Literarishe bleter · 1931-10-09 · 41 (9.10.1931) · p. Seite 786

לױזזוו־או־יסווובלעסוער 1\1ז. ו4 ן38#.) ז״ט 786 7 יח׳ל׳שע עעד?ע סעאטער אדעד שילעד ־ פאדשםעלונג? װענונגען (װו־ני׳טט־װו נישט קיין שלעכטע). עם איז נ$ן־ וױיניס, װען מען שטעלט אװעק אעבעדיהע מיידיעך אלס סימבאין (׳שוין גאדני׳שט סיין געיונגענע) — די מוזיס פון װארט — די נ׳שמה, ד־ איביעריעבוננ מוז ארו־ס׳שטראמען פון יעדען ריר — סיי ביי דעד רעזשי, םיי ביי די אסטיארן. ׳שלעכט רעז׳שיםירן סאן א ייד אויך. אװוא גאי האט נעװאאט עפעם מוזד׳ש זיין — די בינע אן א פאדהאננ, ראם ני׳עט נרימירן זיך און... דאס ני׳שט אויסנעבן די נעמען פון די יטפייער. איז ערשטנס — א בינע אן א פארהאננ שוין נישט סיין נייעם. ד• ״װיינער מרופע״ האט שוין דאם נעװיזן. (אניעסם ״תאוה״ א־ז אזוי געגאנגען אונטער טייטלבוימם רעזשי). װאם שייך דאם נישט גרימירן זיך פון די אסטיארן — איז עם אן אומ־ באהאיפענער עסםפער־מענט. דעם נרעםטן פיינשמעסער װעט מען נישט צװיננען צו נלויבן א־ן א צדיס, װעמען עם שפייט א דאזירטער ױננערמאן. עם איז יעכעדאעך, װען מען סומט צו אזא רבין נאך הילױ. טעד, װי א שמ״כי, רופט עם נישט ארױס. ביייבט דאס דריטע — דאם נישט אויםנעבן די נעמען פין ד• שפייעד. מ׳דארף זיך םשעד זיין, אז דער רעזשיםער איז אויםן נעװען דעדמיט צו באצייכענען, אז צו די אסטיארן דארף םען זיך באציען, אזוי װי צו ש־יע- האט אבער די אייטוננ נעמענט פארשטיין, ערשטנם, אז מיט שייער קומט מען זיך נישט װייזן אזש קיין װאדשע, און צװייטנם— ש-לער דארפן לערנען און יערנען. זאין זיי קומען דעמאיט, װען זיי װעאן שו־ן דרייםט זיין ארויםצושטעלן די נעןזען. צו קיין אנא־ ניםען האט מען נישט קיין צוטרוי. כאט׳ש א צוױי־דריי אנאנימען טייין זיך יא אוים. סודם־כ־ יענע, װאם האט געשפייט די ראיע םון מער• אין דיקענם ״גריל״. זי האט חן, די דאזיקע מערי. בלויז אין דעם אוםן וזי אזזי זי זעצט זיך — איז שוין דא א רמז פון טאלענט. רי צװייטע, זואם האט נעשפייט די בלינדע — זאנט צו צו ז״יין אן ערנםטע שוי־ שפילערין. די דריטע, ד־ ד״נםט, האט איבערגעלעבט די סליינע ראי. און דאס זאגט שוין עפעם. װענן די םענער, ליידער, יאזט זיך כםעט װי נארנישמ זאנ:. טרוקן, אן פארב, אן אן אינעריעכן ברען, כאטש װילן איז יא פאדאן. אבער ביויז םיט וױין בויט מען נישט ק״ן טעאטער. א שטיקר בטחון קאן םען אפשר לײנן נאר אויף יענעם, װאם האט גע׳שפייט דעם שװארצן כאדאקטער. ד• פארשטעיונג נופא — נאנץ מיטאמעםיק. נישט די פיעסע און נישט דאס ארט באהאנריען זי האט װע־ מען אינטערעםירט. ד־ רמזים פון די דעסאראציעס האבן נ״שט איבערצייגט. אין די צייטן פון שעקםפיר, האט מען אװעקנעשטעיט א ברעטי מיט אן אויפשריפט: דאם איז א װאיד — און ימען האי: געגלויבט. שעסספיר, זעט אוים, האט נעװירקט, מען זאא נלויבן. אױוא גאל װירקט