Literarishe bleter · 1931-10-16 · 42 (16.10.1931) · p. Seite 794

זײט 4ל7 7 ליוזסראר־טמ בלגוסיסז־ װװ. 42 (י^פנ.) '־9# איז דאס ׳םהר, אבער איך האב געזען דעם עכר, װאם זנר איז שטענ־ ד־ק װאר פאר דעם, װאס קען אים, און אז עם האבן זיך אפנעטון פון מיר מײגע פארגעגניעבע געדאנקען, האט ט״ן;יטמה ארויפ־;עיכװעכט א־ן דע־ ־ימר־יטעד םפערע און געמאכט אירע טדיט ׳.״ דער שטײגעד אירער, צו דעם היכי פון דעם מיאך, װאם איז ממוג ז אױף דער העכרע־שער פאעז־ע און י־טעראטור, האט זיך דא־ט דערהערט א גרויםער טוסי, װאדום עם א־ז דערנאגנען א שמועה, אז דו םארםט קײן װין שטודירן מעדיצין. ד־ ײדישע ד־כטער האכן;עשריגן עפגטיעך. װיזל־ און יוצאטא האבן כיטער;עװײגט, און ד• קדםוגים און ■ י םיטערע און די אחרוגים — אלע האבן זײ ז־ך א קער געטון און זיך נעיאזט קו־פן צו דעם טויער םון היכי בעטן רחמים, ס׳זאצ שטערן ד״ן כװגה, און צװישן ז״ זעגען נעװען פאעטן פון יעדן םארט, און אצע איגאײגעם האבן געלאזט העדן זײער קוא ז־נגענדיק. װער קען איבערגעבן די ז־םקײט פון דעם נע־ כעט פון אםתדיקע דיבטעד, װאם אן שמיגקע און אן םארב זעגען זײ פוי חן און הײציקע ׳שײגקײט! גאך ז־י זעגען נעקומען ד־ ד־כ־ טער פון ד־ רפ״קים, װאס אין ־עדן םערז פון ז־־ערע ש־ר־ם א־ז ארײגנערעכגט די דאטע פון זײעד זיגגען, גי׳שט נעםיגערט, גישט נעמערט. אויםנעהערט זײ, האט דער םצאר געזאנט: ״א־ך קען ״טו־ן םער ג־־טט אײבערטראגן! עם איז גאך גי־שט געקומען אזא ם־ן אוםצ־יט־קע פרוכט פאר מיר! איד זאצט פ־ר מעד גייטט בדענגען אזעיכע פאישע מריצװז אילט א יאר״. אבעד די פאשע פון דער אמתד־קער םריצה האבן זײ גישט געפוגען, און זײ זעגען אװעק םאכטצאז פון פאר ז־יעד םארפאלנעד. — פון דעם דאזיקן מ־ן א־ז;עװען א משירר פון פר־שױת — האט עד געצאזט הערן זײער בק־טת אזו־ צו זאנן: בראעזױז — אין אגפאגג כעט איך פון דיר, דו זאצםט אוגז אומקערן דעם ײננל םשר, װאם האט קײגמאר;־שט — װז — גערוט צו שטוד־רן אין דער קונםט פון דער פאעז־ע, אין א־צט האט א־ם זײן הארץ נעזאגט: לג לג װארצג — גײ אװעק פון דײן צאגד, אה־ן! און ער א־ז געקוםען אין דער שטאט װין, זירא אצ־ו זזײ צרה — און עס האט זיך?אװ־זן צו א־ם א רעבן םון צרות ןאלזז וזולרװז — דאם איז די נע־שיכטע םון דער שרעכטע־ צ־יט), זיצא — און עד א־ז אדו־ס פון דארטן, זיטזלזז — און עד האט אײעקגעש־קט די כװגה זײגע װײט פון זײן הארצן, זיפוב — און ער א־ז געזעםן אין ז־ין געבורט־שטאט, און עד האט געשריבן זײגע ־ט־ר־ם אין א בוך, זזןץ צום םוף זיגפז — האט ער נענענט צו דעם דדוק־פדעם און האט דער־ן געפוגען