Literarishe bleter · 1931-10-23 · 43 (23.10.1931) · p. Seite 814

ליסיוזראריפװו בדססטר ב\גג. {1,390 43 614 ז דיט מענרעכה״טן, כד■ זיין פאנטאזיע זאא זיך סאנען צעשפיאן. ז״ז •עטענד״ה פירדערן, ז״ן פאראירן פאדםעגנם, ז״ן 11זםט אײעהרויםן צום ענגר״םן טעאטעד, צום פיאם, איז א רעזואטאט פון ז״ן אופ־ דו־הי&ד פאנטאזיע, װאם נאדט ארץ־ןורעד זיך אויםרעבן. אויך זיין שאםן, םיי אלם אה&יאר און םיי אלם טעאטעד־ אנםירער, איז א פדאדוהט םון ז״ן אומרו. עד איז נישט םון די, װאס שאםן באויז מיטן האם און אויםגערעכנט. דער אימםעט םידט א־ס, באװעגט א־ם כםדר. עד האן אםיאו אין באן נישט אײנזיצן. עד האט טענות, הרסאי די באן גייט אזוי פאטערעך: ״אוי, נעװארד! (זיין באריבט װאדט!), װאס שרעפט זי זיך אזוי!״ און עד איץ נדייט אדאפצושפדינגען פון רויםנדיהן באן, — אזוי טרייבט א־ם זיין אימפעט. האן ער צורופן דעם האנדוסטאד און זיך הראנן פאד אים, הרמא־ די באן פא־ט אזוי פאםערעך, און ער בעט זיך, ד־ באן זאר ׳שנערעד פארן. װ־פיר דאם טעאטעד שטערט אים נ־שט צו היין בדען־שטאף, א-ז עס א־ם ארץ װייניה. ־עדעס מאר בדענט אין אים נאך עפעם. ע־ איז פאדהאבט אין באהם־האמך און ער רעבט עס איבער נעזואא־ ד־ה ריידנשאפנזרעך. איך װער היינמאר נישט פארגעסן אזא םצענע. מיד האבן אםאר נעשפירט ״טביה דעד מירביהעד״. עם נייט דע־ ־עצטעד אהט. איך יצפ־י צייטר, און פון שװארצם טבייה, פון זיינע ־ייד און שפירן ניםן סיד זיך טדערן פון די אוינן. זיינע איבעד־ רעבענ־שן הװערדען צו מיין הא־ץ. איך האן ממש נישט רעדן. א־ך הער זיין װונדעדבארן מאנאראנ, װי עד םאדהו־םט זיין םעדדר. עד הארט דאס ב״טשר אין האנט און דעדט צו מיר רי רירנדיהע װעדטעד: ״...אז םיין בחור דדייט נישט אוים צו מיר די חנעװריהע מאדדע, טוט א הוה צו מיר מיט די צײיי םעדדישע אוינן? א שטומע צוננ, דעדן האן עם נישט, נאר םארשטאנען האב איך נר״ר. װי עם װא־ט מיר װערן זאנן: ״אט אזוי, טב״ה, דאנהםטו אפעט דיין נעטדיי פעדדא, ײאם האט דה־ נעדינט שװעך און ביטער אזוי פ־ר יא׳־ן?!״ דעם גאנצן טעאטע־ האט פארכאפט דעם אטעם, דעד גאנצעד טדאניזם פון טכ־ת ריגט אין אט ד־ ײערטער. פריצים האט שװאדץ באמעדהט אין דעד םוםרעד־בודהע דעם סוםרער, װאם האט געכאפט א רייען אין א רעצטעד עהםטרא־אויםנאבע ײענן דעם באהם־האםף. שװאדץ איז נעװען סשונע םארהאכט אין רעם האמ״, געבדענט צו װיםן, צי דעספםי, זיין ריבריננ, ותט נעװינען. א־ן דעם םאמע רירנדיהםטן און סדאגישםטן סאמעגט ײארםט ער אר״ן א פדאגע צום סופרעד: ״װאם הערם זיך מיט דעמפסי?״ ער איז מהנא דעם םופרער, ײאם עד רייענט ד־ צייטוננ און וױים די רעצטע ־ד־עה. דעד םוםרעד האט נ־שט פארשטאנען די םדאנע. שװ*רץ איז זיך שטענדיה באנאננען אן דעם םופרעד, זיך נישט גענויטיהט אין זיין הירף. עדשט נאך דעם, װי שװארץ האט איבעדנעחזרט, האט יענע־ געענטפערט, אז דעספס־ חאט פאדשפירט. א צעבראכענעד פון דעד ידיעה האט שװאדץ באזונדעדם גרענצנד נעשפירט זױיטע־. דעד װייטיה איז נעװען נ־שט צום איבעדםדאגן. עם איז צוגעסומען די נייע טדאנעדיע, .