נישט. פאדער פוז די לײ־ביבליאסעקד צו שא6ז ײדישע אפטײלונגעז! װירנע האט אונז שוין איין מאי איבעראשט, נעװען איז עם מיט א פופצן יאד צוריק. א־ן א םיטן מיטװאך איז אראפגעקוםען ק״ן װארשע א הייפא מענטשן, װאם קיינער האט נישט נעװוםט װער זיי זענען און באי־ד נאך דער ערשטער פארשטעיוננ האט נאמבערנ אויםנערופן באנייסטערט: — מיר האבן א יידיש טעאטער! נעװען א־ז עס ד־ ״וױינער טרופע״, װאם האט שפעטער אויפ־ געשר־בן א װונדעריעך בראט אין דעד נעש־כטע פון יידישן טעא־ טע- אין פויין. מען איז דעמארט נישט נעראפן פארויס. מען האט נישט גע־ ב-אזן אין ד■ טראמפייטן; מען האט גארני׳שט אין זינען נעהאט — עם זאל ביישטיין דער זבות פון פוילישע רעזשיםעדן. פשוטע ״־: האבן זיך אראפגעראזט קיין װארשע — יידן הארצ־קע, א״נענע און מ־ט א באנאזש, װאם מען רופט נישט מער און נישט וױיניקער, װ־ טאלענט. היינטיקס מאל, נאך דעם, װ• מען האט שוין גוט אנגעפויקט אין די טאצן, נאך דעם, װי מען האט ש׳ױן נישט נעפונען ק־יז פא־גי־יך, װ• נאר מיט דער מאםקװער ״הבימה״ און מיטן נע־ ניאלן ײאכטאננאװ — איז מען נעזעםן אויף די צוױי פארשטע־ לוננען פון דער װילנער העב־עישער םטוד־ע — און... מען האט נעשטױנט. װאם קומט דא אזעיכעם פאר? ײו זיצן מיר — אין א טע־ אטע־, צי אין א שוי וײ מען װייזט א ״פאפים״? האבן שו־ן אונזערע צ״טונגם־מענטשן נאר קיין פאראנט־ .װא־טרעבקייט נ־שט? אויף ײאם פארא םםך האט מען אזוי בל־נ־ דע־הייט זשיר־רט ד■ װעקםלען פון דעד העברעישער םטודיע? נישט צו פא־שטיין. ס־ידן דאם העבדעיש־רעדן האט אזוי געיאקט. אבער ־עידן העברע״צ קאן דאך, זאגט מען, אפילו א ש־לער פון ״תרבות״ . טא מה רעש? איז םילא. עם געשעט א סך עװלות או־ף דער װעלט. האבן מ־י נאך אן עײלה. עם איז אבעד נעײען אביסל איבעד דער טבע. אייניקע מענטשן האט אפילו שטארק װיי נעטון, װאס פון פדצם ״גאלדענע־ קייט״ איז נעװארן. טרוקן, אייננעדאדט און אייננעקװארט. אן דעפ מ־נדםטן אטעם פון ד־כטונג. און דװקא די ״גאלדענע קייט״ — דער דאזיקער פלאם פ,־ן פרצם הא־ץ — מוז אויםנעזוננען און אויםנע׳םפילט ויעדן. נרו־םע אקטיא׳־ן דארפן ז־ך גוט אונטערגארטלען — כדי צו קאנען ארוים־ ברעננען דעם;אנצן תמצית פון פרעם;עיפלינלט װארט. דא, ב״ דער םטויד־ע, האט מען עם נענומען צו־לייבט. אמי־., ד■ קאנםטרוקטױוע בינע איז א;עלוננענער א״נפאל. אבער דעױ קי־אננ פון דער דאזיקער באנייםטעדטעד פאעמע איז אראפנעפאלן ב־ז צו דער מד־נה פון ערשטן בעםטן נאטודאליםט־ש שטיק. עם מוז דאך זיין א געוױםער איינהייטלעבעד טאן, א נעװיסע ל־ניע. זאל ז־ך די ליניע ברעכן — פאדקעדט — ם׳איז אינטערע־ םאנטער דאם נעבראבענע — אבער אינערלעכן ריטם מוז האבן אפילו ד• געב־אבנקייט. װו האט ד־ער דעזשיםעד, אױוא נאל — אה־ננעטון דאם פאי־ שטענדעניש פאר ד• אלע זאכן? עס איז נאך װייניק, ײען טען הייםט מאכן פלאםטישע בא־