Literarishe bleter · 1931-10-16 · 42 (16.10.1931) · p. Seite 807

זיימ 807 ריסיטרןזריפיט בלסװטז־ װגז. 42 ן389) 4 סזגאטזנ- אײ ה?נס1 ןןןן אין ר״ים ײאכזאמיען מעאפע־ ״עליזעים אין .־ואי־דע זעכען *#רע:דיק= די £־אבן £,־ן דע- זױוײטע־י אויפירונג: ח• גאטעהפעלד: ׳,6י*:ברד׳. דעז״צי — פי .־וײבע״ט׳ רעקא-אעיעב — ײ- װײנט־ויב׳ מוזיק - ה• ק*ן. ןןןן בעיטא גערנעען האב יאקומען גדע:צ:רע אפ־ופן אין דע־ וואירבועװע־־ ײדיבוע־ 2יעסע• דע- יאזוך אינה קאמישבקי־סעאטע- איז זײע- א גוטער׳ ער בובײגב פיל אייע- רעע דו־ב־צביב* לעכן באזוך אין די אלע אנדערע י־די״דע טעא־ םערן- אין ,׳פ^לקב־מעאמע-׳ גײב די לע*בע טעג די פיעבע ׳,דא-פי־דע ליבע״ און עכ ג־ײ: זיך א כײע אויפײוגג פון •נזלסח קונמעי• אין ״בקאדא״־בעאטע- גייט איזוט א כײע אויפירו.ג פון מבזח ליפכואן ׳.ײארשעורע- אונטע-לױעלב״ פון יעקנ װאקסמאן- .בכעמען אכט־ײל: ט־בח ליפמאן׳ אײזיק ראבמאן, הכח לעײין׳ נאטאליא ײפמאן׳ יעקב פי״דע־• ע:י לימאן׳ מ• מאניעדא- אין ,,דענט-אי'׳-מע.אמער — די טעג א נײע פיעמע ״דעי־ זיבעי בחור״ פון חערמאן פעכיג־ ןןןן אין דעב פזילייכן מעאמעי ׳,אפ־נכעוב״ גײמ איצמ יאנו־ט קןן-מ־מאקם פיעסע ״דער סע־ :אמ פון כדסוגעים״, אין װעלבער עס װערמ גע־ געבן ר־רבן מויד פון מ״טוגעים בוא-פע און אי-אנײ־ע פראמעבמ־-״ד קעגן דע- חײכמצײ־ מיקע- ײעלמ->ןרד:וכג און *במײגעי־דעבן. די פיעביע איז אריגיכעו געבופילמ און איכמערע־ באגט גדטמעלט. בלויז דע- ד-ימע- אקמ איז װי א זײמיקער׳ פ-עמדעי־• ןןןן אין מאסקװע איז פאיגעקומען די עפענונג פון כײעב בעזאן פונב ײדי־בן מלובח־מעאמע-• ביאיז גדממעלמ (צום צח־מן מאל) *טלום־ עדיבבע ססס-ססימ. דער קינבמלערײמעי לײםעי פוש מעאמע-׳ מיכאעלסדײ#װסי׳ האמ אין א גע־מס־־עך מימ א ז־מו-כאליבמ איבערגעגעבן: דאב מעאמע- פאי־מ$גמ איצמ פיר פיעבן׳ װעלבע דא־פן רעאליזידט װע־־ן אין סרע פון דעם 1931־ מן יאר• אי:ם פאימפעל פון מעאמעד זע:ען פא-אן די םיעבן ״ױליופ,' (פון דאכייעל' 1- ׳.ספעציאיויבמ״ (דאכרו־מין און נוביכאוח׳ ״דעי- פיפכסע- חאריזזןכמ״ (מא־קי־מ) א־ן ,׳באלאמאנדיע׳ (ארלאכד). ןןןן יאבעלע קאלאדײ חאמ געגעכ' איז יראי־ ־מעװע- לימע-אמן־פא-ײן א *וען קאנצע־מן פון ןײי אייז״יײר ••ייםי•..* י סי■ * ״ ■*-*, ־■ ״ ןןןן יעעב בן־ע״•• ײדדבעי ױ-אג• גד־פילט אין א-גע:עי:ע• איז עז-יקגעקזסען ע״ן :׳ז־יא־ע• סי= אי= א־ז אזיך צ,—ק:עקז=ען יעקב נזעכבע־• ןןןן דזלז־־יזב נאעאבבאן -,אב :עעב:צ ־עב בע־ זאן אין לאנד•); פיס א £יעהע ,•זיכיע מאבזענסן י• *ון אזנזע-ע זזא-עעזועי ־בטילן אין ־אנדאן פא;י רזבינןן• ב• באזעי־. ב'ע£ילצ אזיך ע-ד.