Literarishe bleter · 1931-10-09 · 41 (9.10.1931) · p. Seite 782

ליסיטרארישע גלפװסר ו\גז, ן388,ו זײם 782 איך זאנ פאר אים, פאר רטוז אווזםיװמזסויטיג אלסי\, דעם •שפרוך, װאם איז םיר אין מויי אר״נגעל״נט נעװארן. נאר רסר ראזיןסר אלסיסר איז עפעם װ• אומצופדידן מיט סײז ׳שפרוך. {זוטװזאװ צ\ טוסיפטרז וזיר םיט װעדטעדרעכע אויםדריהן, ״בורט׳שעט״ עד אוים כ־־ז א פאר אוםפאד־טטענדיעכע היאגנען. א\\ וזירז' ואררסגז, \\י טר ״בגרסיגגגגגסי״ זיג א\, גגגסיגגזסי מר גזיך רגזגוסי ן.י\ אר\יגז גז\\ רטר פיר, ויטגסי גטזטגטגטודי? זיר גזיסי גזיר א\\ אגזילו גיגטפ {1ו1\\?ורי5 װיג״... אפנים, דער איטער נאטאנםאן האט דעדםייט, װעד עם איז פאר אים, און װען עד זאי דאם נייטט נעװען נעטון, איז װע־ וױים, װאם פארא עפ־טעטן און מעיטהם היר־טהאן װאיט נאך גנונע א־ם געװען צונעקי־בן... ער האט ממיט פארנעניגן, ביטעת ער קאן יטיידערן א קאי!יקע א קריפ'. םיט װאם פא־א םמאק דערצײיט עד װענן דעם פאראיי־ טיקער נאיז און דעם ״קאדייק מיט א הארב פון פארנט און א הארב פון הינטן, אן איט און צעקנײט״עט פנ־מי ם־ט צװײ ביויע ישמײכ־ יענד־קע אײגעיעך. אן אױסנעפייבטער יעארבן מ־ט א פאד קיעפיק־ פארטרוקנטע גרויע העדעיעך״ — דעפ דוםישן קריט״קער ארקאר־ נארנפעיד, און קוים קומט אים אונטער דער האנט א געזונטע־ מענטיט, א יםײנער, א־ז פאריאזט זיך שוין אויף הירשקאנען — ער ײעט א־ם ישוין ״צעדעכט״ מאכן — ער װעט שוין פון זײנע הענט **דוים א קריפי. אט זעט װאם ער האט דאם געמאכט פון ײײטערן, ײ• ער האט אים באהאנדיט אגזילג נאך ז״ן טראני״ז• טויט... צ• ײעט א־ר אין עדגעיו נעםינען כאטים א ברעקי םיםן, יא מ— אפייו זאנן א ברעקי ם־בה, םאדײאם דאם איץ איז דורך אים אױפנעיגיר־בן נעװאדן? װײטער איז א ״ײ״בע—טער ״ד״: ״טאנ־ טעגיעך נעםינט ער ז־ך אין א ׳ענעד״שן פ־בער: ער יאגט זיך נא־ װ״בער און װײבעי יאזן איפ נ־ישט צודו: םתם־װ״בער, אבי װײ־ בער, װער און װאם זײ זאין נ״עט זײן״... אז װײטער זיצט ״חדיצים דורכאנאנד בײ פרעםרע טישן פון פארמעניעכע פרײנט און באקאנטע א־ן פארש״דענע יםטעט״... און עם קוםט אים צו פודן געזוגט, ײאם^ער קאן בשעת מע׳שה — אין דער דערצ״יוננ װעגן װײמערן ז־ך אויך אפרעכענען מיט ״טפסװ א וייכן ײד\ אין װיינע, א געײיםער קיעצקין, װאס ׳נזאפט א ביכע־• פאריאג אין ײדיש. און דעד דאז־קער עושר״... אדעד מיט נאי א יעבעדיקן, ײעיכן ער װעט שוין, כםנהנו, ביים נאמען נישט אנ־ דוםן: ״א מעיטה םיט א זשורנאייםט, ײאס נאט האט אים גע־ בענטשט מיט א נישט נארישן םח און סיט א נאנץ שאדפער םע־ דע־, נאר גיײבצײטיק פארשאיטן מיט א צעכראסטעטער נשםה און גזיגז א גײטר ויגטװ אוגט\טט\?