Literarishe bleter · 1931-10-16 · 42 (16.10.1931) · p. Seite 800

לי8י9רארי9\9 198923 ו\\ז. 42 ן389.) וױ? ילעבעדיק געװארן. עפעם א סיצייניהײט, אזא נליק! טאטאסװ״* װעט האבן א צעמענט־װענ, װעט םארבונדן װערן מיט דער נרויסער װע5ט. האט םען ידי העגט נעריבן און מיט אםענע מײלער פײנצ :ע־ באפט — אײ, נוט! טאםאםװיל װעדט אויפנעריכט׳... אבער םיטאטאא, ק״נער האט נישט נעוװםט װי אזוי דאם איז נעשען, טאםעםװיא איז אין דרויםן פארבאיבן און דאנבעיג האט גאר דאס נאיק בײם עק נעכאפט. טאםאסװיא האט דעמאיט אױפנעברויזט, נעזאטן אזוי װי װאםער אין א קעסא — אזא אומ־ רעכט טאד מען נישט דערלאזן. םיט א כױון אויםמײדן טאםאםװיא און אװעקדר״ען זיך קײן דאנבערנ. וװ איז דאס נעהערט נעװא־ז אזא זאך? ם׳האט נעכאפט דעם איטן םעריק און דעם ריכטער הארדמאן אין דעד גיך, אויף א פור זײ אװעקנעזעצט און אװעקנעשיקט אין דעד נרויםער װעאט: — פארט, איר זין פון טאמאםװיא, און זעט ױאם איד קענט פאד אונז טון,. װען די צװײ בכבוריקע ׳שאיחים זענען צוריק אהײם מיט דעם בײטשי נעקומען, האט זיך דעמאיט ערשט טאמאםװיל בײ דעם קאפ נעכאפט: אײ, אײ, װי דאנבערג האט זײ אנגעפײפט!... נאד עס איז שוין נעווען פארםאלן, מ׳האט גארנישט נעקענט םאכן. דער א׳לטער מעריק און דער ריכטער הארדמאן האבן געזאנט טאםאסװיאער, מיר האבן זיך פארשפעטיקט! רער װעג האט טאקע נעדארפט זײן בײ אונז, נאר... און דא זענען בײדע בבבודיקע שיליחים שטיל געװאדן. רער סוד איז פארבליבן אין שטעטל און עס איז פון איפן צו איפן נענאננען: דאנבעדנ האט א נאארםינץ - און דעם ײענ פון זײ אװעקגענומען. מיאא, אפנעטון איז פארפאלן! מ׳האט זיך איבערנעכעםט זיך די 5יפן נאכרעם אפנעװישט און געשװינן. זאאן זײ נישט ז־ין קײן נאראנים. נאר די באן, װאם װיל זי האבן פון זײ? יעדעס םאא, װען די באן קוםט אין דאנבערג, הויבט זי אן צו םײםז. דעדנרײכט די הילכיקע פײםעניש צו טאמאםװיצער בערנ, שלאנט זיך אין זײ אפ, דרײט זיך אום אין דער לופט און םײפט איבע־ די שטעטלריקע — אזוי װי ז״ װאלטן זיך טיט זײ נעדייצט: טאםאםװיא! דאנבערג האט צונענומען די באן, הא? צונענומען? זײט 800 * נעילט דערפאד. ײענן ״ביזנעם״ װיל ער נישט רעדן — דאם איז דא ־ באשטימט. צװאנציק פראצענט איז גענונ! צוליב װאס זאל עד נעםען מעד? ער װיל נישט בארײםן א כאקאנטן. דער אלטער םעריק גײט ארום אן אויםגעבוינענער אזוי ־ו• א םערפ און ע־ טיאנט דאס נאנצע שטעטל בײ זיך אין קעשענע. טאמאםװיא באקלאגט ז־ך אויה איד אאנע. צערעדט מען זיך װינטער אין קראם בײ דעם הײםן אויװן. די זומערם זענען נישט נוט, זוכט מען אן עצה — ײי אזו• אויפצולעבן דאם שטעטא, איינ־ פירן עפעם נײעם, װאס זאל צוציען די זומעד־נעםט. פאצן פאר־ שלאנן פון דעם, פון ־ענעם, יעדער אײנער האט עפעס צו זאנן זאגט א״נער: טאםאםװ־ל דארוי בויען נאך א דאמבע, פא־־ האאטן דעם טײ ך אויף דער אנדעד