Literarishe bleter · 1931-10-16 · 42 (16.10.1931) · p. Seite 795

זײם 795 ײדיש ־ העפדעיש*) איבער אאע ״פאא־ט־קן״ פירזן דיר נעפינען דעם װעג צו דער־ האאטן אונזער נעיעטאיט... און אויב קומען װעט די •עעוז פון אטר״ער פדײה״ט און דעד־ אײזוננ פאד דעד װעאט, — זארן םיד, — ד• אומוז ד• ײד״שע — קאנען קוניען און זאנן ב״ם טייצ פון דעדאײזטע פעאקע־: — אט א־ז אונזעד באיצט״עדוננ אין אוצ־ פון דער פד״ע־ און געזונטע־ װעאט. ד• דאװקע בא׳שט״ערוננ װעדט באיצאפן א־ן ״נאות״ :•׳•-•ט ײײזיזןער װ• א־ז אדץ־״שדאד און פון דעד דאז־קעד בא־צט״ערוננ העננט אפ ד• צוקונפט פון אונזעד ראםע! נײפט דשאבאטינםקיט ״חייאות״ און :ײטט די בוחות, װאם ײדן אנטוױקאען א־ן ד• אי:־ טעדנאציאנאאן. בײ אאע אומות אויח דער װעאט גייט קואטור ואנ\ ח״א, זאג דעד וױדט־צאפט, \אג דער פאאיטיס. ״.זאעבט װעט אבעד ז״ן, אױב אונזעד קואטור זאא אויך ד־נען דעד ״פאאיטיק״. יצאעכט, װ״א ם־ר װעאן אהבא װי עד הױם םוזן פאדטדײבן אונזערע אײניטט״נם, זאנענטאאם, דאםעאם און עקענערם פון רער ״ד־יטער גאם און םאבן זײ פאר םיטרתים ב״ פדעםדע קואטור־טי׳שן. די נאצ־אנאאע אויפגאבע פון רעד ײדײטעד אינטעאינענץ — אױב אזא איז פאדאן - איז אוםצוקעדן דעד ײדײצעד פא״צטויסנ־ קײט איר אװעקנזןרויבטע און אפנעקוםענע זיראנסי. אאפ־ד באיצאפן א\ אײגעזט װיםושאפסו, און םיר װעאן דעד־ הויבן אונזעד נעישטאאט איב־עד די באוט־קע נעפאען, װאם די ױננעדע פעאקער •שפדײטן איבעד דער װעאט. אונזעד װיסנישאפט, אונזעד קונםט םוז זײן די קואטור פון ״אא בחײא בי אם בדוח״ — םענן םיד זײן ד• אויםנעאאבטע, אבער םיד װעאן װערן די נערעבטע. און װעםענם האדץ עס טדאנט אין ױך אט־דעם האם פון אײביקער און אוםײעאקבאדער ײד״שקייט. דעד זאא נ״צט פאל־ נעם;, אז ד• פעארעד פון אזעאכע אויפטדען זענען געמיםטיקט מ־ט די אײדן און פײנען פון דעד פיא מיאיאניקער ײדײצעד םאםע — א\\ איר ײדיש דש\\ אין די םגםער־שפראג ם\\ וזארערגטם ײריש\ א\יםסי\. זאא אט־דעד - - פאד װעםען אפיטד ביטערער, אבער םאר איתגםען ןלארטר — אמת ײעדן אנערקענט! ׳ און קײנער ײעט דאן ניישט אײקענען, אז העברע״צ דאדך םען אערנען א־ן *שוא; אעבן — אין •שטוב און •צטאאץ טדאגן דעם קאם, א׳ן ײעאבן עם רוען ד• פסוקיפ פון תורה, :ב־אים און בתובים און פון דעם נײעם ישיר, װאם אדץ״׳שי־אא זי:נמ. אבער אזו• אאננ ד• ״דײשע נאם א־> ב״ ז״ א 16ו;1\ז\>011 •*1יי*11€£1126 און פאד א-ר *שפדאך ׳שעםען זײ ױך — אפט :ײשט װעאנדיק תופם זײן איד פדאבט און פיינקײט, אזױ אא;נ קאן נײשט זײן קײן ״׳שאום״ ם״ט ױי. מעגן זײ רעדן אויף דער הײאיקםטעד פון ישפ־אבן, םענן זיי זיננען די םחוקיםםטע אידער, םענן זיי דופן אין אענדעד םון םיייך און פון האניק... אבער םען קאן נ־׳שט נעהערן צו דער דאסע, בויענדיק היכאות אויפן יסוד פון פאראכסיװג צו דער מאםע. ײדי׳ש־העבדעײש איז א פ־וײ־׳שטײן פון טר״ק״ט צום שרש פון אאטן, םינםטויזנטיעריקן ײדי׳שן