Literarishe bleter · 1931-10-16 · 42 (16.10.1931) · p. Seite 806

ריסטראךישע גלעלזעג־ 42 ***** 7.1/11* ט=ל ■ טע ו״אט ח־ זײט 806 ד/בר־ נזנואגונגר־ןךױיגז אי\ װי\. די װינער טעאטער־װעלט לעבט איצט איבעד ז־יעד •צוועדע צ״ט;. דעד קריזים, װ$ס עםטרײך לעבט איצט איבער, צװיננט י־• םיוכח צו נײן אוין* די ראדיקאלםטע אפשפארוננען און רע• דוקצ־עס — דער ער׳עטער קרבן איז נעװײנרעך געםאדן דאס טלובה־טעאטער. עם איז בא׳ערןוםן געװאדן צו ריקװידירן ד*■! בודגטעאטער. דער עםטרײכי׳פער פען־קמב האט צוליב רעם אדוים־ געראזט א ־טאדפן פדאטעםט־אויפדוף. דעם דאזיקן אױפרוף הןזבן אונט־ערגעשריבן פעציקם םאצטען, פדאנין װערפעל און סטעפאן צװײג. די אדמיניםטראציע פון ד• עםטר״כישע םצוכה־טעאטעדם ה#וט געהאט בדעה אפצוזאגן ארע ארטיםטן, אבער אין רעצטן טאמענט זענען די אדטיםטן איינגעגאננען צו רעדוצירן ז״ערע גאז־עעם אױס 080 טויזנט ־טיצינג און אויך מםבים-נעװען אונטעדצװוארםן ז;־ די װײטערע רעדוקציעם, װאם װערן פארויסגעזען א־ן ארנעםיינעם מרוכה־טאםשטאב. פרעופ וזעריפ. אין ניצע איז אין ערטער םון 75 יאד נעשטארבן דעד עננרי־ יעעד שדיפטשטערעד םרענק הערים. איצט איז הערים שױן נישט נעװען פאפורער, אבער טיט 25 יאר צוריק איז ער געװען דער אפאפטאר פון דעד אגאדכיםטישער ױגנט. אין דער רעדאקציע םון נױ־־ארקעד אנארכיםט־שן זשורנאצ ״פיערםאנם טעגעזין״, פר״גן ױך צונויפקוטען דאם יונגװארג, דערהויפט ײדישע בחורים און מ״דרעך, און פדענק הערים פרענט פאד זײ הארטן זײנע רעדעפ װעגן פרײעד ריבע, אטעיזם, שנאה צו דעד נעזערשאסט און צו ד• שטויביקע, היפאקריטישע רעבנם־דאגטעם. װעגן דעם דאזיקן פער־ יאד האט עד אנגעישריבן זײנע םיר־בענדיקע םעמוארן ״םײן צעבן און מײנע ריבעם״, װערכע זענען דע־שינען מיט א פאר יאר צוריק. פאר ז״ן טויט איז אויך דערשינען זײן ביאגראפיע פון בערנאר־ שאו, װעמעם אינט־מעד פר״גט ער איז.נעװען. אין א געשפרעך ט־ט א זשודנאריסט, װערכעד האט אים באזוכט א פאר װאכן פאר זײן טויט, האט פרענק הערים זיך אויסגעדר־קט, אז ער איז גריקרעד, װאם דאם דאזיקע בוך איז נאך דערשינען בײ זײן רעבן. ריננדיק אויפן :ם־סה־בעט, האט עד םיט װארעמקײט נערעדט װענן בעד־ נאדד שאון: ״איך האב גערײענט אצץ, װאם שאו האט געשריבן װעגן זײנע אײנדריקן אין רוסראנד. ער איז נעקומען מיט בא־ גײסטערונג פון דארטן און עס װונדערט מיך נישט. שאו, װאם קעםפט זײן גאנץ רעבן קעגן דאגסעם, איז אין גרונט נענומען א מענטש, װאם איז געפענטעט פון דאגמעס... ער איז געװען און אױ דער קריגסטער קאפ צװישן רי פאביאנער, און ער האט זיי נישט אײנמאר אויםגעראכט. עד װעט אבער ארײן שטארבן םיט א פאביאנער ברימצ אין ראץ״... פרענק הערים, װעאכער ־האט זיך אין זײנע םעמוארן געשירדעהט אצם העצד פון טויזנט אין אײן ׳ראמאנםן, זיך געמאצן אצם צװייטער קאםאנאװא, איז געשטארבן אין זיין אײגענעם בעט און אויך די הענט פון זיין אײנעגער,;ע־ זעצצעכער פרוי■ חזוווהחווחר פאדראנ ב. קרעצ׳■ין וווווווחוווהוו ערשט דערשינען: ירחמיאל שטײגמאז פאד ײדישע קיכדעד וזעסװזלמך װנוג\ טולנװז וזוזלך — 18 אירוסטראציעס אויף באזונדערע זײטרען — פון א. גזםמרוזאך. ןן״ פרײז 5 נירדז- וווו אדרנװז.