לע לאנד* סרן דןןנדאן. ןןןן אידא קאמינבקא אזן זיכנוזנצ צזרקאזו ט־עצן אזי,׳ אין 8א-יז• רךךך^קם^ר נ ח מ ו מ י י ז י ל -א־מ ־ללוב א־מ, דער דיכמער פון קראפמ און •צײכקײמ״. — די פ^-לעז־ככ איז א־־כגעא־דכמ געװיץ־ן דו-ך די פ#ייזע- ״פ-ײנמ פון ײװא״ ןןןן אין דעב בודז-מעמ פון אמע־יקאכע- ײד• א-בעמעײרינג געפינען סיר גרויבע יב׳ובסידיעב פא- ײדי״מע קולמוי־אינבמימוציעס און פ־עבע־ פא־לאגן אין אײ-אפע. צװיימן אכדע-ע: ,׳כײע פאלקסצ־ימונג״ (אין ווא-מיע) סס5*2 דזןלא-? יאי׳ ײדי״מע- װיבכ־מאפכױעבע- איגבמישומ — סי>5 ד/ מעדעב־באנאמא-יע — ססר. ד׳ פאלקב־ *מ־דן אין ליסע — 0נ־.י1 די׳ -עבמ אוי,,* א-בעמ — סי״ג־ דאלא-. די באיממײע-ונגען זענען גא:ץ יינג. >ןיער פאדװאב מוז כעבעך דער ײדײמע- א-בעמע- א־ן אכלע-יקע מ-אגן דאבמן א־ן געבן כעלמ פאי־ דומעכײמע־ *ידםע — יא>3 דא-א-, פא- דער פוילימדע- ׳,װארקא'*׳ פאי דעב ײבי־מן ״װיעםמכיק׳' און ז־מו-כאל ״באציאריסמ—עװא־ לוציאכע־/ אויב *מוין יא געבן — זענען אין מזיח־אײ-אפע פאלאן בילבע-ע ײדײמע קולמ.־־־ איכבמימוציעה, װאב דע- ײדײמע- א-בעמע- אין אמע״ייקע קאן און דאי•״ אוייסהאלמן זײ. ןןןן אויף דעב צוײקװעגס פון ־אמבפא-באנד קײן אמע-יקע ח#מ פאיי-אבמ אין װא-מע עמ־ לעכע מעג די קולמול־מועײן םון לאה־>עדמערעב פע-ל לז>סמאז׳ װאב איז א מיכמיקער מיהג-י־ אויך פון דער דא־מיקעי־ קו-מוי־געזעלזדאפמ. ןןןן אין .צוזאמעכחאנג מימ דעב חוכדע-מבמן יא-צײמ פון חעגעל איז איצמ אין פאי־לאג ׳,בוכחאכדלוכג פ• חעזיק״ דע״בינען א ב־ך פ,ן לעא פיכקעליממײן א.כ• ,׳חעגעל, מא-קש און •בפי־ נ^זא״ (אין דער פוילימעי׳ *צפ-אך)• אין בו־ באדײכ׳מ דער אוימא- די גױנמ־6ראבלעמע״ז פ־ן חעגעליזם. מאיקסיזפ און *דפיבאזיזב. עד בא־ מימ זיך אויפצוגעפונען די הויפמ־מאמענמן׳ װאש חאבן פא-־מײדנאדמיק פא-מ־רמ די פי־א־ סאפײמע װדדמ־אנ־מוױנג פון קאי־ל מאי־קב. ןןןן די צעככד-ארע פא-װארמונג פון .׳*מוד• קולמ״ חאמ בא״מלאבן צונויפצו-ופן אויפן 1״מן און 2־מן יאנוא- 2*193 דעפ ע-״מכזן לאנד־ צוזאמעכפא- פון ״•כול־קולמ׳. דע- צוזאמענפא- דא-ף ב־ענגען צום אויסדרוק דעפ אויסגע־ װאקבעגעם בוח פון דע- ׳,•מול־קורמ׳י־באװעגונג און איגאכיזירן די אקמיװע און •מעפעײמע בוחות פון דע- ײדי״מער געזעלעאפמ אדופ די באד-#מע פאזיציעפ פון דעי ײדי־מע- *צול און קולמור• אויפן פדד־חױפ פון צוזא־מענסא- װעדן ממײן פײ דייעקמע עניכיפ פון דער ײדייגע- *צוד־בוױנג׳ ס״ אקמועדע פיאבלעמען פון דעפ ארגעמײנעם ײדײסן קולמור־דיעבן• אויף צו א— גאניזירן דעם צוז#מע:פ#- איז געימאפן געװא״ז א מעציערע פא-ב-ײמע-מע- קאמימעמ, איי װעלכן עפ זענען פארמיעמן אנגעזעענע געזעל־ *מאפטלעכע מזע- פון פא״בײדעגע -יכמוכגע*. אין דעי־ נעכסמע- צײמ װעמ פא-עפנמלעכמ ורעי־ן דע- סדײחױם און הער װןוײי׳עגולאמין פון צוזאמענמאר. ןןןן אין סאי־ראג י• קדעצקין זעצמ זיך א נײ כוך נאײזדז פון *ר• הילער א• נ• ,׳•צמעלצ־ מאפ ליםעראטיר אױ םיל־^םור שארפן קריזיב. מיםן ₪ אין צוז#מענה#גג ײדישן ביכע— אויפן ו.