאא אדאער איז אין םרעמדן טעאטער. עס פעאט גאר, אז איך זאא זיך אװעק־ ׳טםדן... אבער איך וויא איצט ני׳טט דעדן װענן זיך. מיר װיאט זיך בעםער אײך דערצײאן װענן בינע אבראמאװיט׳ט, חנח אפעא, ציאי אדאער, יעקב בן־עמי און די איבער־קע, מיט װעאכע עס איז םאד־ בונרן דער קונםט־טעאטער. װאאט אזא ײדן נעמאאן, װען ער װאאט נעגעבן דעם ײד פון אםעריקע. הנם ער האט זײער גערן און נוט נעיטפיאט יעקב נארדינען, אבער נאאדםאדען האט אים נענעבן םער ׳טטאך םאר זײן םאנ־ מאזיע. ער האט מער בארירונגם־םונקט םיט גאאדפאדעגען. עס זיננט אין אים שטענדיק ארוים. ער קאן נ״טט זײן אויםגערעכנט און אא־ ני׳ט. װען ער װאאט עם געװען, װאאט ער מאטעריעא נע׳טטאנען בע־ םער, ווי ער ׳טטײט איצט. אסטיארן קאנען האבן צו אים טענות, אבער זײ האבן אים■ איב. ער האט זיך שטענדיק ארומגערינגאט םיט די בעםטע ״דישע שוישפ־אער, װעאכע עם האט נעצויגן צו אים, אין צו װעסען ער האט זיך שטענדיק נעצוינן. װער פון די בעםטע ײדייטע שוי׳טפיאער אין אמעריקע זענען נ־שט אדורך דורך זײן טעאטער? קעשיר, שוױיד, םריד, װײזנםרײנד, בינע אבראמאװיטש. חנה אפעא, ציאי און םטעאא אדאעד, אננא מייטאבוים, טענענהאאײ נאאדשמידט ז״א, נאאדםאדן, יעקב מעםטעא, מישא און אוסי נערםאן און נאך, װאם א׳ך האב נעװים דא אויף דער מינוט םארנעסן צי דערמאנען. יעדער אײנער םון די אסטיארן איז נעסומען צו זײנע כוחות אין שװארץ־טעאטער, זיך אויםנעאעבט דארט, און פאר יעדן אײנעם זענען עם די גאיקאעכםטע ־ארן אין אעבן. איך ײיא נישט װערן סענטימענטאא, און איך אאז איבער אויף אן אנדערש מאא מײנע פערזענאעכע איבעראעבענישן, ײאם וענען סארבונרן מיט אט דעם טעאטער. איך ײאאט דאן נעדארפט רעדן צום״א װענן זיך. דאםמאא ײיא איך דאך דעדן ײענן שװארצן. אט איצט, זיצנריק אין װארשע און שפיאנדיס נאר עפעס א זײטיקע פיעסע, נישט םון ״ענעם װונדערבארן ״דישן קאאסישן רעפערטואר, אויםן פאר מיר םארבײ די יארן םון דעם נעסײנזאםען אעבן אינם שװארץ־טעאטער. איר םארשטײט אאײן: איך קאז אן אינעוױ״ניסםטן ציטער נישט דערמאנען זיך אן די ערשטע חדשים, װען םיר זענען ארוים מיט פרץ הירשבײנם ״םארװארםן װינקא״ םאר א ױננטאעכער טעמפעראםענט און נאויבן! דאס ײדישע ע ר אײװזאל, — גײעוריע אי\ גאנז, — אי\ גטװײורענ\ גמרויעו, אי\ דעװ װאואסואװונז רעטו, װעלרער גיװ רײ\ אויג?ײ\ װויפז, — װאװ א װיידל רורבגעװאוצװ, אויװא, װראװװײ רורבגעזןרײצװ,• נאבװ־לוזײ\ האװ אויף איר גטגראװוװ, א\\ די ברעװע\ איר גטסוײװעיװ. .?ראוזןער רײןו האװ איר באפזװרארװ,?ראוןער גריר האװ איר װארוזירװ, או\ א ןרײוװפוין װויװ־װארר האװ אוװרויזן זיך געעיװירװ. װיהאװ אײ\ האוװ נײ איר געװעלװ, װיהאװ אײ\ ארבר ויך געװיגװ- ראך האװ וי רי װריװ געפזװערװ װארוע ויבער א\\ אוװגײלװ. ב־ןע\ װיר אוװגרי? אויך דער װמלװ, ב־גגיװײ ארײ\ בײװ אוװגריזךראור,■ — ואר כ׳האב ויך ויגגיװ װארגזוגגזװערװ װט\ א װײרל א\ א האוװ. ^•?ן)5ין/;יו׳יןד? ל י ד א ן א האנט?אוװװ ארוװגײך יארךלאוג אי\ רעװ װעװװ\ װזװװגניךלויו■,• ארץ רגורוגזלבגור גגיװאװ־געבראוג, וײװ הארװ ועלװ\־װט\ דיך אויך. װו\ גגװוויוהײװ סועװװ ויך אוװ, װו\ געװוינהײװ גארװװו וט\,• אלץ באזיאוװ איו ריר ארוװ, דארװ אויך, װו בױװ ויגגיװ גטװע\. האװװ גגװגו\ אי גגיװויב, אי גאדר, האװװ אי װרײד, געװײ\ געהטרװ. בעװלער האװװ רײ\ ביוו גטבאלװ, אוװגליװ האװ רײ\ אויג גנוװרגזרװ װעוער האװװ א\ העוװ געוע\, װרויע\ — אװװ אויך זײריעװ גײ\י װײװװ אויך.• װי?א\ נאך װיר געגגיעך װיר זןא\ װרעװ\ דיך איײ\• דאװ געווײורעבװװע אװאי אבגור װארװ ריר גארויגגיװ אײ\ג װי װ׳װוו וירערי? וײ\ אי\ װאד, װי א וןיוד?א\ גרוי ניוגיװ וײ\. —