Literarishe bleter · 1931-10-09 · 41 (9.10.1931) · p. Seite 789

ליגוגורארי•! 1ל*8פר ו\\ז. (־388,) זייט '789 םעאדאר דדײזעד ןגיג ױי\ 60־לז\ גטרגירוסיאג) אין ׳אר 1900 איז דער׳ש׳נעז טעאדאר דרײזערם ער׳שטע נ$ײעאע ״׳שװעסטער תערי״. ער האט אונז נענעבן א גײעם רעא־ א׳זם, װעאכער האט םואיםטענד׳ק איבערגעריםן מיט דער טראד׳צ׳ע צו נעבן םקארבאװע ביאדער םון אעבן. ״׳טװעםטער יזער׳" א׳ז נעװען צו״םטארק, צו־רעאא. רי קריטיק איז ׳טאדױ ארויםנעטדאטן קענן דרײזנערן און דערקאערט די נאװעאע אאם אופמאראאישע. די פאראענער האבן צוריקנעצוינן דאם בוך פונם פארקויף. און נע׳טען א׳ז דאם דערםאר, װאם דרײזעד א׳ז מיט א פוםצן יאר םאראאפן זײן צײט. עם זענען אװעק 15 יאר. די גאנצע צײט האט טעאדאר ד׳״י־ זער נ״שט נעװאגט צו דדוקן ז״נס א נײ יוך. ער־צט א׳ן ׳אר 1915 האט ער ארויםנעאאזט זײן בוך ״דער זשעני״. די זעאבע קר׳ט־ק האט אים װידער גענומען פאדפאאנן. אבער דעמאאט א׳ז שוין דרײזער געװען פאפואער און זיך שו׳ן געהאט דערװאדבן א גרו׳סע רעפוטאציע. םונדעםטװעגן האט ער נעמוזט ז״ער א םך קעםםן קענן זײנע קריטיקע־ ער האט םאר זיך געהאט צװײעראײ קריטי־ קער: די צבועקעס, די גאטם־םטראפטשעם, װאס האבן אים רע־- קאערט פאר אן אויםנעאאםענעם שרײבער, װעאכן מען דארף פשוט עוקר מן השורש זײן און די עםטעטן, װעאכע האבן נישט געקאנט םארטראגן ז״ן ״שרעקאעכן םטיא״. איצט איז טעאדאד דרײזער אװעק װײטעד. נאך זײן רײזע אין ראטן־םאדבאנד אין יאר 1927, האט ער פארעםנטאעכט א בוך םון זײנע ר״זע־אײנדרוקן, אין װעאכן עם מערקט זיך שוין דע־ איבערברוך אין זײן שאםן.*) און דאם מערקט זיך םון די העם־ טיקע אטאקעם, װאס װערן קעגן אים געםירט מצד די ״רײן־אמער״ קאנישע״ איטערארישע קרײזן. מיטאמאא איז דרײזער םאר זײ נעװארן ״אן או־םנעצײכנטער צװײט־ראננ־קער ראמאנען־שרײבער״, ״ער סאכט כאעראײ פאזעם און אײדנשאםטאעכע ארויסטרעטוננען םאר רעקאאמע װעגן״. די אאע קא״נאעכע, אםט מאא ר״ן־פערזענ־ אעכע און נישט־םארנינערישע ארויםטרעטונגען קעגן אים, םאר־ מינערן אבער אויף א האר נישט דעם אינטערעם, װאם דער אמע־ ריקאנער און אויך דער אײראפעישער אעזער האט צו דר״זערש ײערק. *) ראגו בוך איז איבערגעועצסי אי\ ײריסי. דער בארימטער אמעריקאנער שריםטשטעאער טעאדאר ררײ־ זער איז איצט אאט נעײארן 0<) יאר. דרײזער איז געבוירן אין טערא הוט, שטאט אינדיאנא, װאס איז םאר זײגע אוינן אויסנע־ ײאקםן צוזאמען סיט דעם אמעריקאנעד קאפיטאאיזם. ח־ײזער האט זײנע ױננע יארן םארבראכט אין א םאנאטישי קאטויאישער םביבה, אין ארעמקײט און נויט. דאם אעבן איז םאו אים נעװען א שװערער קאמף םאר דער עקזיםטענץ. ״א ברענעני דיקער םאראאננ צו דערנרײכן דע־םאאנ״ — אט דאם, ײי ער אאײן זאנט ײענן זיך, האט אים ד־ נאנצע צײט געמאטערט, און ער איז ארוינטערנעפאאן אונטער דער השפעה םון די איאוזיעם, װאם דער קאפיטאאיזם האט אזוי םיםטעמאטיש נעכאװעט