Literarishe bleter · 1931-10-16 · 42 (16.10.1931) · p. Seite 801

9 לױזעראריסע בלנזסעך \\גז. 42 {1.389 זײט 801 מ׳םונענער םאמע, װעלכע זוכט אירע סינדער אויםן בית־עואם — אין הירישבײנם ״םארװנרפענעם װינסל״ — װעלן מיר סײנמא־ נישט פארגעםן. רי הויפט־ראאן בײ אונז זענען גראד ארויםנעסוםען ׳שװאך, און מיר האבן נאײך דערזען, אז אונזער טעאטער.דארח זײן אן אנםאמביצ־טעאטער. און דאם האב איך נעהאט אין זינען םיט דע־ דעז׳שי — אדויםצובאסומען װאם־׳צטארסערע םאםן־םצענעם, און בואט םאכן די עפיזאדן־ראאן. םיט דעם האט זיך טאסע אונזער טרופע אויםנעצײכנט אין אירע װײטערד־סע אויפםירוננען. אט די נעװוינהײט צו באײבן נאך א פרעמיערע או־ו־ א דיססוסיע און זעאבםט־סריטיס, איז םארבאיבן בײ אונז א אאננע צײט. שפעטער, װען מיר האבן שוין ארוימגעװאנדעדט, און נעװוינט אין די האטעאן, םאעגן אונזערע בײנאכט־סע ״דעבאטעם״ נישט אײנםאא ברעננען צו םסאנראאן םצד אונזערע שכנ־ם אין האטעיי, װעאכע ם־ר םאעגן נישט אאזן שלאפן. די פ־עםע (ד״טשע ארן ײדישע) זענען ארוים מיט באני־ס טערטע ארט־סאען. נעװײנטלעך האבן זײ נענוםען אין אבט, װאם מיר זענען נ־שט סײן פראפעםיאנעאע שוישפיאער און אונז םעלט נאך ד־ נויטיסע טעכניס. אבער אאע האבן אנערסענט, אז די פא־- שטעאונגען זענען אויםנעם־רט ם־ט אײראפעישן געשםאס. דע־ צוזאמענשפיא, די סאםטױמען, די דעסאראציעם א. א. װ., אז אאץ שמעסט מיט טעאטער־סואטור, מיט נעשמאס, װאם ט׳םאעגט אזוי זעאטן נעםינען אין די אאטע ײדישע טעאטערן, כאטש מאאענטן־ שוישפיאער האט דארמ סײנמאא נישט געםעאט. איצט טראכט איך, װי װײניס מ׳האט דאן נעדארפט האב;. כדי צוםרידנצושטעאן די דאטאאסטיסע סריטיסער. אונזערע ערשטע םארשטעאוננען, װעאכע זענען נאך װײט נישט נעװען סײן נערא־ טענע, האבן די סריטיסער נעבראכט אין אזא באגײםטערונג. איך דערמאן זיך ב״ דער געאעננהײט אן אינטערעםאנטן םאר-. װען םיר האבן זיך צונויםגעטראםן א פאר יאר שפעטער אין א שטאט םיט אםתר רחא סאמינססא, האט זי םיר נעזאנט נאך דעם, װי זי האט נעזען צום ערשטן מאא אונזערע םארשטעאוננע־• ״טיט װאם פאר א םארנענינן װאאט איך נעװאאט שפיאן מיט אײך צוזאםען םײנע אעצטע יארן. אין א״ער אנםאטבא װאאט איך צען מאא אזוי נוט נעשפיאט מײנע ראאן. איר װײםט נישט, װי איך פאראיר זיך, װען איך םוז שפיאן מיט אסטיארן, װאם פאםן זיך נישט צו זײערע ראאן. דערצו סאן םען נישט א װארט, און דע״ םוםאאר טוז זײ אריבערשרײען. הײנט די אויסשטאטונג, די דעסא־ ראציעם.״ סײן װונדער נישט, װאם מיר האבן דאן אזוי איבעראשט אאעמען טיט אונזערע פארשטעאוננען. װײא װי נעזאגט, כאטש שוישפיאעריש זעגען מיר געװען װײט נישט םואסאם, אפער י־• פארשטעאוננען אאם גאנצע אין סינםטאערישן און עםטעטישן זין האבן צוםרידננעשטעאט די סריטיסער. אבער טיד אא״ן זענען װײט נישט נעבאיבן צוםרידן. און םיר האבן באשאאםן מ־ט מעד םוט און ענערגיע צוצוטרעטן צו דער װײטערדיסער ארבעט. נאײך האבן זיך אנגעהויבן די פראבן פון נאך צװ״ פ־עםעם; ה. ד. נאםבערנם ״םשפחה״ און ר. פינםסים ״יאנסא דעד שמיד״. מיר האבן אננעהויבן צו שפיאן רענאמעםיס. דרײ מאא א װאך — םרײט־ס, שבת און זונטיס. יעדע פיעםע האט מען געסאנט שםיאן נישט מעד װי זעסס מאא, וױיא די באפעאסערונג איז נעװען זײע־ םארארעםט, און אין טעאטער האבן זיך נאר נעסאנט םארנינען צו •נײן די םרישע אויםנעסומענע טאחםה־גבירים. אבער זײעד צאא איז נעװען זײער סאײן. אזוי, אז יעדע צװײ װאכן האבן םיר נע־ טוזט געבן א