ח*ב עס חערשמ איצמ י גרעפערע ײדי־ בײ די מארק׳ איז רײף געװארן שאפן א גרויבן װע>*) שע פארלאגן די פראכע זאל ארײננעמען װאם גענםראלן ביבער־לאגער, פון די ײדישע שא— אין זיך *דע אויסגאנן ן די סנגעזעענע צװיש דאגן• די פארחאגדלונגען פאדלאגן זעכען *בוין פארעגדיקמ און גאר איכ־ גיכן װעט אכחוינן £ונקצװ):ירן דער גײעי צעכמראדער כיכער־דאגער• — די איניציאטאין גלויבן׳ אז דסס װעמ :ארמאדיזירן די דא:ע פו; דער ״דײבער בוך־פ-אדוקציע. אין װילכע *במרײקן אלע לערער פון די יידיימ־ע שולן װי אחך פון די ׳,תרבות״־״מולן 5.01X1 קיכדע- גײעץ ארופ איבער א װאך צײמ ל״דיק• עס וע־כען פארגעקומען עמלעכע פ-א- מ־נסמ־פארזאסדזכגען ק־עגן דער קהרח׳ װאב יי ־ממיצמ נײממ װי ס׳דארף צו זײן דאכ ײדי־מע *מול־װעזן. — די װידנער פרעסע איז פול סיט ארמיקלען װעגן דער טרדיעריקער לאגע סו:ב ײדישן לערער׳ װעלבער װערמ באחאכדדט װי א שמיפקיכד דורך דעם שמאט־ראמ און דורך דער קהלדי• ןן^ ד״ר א• א• ראבאק, אונזער השובער מיט־ ארבעמער׳ איז צוגעםח^טן צו לײענען א קורב אין דער אוגיװעחטימעמ־זןפמײלונג פון ביל־ דונגס־דעפארמאמענט אין מאפאכדמוזעמס ורענן פר״ן און זײן $רט אין דער ײדײםער ליטערא־ מור. דער קורס איז אויסג״ערעבנמ אויף צען דעקציעס• ןןןן װי באקאגמ׳ ח$בן דער ״הײנם׳' און ,׳מא־ םענמ״ ארא8געל$זט די פרײזן פון 25 גראשן אויף 15 גראשן א נומער- דער רעזולמאמ — א גלענצנדיקער. דעד מיראזש ה#מ זיך געהויבן א־י? איבער 100%. פר״םיק, דעפ 4־טן ד..ח• זענען די 8 מאג־בדעמ־ער אין װארשע דע־רשינען אין ס28 םויזנם עקז. ןןןן עפ איז פ#ר*ן ןי האפכוכג׳ אז די חעברעי־ שע ,׳מאזניס״ אין תל־אביב װעלן זיך דזןך סו״* כל־סוף ארומקוקן אדין* דער .ײדישעי לימערא־ שור• אין אײנעפ פון די לעצמיע נומערן האמ זיך אכגעהויבן צו דרוקן א סעריע אחמיקלען איבער ״רי לימעראםורן פון די קלײכ״ע פעל־ קער׳'. דערװײל איז געקומעז *ן יזפהאנדדוכג װעגן דער דעמיש־ער לימעראמור. לאמיר חאפ*, אז מ׳װעמ זיך דארמ דעימאנען אויך אין דעי יידישער ליםעראמור פונפ ״קדײנעפ״ פא-ק ״רן• ןןןן א ג-והע מרעד און שריפםשמעלער איז װא-שע ה#מ באשר*םן צומרעמן צו פ״ערן דעפ סס־מן געבוירנמאג פון דעם קולמור־מוער און שריפמשמעדער מ. י• פרײד. םאיז שוין אםידו אויסגעקדיבן געװארן א י ובל־קןזכימעמ• אבץר מ• י פרײד ה*ןמ זיך געװעכדמ אין א בריװ צ.י די רעדאקציעס מימ דער בקשה, אז מ׳זזןל אין דער איצמיקער שװערער צײמ זיך אפז*גן פון דעם געדאנק צו *ײערן זײן ױבל• ו* װ• לאצקי־יערםאלדי געעינט זיך איצמ איז גאריז׳ װו ער איז או>פגעמראמן מימ 8 רעשע־