ז־יט און םאכן נאך אן אזערע דאם װעט ראטעװען טאמאםװיל, זי שטעלךאויױ די פים. זאנט א צײײטעד: װאס מיר דאמבע, װער םיר דאםבע, ײער מיר אזעדע, זאל מען םאכן א הילצערנע ראד, א קארוםעל מ־ט א קאםטן און עס זאל שפ־לן, אזוי װי דאנבערג האט נעטון. זאנט א דריטער: דאס, װאם דאנבעדג האט, טוינ נישט פאד אונז. קדיגט מען ז־ך און מען אמפערט זיך ביז װאנען םען זוערט א״נגעםידט און אנטשײינן. װײל װאם איז דא פאדאן םון װאם צי רעדן? אז טאמאסװיל האט קײן געלט נישט! ז־צט מען װ״טער ארום אויװן, מ׳קײט דעם טאבאק אין ט׳רויכערט און ם׳שפײט. אלע װײםן, אז שולדיק אין זײער נאניל אוםנליק איז דאנבעדנ. וי האט נעקוילעט טאטאםװיל אן א םעםער, צוגענומען די נאנצע פי־נסה פאר זיך און איבערנעלאזט טאמאםװיל װי אויפן װאםער. װאס װאלט געארט דער באן, װען זי גײט נאך פיר םייל? אז ם׳נײט שוין, נ״ט טען אביםל װײטער — װאם איז דא פאר א בײז? םענטשן דאדפן זי נ־שט שלעפן — ד• פאדע װאלט װאלט דאך װײ־ טער אויך געפירט, איז דאך דאנבערג נישט דאם לעצטע ארט אוי־ דעד ערד. זיפצט אפ אײנעד א ״ד, פיט א קאלטן אויפן קאפ: אי, די באן, ד• באן, עכטע דשעות. נישט פאדנונען דאם גליק. טאמאם־ װיל האט שוין אזא םזל... האט דער שטאט גענומען בויען א װעג, א־ז םען אין טאמאם־?, ק ז} ד י ס?נ ן אפיםל זכד1נ1ת ןרי אװזבװזײװג א\\ אופװיןןלווג פ\\ ר9ר ״װילװװ־ פרופע״) און ײירער זענען םיר נעקומען צו אונזערע ליטעראטן, כלל־ טוער־פרײנט נאך אן עצה, און נאך א םך זובענישן און איבעד־ קלײבענישן, האבן מיר זיך אפנעשטעלט אויף ם. מזאה, װעלכער איז דאן נעװען דער הויפט־ארנאניזאטאר פון דעם הילפם־קאמיטעט פאר מלחמה־געליטענע. אלע האבן נלײך םםכים נעװען, אז ער איז די ריכטיקע פאםיקע פערואן צו זײן דער פארשטײער םון אוגזעד טעאטעד. אבער װי קדינט מען אים? ער פארנעטט אזא װיכטיקן פאםטן, דער גאנצער הילפם־קאמ- טעט האלט זיך אויױ אים, און אנב קרינט ער נוטע שכירות אויך, און װאם קאנען מיר אים נעבן אויםער אביםל כבוד? נאר עס האט זיך ארויםנעװיזן, אז םיר האבן זיך געשראקן , אומזיםט. י נלײך װי מיר האבן מזאהן נעמאכט דעם פארשלאג, האט;;ר והװפוך.) א־צט, אז אל׳ז איז שוין כםעט נעװען פארטיק צו דעד עפע־ נונג פון טעאטעד, האבן מיר זיך געכאפט, אז אונז פעלט א פאם־־ קע פערזאן, װעד עם זאל רעפדעזענט־רן ד• טדופע פון אנדעד ז־יט פאדהאננ, ד. ה. פארן פובליקום. עם האבן זיך נעפונען א םך בעלנים, װעלכע האבן נעװאלט װערן דער פאדשטײער פון אונזער טדופע, געניטע טעאטער־מענטשן, נוטע אדם־נ־םטי־אטארן, פון געװעזענעם רום־שן טעאטעד אויך פין די ײדישע, אבער די אלע לײט האבן מיר געפונען פאר נישט פאםיק, װ״ל ז״ זענען געװען בלויז נוטע נעניטע נעשעפטם־ל״ט. אבעד מ־ד האבן נעזוכט א מענטשן, װעלכער זאל זײן נישט נאר א נוטער נעשעפטםמאן נאר טאקע א פאםיקע פע־זאן צו פארטדעטן איא קולטורעלע קונםט־אינםט־טוציע.