ואם דעמפםי האט פארשפירט, און שװאדץ האט עס אין ז״ן װייטערדיה שפירן אויםגערריהט. ער האט נעשפ־רט, וױ ה״נסאר נישט. שװאדץ איז פאדשיידנארטיה אין זיינע דארן. ער שאםט םאד־ שיידנארטיהע םצענישע מאסהעם. שפירט עד היינט הוני־רעסרען אין ■װעלבעד דאאע עד איז וײנדעךבאד און נרוים. און ײען עד פדענט פא־צװייפלט, צי ער איז ע ר, דאן ציטערט דער נאגצעד טעאטער, און מען הערט װיינען אין זאר. מארנן שפירט עד אין ־איאנם ״װערף״, און וױדעד אמאר א־ז ער פרעכטיה, עד רירט םיט זיין שפירן ביז דעד זיבעטעד ריפ. באזונדעדם ברעננט עד נלענצנד אדוים יידישע נאצ־אנאלע סאטױון, אין װעלכע עס ריגט פארבארנן יידישער וױיס״ה. װער װ• ער האן אדויםבדעננען דעם יידישן רופט־ םענטש, דעם מנחם־םענדר? ער גיט עס םיט דער נאכצע׳ר טיפהײט און טדאגישהייט. פון װאנעט הוםט עס צו אים, — פרענט איר? איך האב עס אויך זיך אליין פיר מאל געפדענט. דאם האט עד ײ• בירושה. עד א-ז דאך נעװען א הריין ה־נד, װען עד א״ז געהומען היין אסעדיהע. נישט אנדערש•: עם ר־נן אין אים אטאװ־סטישע כוחות, <ואם הומען צו אנטפלעקוננ װי העגן ז״ן איינעינעם װיםן און װירן. ע־ האט אין זיך טיף־יידישם, אי־ננארטיה־יידישס. עד אריין איז אן אסתעד שרום־עריכם־ייד. שרום־עיריכם, דער נאונישן הינסטרע־,5 פאדשטעלוננען אין גױ־יאדה. םכוט ײי א ה־נד װעדט ער פארבאפט יעדעם מאל מ־ט א ניי שפירכר, און ער א־ז איבערנענעבן צו דעם םיט זיין ר־יב און לעבן. עד האט אז א״גענעם או־טא, װעלכן עד פ־רט, פאדש־טייט ז־ך, אליי;. האן דען אן אנדע־ע־ אזוי פ־דן א מא־טין װי עך, ער זאל יענעט האנען ז• פאדנלויבן? און נאך א טאנ שװעדע אדבעט, זעצט ער ז־ך א־־־ן און פא־ט. ײע־ט ע־ אמאל פאדנדיק אנדי־־מלט און פאדט אזו־ אדודך איע דו־טע ל־כט, ביז א פאל־םמען שטעלט א־ב אפ. דאן א־ז שװא־ץ װ־ א קל־ין ק־נד, װאס האט ז־ך פא׳־ז־נד־קט. דע־צ־־רט ע־ ניי־יך או־ם דעם פאו־םמען ז־־נע אלע צדות פון דעפ טאג, װעלבע האבן א־ם אזו־ או־םנעמאטע־ט. עד דעדצ־ילט א־ם מ־ט אזא או־פ־־כטיהי־ט און תמ־מ־ת, אז אנשטאט דעם דע־ פאר־סמען זאל א־ם נעבן א צעטל צו מעלדן ז־ך א־ן נע־־כט, נ־ט נא־ שײא־־ז דעם אמער־האנ־שן פא־־םמען א קײיטל אין ז״ן טעאטעד. און מאדנן א־ן אװנט ז־צט א־ן די פאדעדשטע רי־ען ב־י אונז א־ן טעאטע־ דער אםע־־קאנע־ פאל־במען מ־ט זיין װי־ב און ה־נדע־ און קוקן פא־נאפט אויף ד־ ־יד־שע פאדשטערוננ א־נם הונםט־טעאטעד. מאד־ם ש־װאד־ז א־ז גל־קלעך, װאס זיין נייעד פד־ינט, װערכעד האט או־םנעהעדט נעכטן ז־־נע אלע צדות, א־ז דא א־ן טעאטעד. מאדים שװא־ץ יעבט שטענד־ק מ־ט דער בינע. עד ש־פ־לט נ־ין