Literarishe bleter · 1931-10-09 · 41 (9.10.1931) · p. Seite 788

ליגזפראריפזפ ברט<ז<זך (■388.) ק פון פרצן איז םארימרפערט נעוואדן אין א צעבעדיק נעשטאאט. 5אה איז אויםגעוואקםן בײ נערםטען אין א טיף־טראניש געשטאצט. פרצם םערזן האבן נעםצאטערט אין רוים םון ציטעראטן־םארײן. מ׳דארף געבן די טענלעכסייט בערטא נערםטען, זי זאצ אוים־ טרעטן אין ווארשע אין אירע בעםטע קינםטלערישע ראצן. דאם װעט זײן א תיקון פאד איר און פאר אונזער טעאטער. ג. וז. זײט 788 אויף דעם פאםיציען־אװנט אין ציטעראטן־פארײן האבן טיר גע־אט די מענרעכקײט צו זען בערטא נערםטען אצם אויםטײטשע־ רין םון פרצם ״די גאצדענע סײט״. זי האט רעציטירט דעם טאנא־ אאג פון אאה אין צעצטן אהט. עס האט זיך םאר אונז באװיזן א נײע נערםטען, װאם נעםט־אויף אויף אן אײגנארטיקן, םארטיפטן אופן די רעזיננירטע פרצישע צאה. פרצם װונדערבארער פערז האט אויפ־ געצעבט בײ בערטא נערםטען. די רםזיםדיקײט, רי סודותפוצקײש אפענסיװע העגז דער ײדישער הול־״טור דער ״נוצם״ איז נעשפיצט נעװאדן צענדציקער טאצ, איבעד־ געזעצט און געשפיצט געװארן אויף פויציש און ם׳האט קײנעם נישט געשטערט. און מיטאמאצ םארװעדט םען די ראזיקע זאכן? םיט װאם האט זין־ פארזינדיקט דער נרויםער פויצישעי■ פאטריאט שצום אש, אונזער גרויסער דיכטער, אז ט׳זאצ םארװערן אויםצוםירן אזש 4 זײנע פיעסעם? קײן םארטײטשוכנ דערויח האבן םיר בשום אוםן נישט נע־ םינען, און דעריבער מוזן םיר טאכן אונזערע אײנענע קאםענטארן. די צעצטע צײטן זענען געשען אזעצכע זאכן, װאס צאזן שטעצן א השערה, אז ם׳נײט א קורם םון שיקאנירן אצע אונזערע קוצטורעצע עראבערוננען. רער דאזיקער קורם האט זיך אנגעהויבן מיטן פארםאכן די ײדישע שוצן און נײט כםדר וױיטער. םיטן םארװערן אויםצוםירן די פערצ םון רער ײדישער בינע־ ציטעראטור װערט גענעבן דער שטארקסטער קצאפ דער ײדישע־ קוצטור־באװענוננ און די ײדישע באפעצקערונג םארשטײט עס אויך אויף רעם אוםן״ דאם אינערן־םיניםטערױם רארח זאנן קצאר און אםן, װאם ם׳איז נעמײנט נעװארן םיט דעם דערםאנטן צירקוצאר. אםשר זאצן טיד דאם םארשטײן אויף דעם אופן, אז צוציבן קריזים שון פויצישן טעאטעד, װיצ טען רעם ײדישן צושויער דארט אהין שיקו? יעדנפאצם װעט דער דאזיקער צירקוצאר ארויםרוםן די נרעםטע אויפרעקוננ אין די רײען םון דער פארטנעשריטענער ײדישער בא־ פעצקערוננ. ם׳דארף נעמען א װארט דער פען־קצוב, דער ײדישע־ ארטיסטן־פארײן און אצע ײדישע קוצטורעצע ארנאניזאציעם.״ אונטער אט דעם נאפען אױ אין צאדזער ״נײעם םאצקסבצאט״ ןפון 29־טן םעפטעמבער) געדרוקט געװען פאצגנדיקער ארטיקצ: ״זײט א נעװיםער צײט האבן םיר באקוםען אצארםירנדיקע ידיעות פון א גאנצע רײ שטעט אין דער צאדזער װאיעװודםטױע, אז די סאכט פאדװערט צו שפיצן אין ײדישן טעאטער א נאנצע ־ײע װערק פון אונזערע גרעסטע דיכטעד און שריפטשטעצער. איײ האט אונז דער אנפירער פון דער װיצנער טרופע ה׳ מזאה