און םארשפר־יט. צו אים האט געשטײכאט די םאכט און דער נאאנ׳ז םון דעם נײעם א־נדוםטריעאן אעבן, װאם האט צונעזאנט א רײו־מאטעריעאע בא־ אוינוננ. און ער, דאם ארעמע דינד, ײאם איז דערצויגן נעװארן אין דחקות, האט דעם נםױן גישט נעקאנט ביישטײן. דורך זײן נאנ׳ז שאםן ציט זיך דער רויטער םאדעם םון דעם קאנםאיקט צװישן פערזענאעכער ארעמקײט און דעם דורשט נאך רײכטום און די םאציאאע פרױויאעניעם, װאם דאם רײכטום ברעננט טיט זיך. אט די טראנעדיע זײנע װערט נעשיאדערט אין זײן ״מיםטער קעדי״ און נאך שארפער — אין זײן באריםט־נעװארן בוך ״די אמעריקאנער טראנעדיע״. דדײזער האט זיך אבער נישט געיאנט נאך קײן םארמעננם. דער שטימוננםםואער, נעםיאםואער דרײזער האט זיך אפנעזאנט צו זײן א צײטונג־םענטש, װאם וואאט אים זיכער נעבראכט םיא נדע־ םערע הכנסות, װי זײן ר״ן־קינםטאערישע קאריערע. אין זײן זוכנ־ דיקן, םוא באאנדזשענישן װענ האט ער דערשםירט, אז אונטער דעם נאנצן נאאנץ, טאראראם, יאנן זיך נאך טאכט און דײכקײט, איז באהאאטן א ים םון מענטשאעכע אײד און פײן, א תהום םון ארעמ־ קײט און דחקות. ער האט נעזען טויזנטער יחידים םון ארבעטער און מיטאשטאנד קאאם, װאם זענען געשאײדערט אויף די כװאאיעם פון דעם אינדוםטריעאן אעבן, װאם ראגנאען זיך און םאאן אאם קרבנות, און ײערן צעח־יקט םון די בורזשואזע־נםױנות. ער האט אויך נעזען די ברוטאאקײט און די אומברחטנותדיקײט םון די, װאם האבן נעמאכט פארטעננס. זײן באצױננ צום אעבן איז געװען א ניהיאיסמישע. ער איז טיף םאראינטערעסירט אין דעם נורא םון דעם יחיד, דערקאערנדיק, אז דער שטארקער באזינט דעם שײאכן, אבער אין דערזעאבער צײט באויז 4.20 3.10 אי\ רער רגטױװז פו\ רי ביכער דוגו ביבגור־וזווטז אנ :טאט 5.20 זענען אדורכנעאאזט: א. עאגאואװגזןי — אײב און אעבן נאײעאז :אײונדערט ער אויך די מאכט םון די שטארקע. אבער נישט גע־ הוקט אויף דעם נעםינט זיך אין אאע זײנע װערק דער שטארקםטעד בראטעסט קענן רער מאכט און דער בארבארישקײט םון דעם הערשנדיקן קאאם — םון דעם קאפיטאאיזם. כרי 1י\ ג?ב\ די גז?גל?כ?ײסו אוגזסרע לײעוער אי\ פויר\, װאגז זטגע\ גגיגזאר? געגזראפ\ פוגגז פזװ<ור\?ריזיגז, בו אבאגיר\ די ״לים. בלפםפר״. וז$זב\ גזיר, גיפזגז פארגזיגפרגרי? די באר זײסױ, — פןןרהריעגעדט דעם פרײז. א םערסל יןץ• (3 חרשים): םיס דער יוןפיז: ןגשסןס 12 גילדן — נלויז 10 גילין. ןן דער ווע&יע: ןנשםאס 6 — בלויז 5 יין •ײנגל-םארעויף * גימינ אנשסאט סס גראשז - בלויז 50 גראשן. יגודגור לרײגס פו\ ײריגוו\ װ$גרסי איז גזזזוײב בו גגיסײבו רי אײגבי?מ ײריגוומ בגוגגזראלנו ליםגגראםור־בײםפזריפגז, װאגז וזאגז אזגולכגו?אלאנזאלוז פארדיגגזגז\ פאר רגור פראפאגאגדוז פו\ ייריגוװ װארגז, פו\ ײדינגגגור?ולגזור אי\ רגור גאנבגור װגולסו. .>1.ק די #ליט. בלעטער״ מרזן האבן כײע 1000 אבאכעכטן. ס2 ו)1זא16ס1י1,סזצס2*זס^\ ,׳זפזםוספבפג זפזפ!!.!״ םאר נעאט (אין פויאן); 98.58 .0