מאל א ײאך. פאדאן טענ, װען עד ש־אפט אזו• הינטעד ד• קוליםן. נישטא קיין צ־יט צו גיין אה־ים. נ־ש־ט איין מאל א־ז ער איוי פראב־דנדיק א־־נגעשלאפן ם־ט דעם ״םענדװ־טש״ א־ן האנט א־ן אין מויר. דאם א־ז געװען, למשל, ב״ די פיאבן פון ״הינקעסאן״ אבעד עד כאפט ז־ך נלייך אויף און זעצט פא־ ײייטעד זיין אדבעט מ־ט דעם זעלבן א־מפעט. א־נם טאג פעלן א־ם שטענד־ק או־ס א פא־ שעה. באדנט עד זיי ש־טענד־ק או־ס בײם צװי־טן טאנ. עד װעדט נעװאלטיה פאדכאפט פון א פ־עםע, פון אן אויפי פ־דונג. עד א־ז פערזן־ פעסט. קיין שום כוחות ײעלן א־ם נ־שט דידן פון א־ט. איעד דעדנאך קאן א קליין קינד צעשאקלען ז־ינע אלע פונדאמענטן. און עד פאדר־דט מ־טאמאל זיין גאנצע זיכעי־ ק״ט און װעדט פאדלוירן. קומט עד דעדנאך מיט אדאפגעראזטע הענט, קוקט מ־ט שרעהרעכעד פאדצװייפלוננ, און אין ז״ן בליי איז דא אזוי פ־ר פאדרו־דנק״ט און אפהענטיקייט. און ע־ הו־בט אן צו םודסלע;, הלמא־ מ׳האט א־ם אייננעשמועסט צו שטעלן אזא מ־ן פ־עםע. א־ן טשך פון ד־ ־אדן, װאם א־ך האב נעשפילט מ־ט ־עװא־צ;, האט עד מ־ך פ־ל מאל א־בעראשט םי־ אלם דעזש־םעד, ם־י אלם אהט־א־. א־ך װאלט א־יך געקאנט דעדצ־ירן אן א ש־עד א־נטעדע־ סאנטע עפ־זאדן, ײעלכע האבן ז־ך אייננעהר־צט א־ן מ״ן זכ־ון או־ף אייביה. א־ך געדענק ד־ לעצטע פדאבעם פון אנדדע־עװם ״אנאטעמא״. שװאדץ האט אלץ נעשד־ען צו אונז ״העגסי,?ערער, װמװז ד־ אקט־אדן האבן שט־לע־ה״ט צװישן ז־ך נאכנעלאכט ״ק־נדע־, דזזז־ בײגאכט יײ זײן פארעירו;: סמאנען פאו״ :ײעט און : הענט!" יאי^ו דערפיאמ א טי ע־ בי;ע ארע או־ף ד ײ*ר ־וננ האבן פאדשטע• פד;ם פארצוױיפרו־;; די;א;צע װי־ט־ק,;צעד דע־;אז היענט, - ן אט די הענט. רױסגעפייט פו; האט ז־ך א רעבי ידײטן שװע־ן י אזבי־ ־; ש־״עם ״שװער צו זיין א י־ד״ א־ז דא א טאפי דוד י ז״ן פא־גל״כרעך . װען ש־װאדץ װאלט בלו־ז אט די ־ארע געש־אפן, — א־ז עס שו־ן גענוג. און זיין ש־־מעלע םאדאקעד? א־ך נעדענק ז״ע־ נומ: א־ך האב נעש־פ־רט ב־־לקען א־ן ״200.000", און אט ג״ט אר־ין שװא־ץ — ש־מעלע םאדאקעד. א־ך ב־ן ממש־ פאדבלעפמ גע־ואדן פון ז־ין או־סזען מ־ט ד־ נאדר־פאדעם אויף ז־־ן לא־ו. דעם נאנצן מודאד־קן י־ד־שן דלות האט עד מ־טאמאל אדו־פנעי בדאבט אויף דעד ב־נע. או־ף ד־ פדאבן האט מען עס נ־ש־ט נע־ פילט, או־ף ד־ פדאבן א־ז עד געװען מעד פאדנומען מ־ט א־ע אנדעדע װ• מ־ט זיך. עדש־ט או־ף דעד ב־נע ש־אפט עד. ער װאקסט בעתן ש־פ־לן מ־ט זיין ־אלע. עד האט פ״נמ שאבלאן, און א־ן ז״ן ש־פ־לן א־ז ק״נמא' נ־שטא ק־־ן ש־אבלאן. עד א־ז נ־שט צופדידן אפטמאל מ־ט ז־ך, עד האט צו ז־ך טענות, מאנט פון ז־ך, און דאס נ־ט א־ם דאם דעכט צו האבן טענות או־ך צו אנדעדע און צו מאנען בײ זײ• עד א־ז דעד אייב־ה־עד אוסדו. עד האט אזויפיל פאנטאזיע, אי ז• דעדדדיקט אים אפטסאל. ער נויטיקט זיך אין װאס־ברייטעדע