טרפטרל״... א. א. וו. א. א. וו. צו קײנעם קײן ביםי םיםפאט־ע נישט, םײדן צו רט־האג װאס איז פאר הירשקאנען א תיםטארישער טיפ. ״נײן! — שרײט ער אוים פאטעטיש — אט ד־ נאנצע נעשיכטע איז נארנישט אזוי פשיט און א״נפאך. אםת, דער האיענדישער בעי־תשובה, ד״ד יעקכ־ ישראי דע־האן, האט ז־ך שטארק פארפיאנטערט און פארזיגדיקט, שײער אזש פארשטעין ז־ך, צו װאם ער װאיט נאך געקאנט קומען און דאך: םיר םוזן ז״ן עטײאם אײננעהאיטענער, שטייער. ״אט דער םאן, װאס איז געםאין אים קדוש דורך א יידישער האנט, און װאם י־גט איצט באסראבן אויפן הר הזיתים, אין ירושי־ם, איז אװגטרטר. ער איז נישט סתם עפעם א פאררעטער, אדער יניאט א םסור, נאר אין דער הײנטיקעד צײט, אםשר דעי אײנציקער ײד, ײאם האט געיעבט און א־ז נעשטארבן, װי א היםטאר־שער טיפ״... הק־צור, עם זענען םבוזהד־קע שרײבעכצן, װעיכע האבן נאך דעדצו א םאדנעם מזי דאם דריטע מאי איבערגעדדוקט צו װעדן...י ער ײײס אױסנעצײכגט, אז דער איטעד איז מענדעיע, דער פרטגז־ דטר דאםע װעט ער קײן עגםת נפש נישט פארשאפן, אבער פא־ א נאש־בראט, פאר דעם ײדישן יעזער, װאם איז דא פאראן פאי א מחזקות צו םאבן מיט אט דעם איטן ״תיםוד־תודה־םימד״? און דאם זעיבע אויך םיט פרצן. פרץ האט געהאט דאס אום־ גייק םקרב צו זײן א שטיקי צײט הירשקאנען. נו, נו, האט עם הירשקאן או־םנענוצט, זיך נעיאזט וײיינ״ן אויך װאס די ײערט ש־ט״ט, ארויםנעטראגן פון פ־צם שטוב ארוים.י. י. פרץ״, ״פ־ץ און זײן משפהה״, ״דער פרץ־דינעזאן־ראםאן״. ע־ צעיײנט עם אױף טעיעריעך און ער האט בשעת־מעשה, אפנים, שטארק הנאה נעהאט, ײאם דאם י״ײנט איז נענוג נרוים און מען קאן ״שמערנען״ פון דער פויער האנט. וײ עפעס א שטעכװערטר, וײ עפעם א נ־שט־ פארנינעריש, אפשפעטעכיז קאנט איר דא נעפינען. און דעם הויפט־ ״טאי־ענט״ ײײזט ער אדוים ינבי דינעזאנען: ״דינעזאנם דיחה אויף דזיעינע — א נאם א־ן דאם םאמע נעד־כטע פון דער ײדישע־ נעטא אין ײארשע, פון די נאיעװקעכ. א ברודיקער, שמוצ־קער הויוי. שטענדיק רומפרען דא ״קאטעדינ־ קעס״ — שפ־יקעסטיעך. קונצנםאכער דרײען זיך ארום. אפט קו־ מען דא פאר