־ קאאפ. ״ביכער׳/ װאדשע, נאצעװקי 2א. א וײ בוך פו\ בדװא װײל. אין דעם דאטשירד־פארראג א־ז דערשינען א נ״ בוך פון ר״ד ברונא װײר, דעם מחבד פון דעם באר־מטן װערק װעגן דער דדײפום־ אפערע. דאם װערק הײםט ״דאס גציק און עצנט פון גענעדאצ בו־ ראנזשער״. עם װערט דא געשיירדערט פראנקד״ך פון גענעדאר בי־ ראנזשערם צײט. דאם דאזיקע װעדק איז זײעד אקטועצ דערמיט. װאס עם איז אנאצאגיש םיט דער איצטיקער תיטרעד־באװענונג אין ר״טשראנד און א־ן עםטדײך. אין א שפאנענדיקער פאדם שירדעהט בדונא װײר דעם בוראנזשע־פעדיאד און זײן צוזאםענברוך. דאם בוך א־ז רײך אירוםטדירט מיט פאדשײדענע ביצדעד און קאריקא־ טודן פון יענער צײט. א וײ בוך װנוג\ ררײפװזך אין פ־אנקרײך איז דערשינען א נײ בוך װעגן דער דרײפוס־ אפערע. דער םחבר פון דעם בוך, זשאק ק״ער, האט געםאכט אן אויםשעפנדיקע שטודיע םון אצע אומשטענדן און היגטערקוריםן־ א־נט־־געם, װאם האבן נעבראכט צו דעם ׳דר״פום־פ־אצעס. מעדק־ וױדדיק איז, װאס זשאן קײזער איז דעפ קאפיטאן דרײפוםעם א רײברעכעד פרימעניק און אים האט זיך אײננעגעבן צו ש־לדע־ן זײן אײגענעם פעטעד און די םביבה פון •ענעד צײט. א בוך אויך לנונזיעו, געננוריב\ פו\ א ײר\• א־ן .—נער פאדראג רװאװיטש איז דערש־נען א דאמאן ״דע־ אױםפאדקויף םון טויט״. דעד מחבד פון דעם דאזיקן ראמאן א־ז א •יד־שעד ױנגעדמאן אבא אאבעד. הײםט עס, אז מיד האבן דאם עדשטע פײגערע אױך א-ן דעד רעט־שעד שפדאך, װאס א־ז ב־ז איצט געיװען א־נגאנצן ײדן־םרײ. ו. ו. יננװרנואױאװ אויף וײנו װנוגך דעד באדימטעד דום־שעד רעזש־םעד, דדאמאטודג און נאװא־ טא־ אויפן נעביט פון טעאטער נ־קארא• ניקאראיעוױסש יעװרעאי־ נאװ װױנט רעצטנם א*ן פאייז און האט צוזאמען מ־ט ניקאראי .־■מםקין געאדבעט ב״ם פירם ״נאד נישט אין די ר־פן״. א״נטערע־ םאנט זענען די פדינצ־פן, בײ װערכע יעװדעאינאװ האט ױך גע־ הארטן בײם דעאריזידן און דעזשיםירן דעם דאזיקן פירם. ״נאכדעם, װי דעד קראנג־פירם, דערחױפט דער דעדעװדיקע־ ם־אם, האט ױך גענומען אנטװיקרען, א־ז דעד עקראן געװאהן דע־ נײעד טעאטעד. מיר, די טעאטער־דעזשיםעדן, װעאכע זענען בײ דעם ק־נאמאטאגראף־אױסשטאטער שטענדיק נעװען װי עפעם א צוטשע&עניש, א נאכשרעפעכטס, קאנען זיך איצט באמת פרײען מ־ט דעם דעדפארג פון דעם קראנג־פירם. דער עקדאן ג־ט אונז םעד פדײהײט, װי דאס טעאטעד. זאגט אריין: װאם פאדא טעאטער קאן אונז געבן ד• פאדארעאיזמען, פון אזא שפע און רײכקײט פון אױםשטאטונג וכדוםה — װי דער עקראן? דעדהויפט װײםן דאם װי אפצויםאצן די נאװאטארן אויפן טעאטדארן געביט. װאם שיי־ וױדעד מײן פירם ״נאר נישט אין די ריפן״, איז ער געמאכט גע־ װאדן רויט באדד און מארים אױוענס באװוסטער פיעםע אונטעד דעם זערבן נאמען. דעם שװערפונקט האב איך גערײגט אויף דעם םוזיקארישן פדינציפ. אױב דער םוזיקארישעד טאקט פאדנעמט, רמשר, אכט טאקטן, דאדף דער דיאראג אויך פארנעמען אזוי פ־ר טאקטן. ראם פובריקום באטערקט דאס, נעװײנרעך, נישט, אבעד אינםטינקטיװ פירט עם דעם ריטם און די םוזיקארישע ארכי־ מעקטאניק פון דעם גאנצן. די הויפטזאך איז דאס שאפן א בא־ זונדער אפעדעטן־םטיר פון דעד װידקרעכקײט, פון א נײעד קינםט־ רעדישעד װידקרעכקײט." יעװרעאינאװ איז ז״ער א מוזיקארישע־ מענטש. ער איז דעם באדיםטן קאםפאזיטאר רימםקי־קארםאקאװם א תרמיד. איצט גר״ט ער צו א ר״ נ״ע פירטען: ״װעגן זעקם ש״נ־ הײטן, װאם זענען גארנישט ענרעך אײנער אויף דער אנדערער״, ״אין די קוריםן פון דער נשטה״ און די ״קאמעדיע םון דער חתוגה״ — די ארע םצענארױשן זענען שוין פארקויפט דער באװוםטער פדאנצויזישער פירם־נעזערשאפט ״אםסא״ און גאר בקרוב װעצן ױי דעאריזידט װערן.