םיטגע־ טײצט, אז דער בזשעזשינער םטאראםטע האט פארװערט דער טרופע צו שפיצן ״קידוש השם״ פון שצום אש. די דירעקציע םון צאדזער ײדישן טעאטער האט אונז מיטגעטײצט, אז זי האט באקומען א רשימה פון א גאנצע רײ ײדישע פיעםעס, װעצכע ם׳טאר נישט שפיצן. נעבטן איז בײ אונז נעװען א דעצעגאציע פון רער שטאט קאצא, װעצכע האט אונז םיטנעטײצט, אז די םטאראםטװע האט פארװערט אויפצופירן צײװיקם ״גוצם״. מ־ר ־אבן צכתחיצה געטראבט, אז דא איז פארגעקוםען עפעס א טעות, א מיםפארשטענדניש, אז דאם װערט געטון דורך פא.־־ שײדענע באאפטע אויף אײנענע אחרױת. םיר האבן זיך אבער איבערצײנט, אז ם׳איז נישט אזוי. אונזער טיטאדבעטער האט זיך געװע״דט אין דער ײאיע־ װודםטװע װענן רעם ענין, װו מ׳האט אים נעענטםערט, אז דער גאנצער ענין ציגט נישט אין דער קאמפעטענץ פון דער צאדזער װאיעײודםטװע, נאר פון אינערן־םיניםטערױם. נײענדיק אויף דע־ דאזיקער ציניע האבן םיר זיך דערװוםט א גאר־םענםאציאנעצע נעשיכטע: דאם םיניםטעדױם האט מיט עטצעכע ײאכן צוריק ארויםגעשיקט א צירקוצאר אין אצע װאיעװודסטװעם װענן דעם, *ז ם׳זאצ פארװערט װערן צו שפיצן א רײ ײדישע פיעםן אין ײרישן טעאטער. מיר ברעננען נאר א טײצ פון דער דאזיקער רשיפה, װאם װעט זײן גענונ צו א־צוםטרירן די אומפארשטענדצעכ־ קײט און אבםורדאצקײט םון דער דאזיקער פארארדנוננ. אזוי צײענט זיך אין דעם צירקוצאר, אז עם װערט פארװערט צו שפיצן: טזלרגז אש.• ״דער בונר פון די שװאכע״, ״קידוש השם״, ״אםנון און תםר״, ״די ױרשים״; י. ל. פרז — ״ם׳ברעגט״ און ״בײנאכט אויםן אצטן מארק״; ויױויעם ״גוצם״; וזארע ארנפװזיױנז ״די נקמה״, ביגזוןאגז ״אויפן ברעג פון װײםצ״; גאררױוז ״די שײגע מרים״; גבבנולנז ״טאטע מאטעם צרות״; לאוזיױוזרוז ״דאם ײדישע האר׳ו״ און נאך א נאנצע רײ אנדערע פיעסן. איצט דארף מען זיך אפשטעצן דערויף, װאם זאצ דאס בא־ דײטן? ײאם פארא חטאים ארויםנײענדיק פון מצוכה־אינטערעם, האט םען נעפונען אין ״קידוש השם״ און ״בײנאכט אויפן אצטן םארק״, אין ״גוצם״ א. א. װ. ״קידוש השם״ איז געשפיצט געװארן 400 םאצ אין אצע װינקעצעך םון פויצן. צו אובזערע לעזערז די ״לױזוזראריפװז בלוװזוזר .האב\ פאר רי אכוז יאר, זזאגז זײ פ?זיזזזזיר\, גפזזזזפר פױ איבפרגטגפבפזפ פריױוז־ לפזפר. יפדפר גזזזפר ברפזגזז זזױז זיך ארוזיפלפז ז\פנ\ ײדיפופר אז\ זזפלגז־ליגזפראגזזר, זזפג\ גזפאלזפר אז\?זזזזסי, זזי אזי\ א רײכפ ליגזפראגזזר־ אז\ עזלגזזר־כראגי?. די אזגפזפפזפגזפ ײריפזפ?יזגזגזלפר זפזזפ\ אזגזײו אי\ די ״ליגז. כלפגזפר״, אז, זײ האלגז\ רי ״בלפגזפר״ כאר זײפר אײגפזפגז ארגא\. די ״ליטו. רלפגזפר״ דריגגפ\ ארײ\ אי\ רי זזײגזגזגזפ ײדיפזפ יפזזביגז אז\ אױפארזוירז זזפג\ אלץ, וזאגז פיפזפ זיך אי\ רפר ײדיפיפר פזאפזריןפר זזפלגז. רי ״ליגז. בלפגזפר״ זזפזר\ זיך צז זײפרפ לײפגפר — ואמצט אבאגענטן פאר די ״ציט. בצעטער״! ג י פארנרעםערט דעם צײענער־קרײז םון די ״ציט. בצעטער״!