נעשיעגן. נישט זעיטן י־אזן זיך דא הערן ״פעטע״ םעקםועי־צינישע שפרוכן סון װײבער און מאנםב־י. אויף ד־נעזאנם הו־ף נעםינען ז־ך עטיעכע ״פ־״יעכע הײזיעך״... א קיי־ן טונפר ציםערי מ־ט אײן פענצטע־ צום הויף און מיט א פאראװאן בײ דער ט־ר. א טיש יעבן פענצטער, װאס קוםט ארױם אנטקענן א ״הײזי״ מיט רו־טע פא־האננען״... און אז עס האיט שו־ן בײ פ־צן מיט דינעזאנען, םוז ע־ שו־ן אין אי־נװענם או־ך דערצײין װענן פרצן. און פ־צן איז זי (ד־ א־ט־םטין מאדאם יאבעי — ד. ר.) געפעין נעװארן נ־שט ביו־ז אים ארט־םטין״... (און דײקא מיט דרײ פינטעיעך — שטויםט זיך אן, הײםט עם, װאם איך מײן דערמיט). ײארום דאם זעיבע מוז ער או־ך דערמאנען בײ דעם פראפעםאר יודװ־נ שיט־י;: ״און דערצו כאטש ער איז שו־ן אריבערנעשטינן די פופציקער, פירט ע־ נאך םיײםיק ייבע־אװאנטורעס״... און אט אזו• נ״ט דאם שו־ן בײ א־ם ווי א מזםור אויך בנונע אנסק• — ער מוז אפזוכן דאם םאמע יעכעריעכםטע, קאם־שסטע, דעם אנםקי־טאנץ, פון ײעיכן עם יאזט ז־ך אפשפאטן אויפן נע־ טײנםטן אופן. און אז עם האיט שוין ב־י אנםקין, מוז ער ז־ך אױך דערמאנען, װ• אזו־ אנסקי האט א־ם, הירשקאנען, םיטגענומען קיי! װיבארנ, גיײך נאך דעם צעטר״בן פון דעד ערשטעד ״גאםודארםטײ. דומע״. ״צוױשן ד־ יעצטע (ר• רעפוטאטן — ד. ר.) נעפינט זיך אויך ש. ז. אנםקי, װאס נעמט אויך מ־ך מ־ט זיך. א דאנק אים, רטגז ליב\ א\\ ג\גז\ אוגזעיר פאר זײ\ װגזר, גגאגז טר גזגגז גזיגז גזיר אװװ.• טר האגז רא, אי\ דטר ראויןטר װװטרבװז, \\אוז טר װײגגז ארויװ צג װיר, א\י\־ א גזטרזטולטרט ג״ויװ״... אנםק• שיקט הירש־ קאנען צו דעם בא־ימטן ס. ר. ט. א. נאטאנםאנען םיט א שייחות. און דא נעשעט מיט ה־רשקאנען אט ײאס: ער באגעגנט ״א קדעפ־ ט־קן, בר״ט־ב״נערד־קן ײד, א זקן, אין שטעקש־ך, אין א ײ״םן באיאט און סיט א יאננער, ברייטער, נעכאװעטע־ בארד, דאם פנ־ם ז־־נס גיאנצט, \\י ואג א באר װיװ א גטגטװא5\ װאלצײװ, ־• תנועות ז־ינע און דער נאנג — עפעס װי פײ א •'.ארצײט־ק; שטעט״דיקן תקיף — א װאכטרוי? אז\ בטל־?\אראב?ט, — װאם פרעניט ז־ך א־ן פעטע־ זאטקײט און פירט קהי פאר דעד נאז. איך קאן מיר נישט פארשטעין, ײאם םארא ש־יכות קאן האבן אזא םארט ײד — א װיג• פג\ א\ אלװ\ גזראצטוװוי?, צו דער מיםיע, װאם איז מיר פארטרױט כעװארן א דאנק אנםק־ם רעקאםענדאצ־ע ראך װאלװ איך \יך בײ דטר ריװציפלױ פ\\ א באגלײבװ\ גגגליװ.