זײז פרגםה — זיזזי— און האט נעאעבט, זאלזז מװזזזז — און דאם זעגען ד־ ט״ערע געםען װאם װעלן זיך אבאגירן או־ף זײן בוך..." ןזזזף עזזזסי) ,—מטער און רײכער ײר־שער קהלה כראד. א־ן בראד איז דאן מעג־ יעך;עװען א ב־שכ־ל א דא־ש־הקהל. א־ז דאך בדאד געװען דאן א־־־ נער פון ד־ הו־פט־־צעגטערם פון דע־ השכאה. פון דארט — ־םר־־כט אכרהפ־כער;אטיאכער א־ן ז־יגע זכרוגות — א־ז אדו־ם ד־ השברה פאר א;ע ײד־שע שטעט און •צטעטיעך... כדאר א־ז גע־ ־וען א שטאט פון געאע־־גטע און משב־י־ם, װאם פיעגן דאם דוכ האכן;ע־צעפטן מ־ט ־וםראגד... ד־ חם־ר־ם האכן ג־־צט;עקענט פארטראגן ד־ כראדעד ״דן און דער אפטער רב האט זיי געשארטן ם־ט כיטערע קרלות, געזאגט, אז זיי האכן ארײגנעכראכט אפיקו־־ םות קײן רוםראגד..." אכער ד־ םשכירישע םב־בה האט םוגדעםמװעגן ג־שט געקעגט א־ן;אנ־צן גױועדר־רן אזא אר־נינערע פעדזעגרעכק־יט װי ב־ק א־ז געװען. און א־ן א שײגעפ פר־מארגן — און אפ־צר א־ז דאם געװען א ראננזאםעד פראצעם? — ק־ין;עגו־ע דאטעם פון כיקם רעכן זעגען דאך ג־־צטא — זעגען ז־יגע חבר־ם געװאר נ־עװארן, אז ז־־ע־ נרויםער פרײגט האט װ־דער־צפעגיקט א־ן דער תורה פון דע־ השכלה, װאם אײגער פון א־רע גרונט־פר־ג־ציפן א־ז;עװען פא־־ ביטערטער, אומברחמגותד־קער קאמף קעגן דעם אופראצ־אנאר־ם־ ט־ש־ן חפ־דיזם. דער רושם א־ז;עװען אומנעהײעד. זײגע םר־ער־ דיקע חבד־ם מ־ט שי״ד און יצמעון בצאך כראש האבן א־ם געפרװוט אופקערן אויפן דרך הישר, אים באשורדיקט א־ן ג־שט־אויפר־כט־־ קײט, ־ציער גישט א־ן צב־עות. זײ האכן גאך גישט געקעגט כא־ גר־־פן דעם דאז־קן פאררו־פער פון דעפ מאדערגעם ־יד־שן גאצ־א־ גאר־זם, װערכער האט ־צוין פ־מ איבער הוגדערט יאר ־צור־ק, גי־צט אפזאנגדיק זיך פון די דערגרײכוגנען פון דער ארגעם־יגער קורטו־, דאך ג־׳צט פארזען דאס רעבעדיקע פארק, ־צו װערבע עם האט א־ם כאהעפט די נדו־סע היבשאפט פון זײן ־צײגעד און א״דערער גשםה. די אריג־גאליטעט פון ביקם באגעפ קומט צום או־םדרוק ני־צט גאד א־ן זײן פאד ־עגער עפאכע פמ־צ רעײאלוצ־אנערער באצײנג צו הסידות. א־ן ז־ין הײםער שטרעבוגנ צו זען די ײד־־צע קורט־1־ רײבער, א־ז ער גישט גתפעל געײארן פאר אזעלכע זאכן, ײאם ג־שט גאד פאר די משכילים איז דאם געװען דאם אײבערשטע פון ־צטי־םל, גאר אפילו כײ דעם הײגטיקן טאג װערט עפ אפט בא־ טראכט פאר דעם ־צפ־ץ פון א ײדישער דעדגרײכוגנ. ם־ר טײגען דע־מ־ט דעם אראפפאל, װאם עס הערשט א־ן דער ײד־־צער םב־כה צו הו־כעד ד־פראם־רטער ב־לדוגג. א־ן דעם פרט איז ב־ז גאד כא־ ־אקטער־םט־־צ א בדיװל כ־קם צו זײגעם א פרײגט, א נעװיםן מ־צה הכהן, און