נײע פיעסע... און ראם איז םאר אונז נעװען א שטעסז מיט צײײ עסן... זיך אן דעם אננעכאפט, ער האט װײזט אוים דערםיאט, אז אין טעאטער װעט ער זיך סאנען אויםאעבן, און עם װעט אים זײן בא־ שערט אגצוהאאטן רעם נאמען און פרעםטיזש םון דער טרופע, אפיאו דאן, װען ס״ן אײנציסער םון די נרינרער װעאן שוין רארטז נישט זײן... מ. םזאה איז געײארן אונזער ערךדירעסטאר (ד. ה. אן נע־ צאאט), זײן פאסטן אין היאםם־סאמיטעט האט ער אננעהאאטן, און די גאנצע םרײע צײט זײנע האט ער אפגעגעבן אוגזער טרופע. םיט א נעניטער ארנאניזאטארישער האנט האט ער נענומען אנםירן םיט דער ארמיגיםטראטארישער ארבעט. אדאנס אים האט די ארעםע צירס־נעב״דע באסוםען א גאנץ־ אנדערן אויםזען. אנהויבנדיס םון די אם־שן־אנאנםן, ביאעטן־פרא־ נדאמען, און ענדיסנדיס מיט דעם נאנצן פערםאנאל םון טעאטעד, איז אאץ געװען אײננעארדגט םיטן םואםטן געשמאס, םיט סולטו־ און םיט םארנעם. עם האבן זיך דערנענטערט די טענ םון דעד עדעםענוננ. די ארבעט איז נעװארן אאץ םער םיבערהאםטער, ט׳האט נעארבעט טאג און נאכט, אין שטאט איז געײארן א שטארסער אינטערעם צו אונזער זאך. אויסער ײדן האבן זיך אויך רי דײטשן זײער פאר־ אינטערעםירט ,איבערהויפט די דײטש־ײדישע אםיצירן, װע5כע זענען דאן נעװען זײער פיא אין װיאנע, צװישן ײעאכע עם האבן זיך נעםונען אזעצכע װיכטיסע פערזענאעכסײטן װי םטעפאן צװײנ, הערמאן שטרוס, עלענבערנ, גראנעמאן׳ א. א. און ענדלעך דעם 16 םעברואר 1916 איז םארנעסומען רי םײעראעכע עםענוננ םון אונזער ״םארײן פון ײד־שע רראמאטישע ארטיםטן אין װילנע״ אדער ״פאדא״ מיט שלום אשס ״דאנרםמא:״ און אויף םארנן דעם 7 מיט פרץ הירשבײנס ״פארװארפענעם ווינס*״. ז\1 די ערשטע צײײ םארשטעאוננען, װאם מיר האבן געגעבן א־ן צירס־טעאטער דעם 16 און 17־טן פעברואר 1916, האבן באשטימט אונזער נור׳צ אויה װײטער. די גרויםע סאלמע צירס־געבײדע איז נעװען אננעםוצט מיט א פארשײדנפארביסן עולם: ״אריםטאסראטן״, ײעאכע םצענן בא־ זוכן די רוםישע טעאטערן און אויױ דעם ״זשארנאן״ נעיסרומט טיט דער נאז, — די הארציסע ״דישע זוילנעד אינטעצינענץ, און ״עמך״ — באלעמעאאכעם, סדעמער, הענדלער, ארבעטער, און דעו־צו םיל םון אונזעדע נײע באלעבאטים — דײטשע אםיצירן א ו סאצד־אטן. דער ערםאלג איז נעװען א נעװאאטיסער. צו די אװאציעם האט נאר סײן םוח נישט גענוםען. םיד זענען געשטאנען אויח דעי בינע צעשראסענע און פארלוירענע, און נישט נענלויבט אונזערע אוינן און אויערן... נאך דער םארשטעלוננ האט זיך אננעהויבן צװישן אינז א דיססוםיע װעגן די אפנעשפילטע צװײ פיעסעס. א נאנצע נאכט האט פארנומען די דעבאטע. מיר זענען נישט בארוישט נעײא־ז םון די אװאציעם. מיר האבן נענומען םאנאנדערסלײבן זיך, סד־- טיסירן אײנער דעם אנדערן, דאם שפילן, די נישט נעניטסי־ט און אוםבאהאלפנס״ט. עם זענען אננענומען נעװארן באשלוםן אויםצובעםערן די אלע םעלערן, אז די װײטערדיסע םארשטעלונגען זאלן ארויםסומען בעםער און םולסאמענער. ם׳האט זיך באלד ארויסנעװיזן, אז אײניסע םון אונז םא־■ מאנן פיל טאלענט, כאטש זײ האבן נאך נישט די נעהזא־יסע טעכ־ ניס. עלמית האט באװיזן, אז זי פאדמאגט א שטארסן ברויזנדיסן טעמפעראמענט און א װונדערבארע שט־טע און דערצו נאך א פנ־ם, װאס איז באנאםן מיט םרויען־חן. רױוס־נא, מיט איר סרעםטיסער אלטן־שטימע און טיפישן הארציסן פנים — װי באשאםן םא־ ״ד־שע מאמעס. צום שטארסםטן האט זיך אויםנעצײכנט לארעם אין די עפיזאדן־ראלן. די נעשטאלט, װאם זי האט נענעבן אין רער