בוים — זיין װארצא איז די פא־װאנאטע גאס פון גאות. ריױטרארישע בלפפזור וװו. 42 ן389\ זןבדד׳ס ס))דע״י׳7 צו דעד דיםקוםיע װען עס װאאט מענאעך נעװען צו אפע־ירן ם־ט אעבעדיקע נעם׳ען םון םענט׳ש׳ן, דאן װאאט םען םיט אײנפאבע קאאדע פאעסיץ א״כט באװיזן דעם אסת. אבער װער קאן זיך דעראויבן אדײנצודדינגען הינטעדן צו־ם פון פרט?, װעד װעט זיך נעםען דאם דעבט צו גריבאען אין ר• אזויצוזאנן, ״פריװאסיט״ ענינים — און חוישים — םון א ח״פ נחםן ב־אאיק, א נחום סאקאאאװ, א װײצםאן, א ז׳שאבאטינםקי.. ײאאט מען געקאנט אר״נדריננען אין זײערע הערצעד, אנטאפן ז־יע־ דופק, דאן װאאט מען פעסטגעישטעאט א״נעם פון די צײײ אםתן ■- אדער זײ פאדאכטן די ײד״שע גאם, די נדויסע םאסע פון םאאק י׳שדאא, םון װעאכן זײ װיאן ״אויםאײזן״ נאר אזעאכע, װאם ז־ננען ״התקױז״, — אדעד — זײ זענען קינרער םון אט־דעד טאםע, און געהעין צו אץ־... אבעד דאן קאנען זײ נישט איג\אריר\ איר אשון אזוי װ• א מאמע קאן ני׳שט איגנאדירן די פריידן און אײדן פון איר קינד... ד־ באצױננ צו ײד״ש ־ העבדעי׳ש קאן װערן נעםאםטן א־ן פארבאשטיםט א\יםשריגזר<\ג א־ן איבט פון אט־דעד פראנע און פון דעם ענטםער — די, ײאס האבן פאר די :אך־מאחמה יארן, װען די ײדי׳שע נאם האט אין פײעד פון ביטעדע נםױנות נעפדײוט בויען א־ד א״נענע סואטור און קונםט, — ד•, װאם האבן אזעאכע באםױננען וע־ ׳שטערט, אזעאכע בוחות געשפאאטן — די זענען נישט םסוגא זיך צו ישאאנן פארן אױפשטײנ פון ײדישן ״הםון״, זײ קימעדט נ״שט זײן םפאה. און אזוי אאננ — אאץ א־ינם צואיב װאס — זײ פאאן :ישט בורעים פאר דער זאך םון אט־דעם ״המון״, קאן םיט זײ ק״ן ישאום ני־שט זײן, און אן אוםזין איז װעגן דעם ׳שאום ם־ט \ײ צו רעדן: פאר די 15 יאר נאך דעד םאחםה האבן זײ באוױזן ז״עד גלײנגירגז צו די אעבעדיקע :ויטן און באוטיקע צאפאענײשן פון דעד םאדערנער ײד״שקײט. זאאן אבער די ײערטער נײשט פאד׳שטאנען װערן א־ן דעם ׳•;, אז מיר האסן העברעי׳ש אזוי וױ ״זײ״ פאדאבטן ײדײש — טויזנט מאא טויזנט — ניין!! נאנץ אומאפהענגיק פון דער באצױנג צו אדץ־־׳שדאא־ג״אליפיזץ, טוז דא װעדן נעזאנט, אז דער העברעי׳שער קואטור־צענטער איז א סיםפטאם פון דאסן־ו׳ענעסאנם — אזוי װי ס׳איז א צײכן פון אומוועאקבארקײט — די עק׳שנות פון ח־וץ... און בעת די םדאנע ײד־׳ש־העבדע״ש װערט נע׳שטעאט אין דעד פאאך פון ג״אליס־יע — ד־עמאאט איז םתם נישטא קײן בדיק איבעד־ תהום... די ״פאאיט־ק״ םון ײד״ש פיגסי אפטמאא צו םארניכטו::, און די םאאימ־ק םון העברעיש אױ אםימיאאציע אויםן ארט. אבער ײדישע פאאיטיק איז בכאא :י׳שט םער װי א םין. ״זכר אחורבן״... נישט א־ן פאאיטיק אעבן םיר ז־ך אוים, און גישט דודך פאאיטיק װעאן םיד װערן אויםנעאײזט פון דעם, װאס דריקט אונז אונזער היםטארישן װענ. \ג\ ״ליוז. בלבגזגגר״ \\גז. \4 גי אגגזי5לג\\ גװ\ א. גג\ג\1\זא\ — ״\\ג\ג\ א\ אגגנוװײגזאגגזגוג פגאגגו״ א\\ \. װײויל — ״א װאגסי ב\ גג\ג גיגוןוגזיגו״.