פ־ר װעלן זיך דערלו־כן צו בדעגגען א ט־יל פון דעם דאז־קן דאקומעגט א־ אלפ םוסטער פון מ׳צכיל־־צער מל־צה (הגם ד־ דאז־קע מל־צה האט דװקא אויף ב־קן בכלל קײן ־צל־טה נישט נעהאט, דא האט ער ז־ך בלויז געװאלט א ־צפיל טון אין א ידיד־- כר־װל) א־ אלם באװ־יז, װ־ קלאד ער האט אײגגעזען ד־ אגגעװ־י־ ט־קטע פראבלעם אוגזערע, װאם די י־דישע ד־פיאםירטע א־גטעל־־ געגץ אגטלויםט פון דעם ײדישן קולטור־לעבן. ״כ״ה י״כ אב תקפ״ח בדאד־. ״לױ־־די .הדבגי הםופיא הםשורר הגע־ם הר״ד םשה כהן;"־. ״הערגד־ק, אז דו ב־םט בשלום אהײמנעקומען פון װין, ב־ן א־ך פוי געװארן מ־ט פארגעג־נן און מײן הארץ האט ז־ך זײער;עפ־ײט, ײאדום דורכדעם, װאס עם א־ז ג־־צט פאךװ־ךקרעכט גע־ װארן דער צװעק פון דער דאז־קער גם־עה, א־ז פארװ־רקלעבט גע־ ,־וארן דער פאדיאגג פון אלע ליבהאבער פון דער העברע־׳צעי יצפראך און א־ר ־צ״גקײט. און די התמדה איכעד דער כירורגיע װאלט בי־ םפק כטל נעמאכט ד־ין הקדםה איבער ד־ שטוד־ען און פארפורקוםוגג א־ן דע־ ״ד־שעד ־צפ־אך און פאעז־ע. און װעמען פון ד־ טײערע פון אוגזעד פאלק װעט ג־־צט ײײ טון דאם הארץ צו זע;, וױ א מעגט־צ, אזא װ־ דו, װאם ד־ גאטור און ד־ וױםג־ ־צאפטן האכן ז־ך גל״ך געמ־ט א־פ צו מאכן פאר א ד־כטער בײ ־ידן, זאל זיך אװעקקערן צו א בא־צעםט־קוגג, װאם א־ז פרעמד דע־ גאצ־ע׳ ״מיט דער דאז־קער פדײד פון מ־־ן הארצן האב א־ך באפ— ד־קט מײן גוף, הײגו — האב אפגעגעסן און אפגעטרוגקען, און א שטאדקער ־צלאף איז או־ף מ־ד אגגעפאלן! האב א־ך געזעען א װוגדערלעכע זעוגנ,;רעסער םון אלע חלומות פון ד־ םאגיקער א־ן דעם לאגד פון פרם יאון ישטעאל, װאם בשעת זײ ײערן ־צ־כור פון אפױם, טוען זײ װארזאגען או־ף דער צוקוגפט, װאם טײלמאי פאדער פוז די לײ־ביבליאסעקל צו שןןפן ײדישע אפטײלונגעז! צו אונזעדע לעזערז די ״רילזעראריללללו ביבלזסר \זאכ\ פאר רי אכלז ױןר, װאלז וײ לועוילולזירז, גלװװגלוז פ־ר איבטרגללגלוכלזזלל פרײולז־ רלװלור. ילװלור װװלגר כרנװגלז װילז גיך ארלז־?רנג\ װלוג\ ײדיללילור או\ װלורװ־ריװנוראװור, װלוג\ לזלואלזער או\?ווװװ, װי אוי\ א רײכװ ריװעראװור־ או\?ורװור־בראוי?. די אוגסווזוװװװע ײריטנז?יוװװרער וונװע\ אוװײר אי\ רי ״ריװ. ברוזװער־־, או, וײ \זארװ\ די ״ברנוװנור״ װאר וײנור אײגעוווװ ארגא\. רי ״ריװ. ברווװגור־־ ררױגמ\ ארײ\ אי\ רי וױיװװװלו ײרילליע יללװביװ או\ איוכארלזיר\ װנלג\ ארז, װאװ װ־װוװ ויך אי\ רנור ײדיגלננור לליא9ודי?וזר װװרװ. די ״ריװ. ברעװנור־־ װ<זור\ זיך צו זײערװ רײווומר — זאמצט אבאנעגטן פאר די ״איט. באעםער״! פארנרעםערט דעם צײעגער־קרײז פון די ״ציט. בצעטער״,! י