Literarishe bleter · 1931-10-09 · 41 (9.10.1931) · p. Seite 781

זײם 781 9 ליזזר&יריטיז בלזזזר ג\זז. ג* 3881.) 17 7 ר 1 ' כ ל ן װ 8 ר ש ס װען גאליקייט ״עםייעוועס״ ן\\עג\ בבי הירטיןאגס ב\ג .,א\\זער אײ\ ראג״.) דעאע מו״ם) איז לױס זײן גאנצן אינעוױיניקסטן מהות םאןנז בכלל?ײ\ 5ז\88לוו?<זר 1יפי<ז.יי ״פרץ לויט זײז םהות איז, איענטיצעך, נעװעז נ*ר * שײד דענקנדיקער אוז 3ײ\־9יל\די?ער פוזליוומ$ו\י88.״ ״ער איז ני׳שט סײז םארענדיסטער,' דינעואן. װײעט םון אים םיט אוםעט, װי םון אאץ, װאם איז נישט דערםירט צו א םוף, צו א תכלית. םיט אומעט װײעט דאך אפיאו פון א הויז אן א ראך. א בעצ־טום איז ער..." ״און רעדט טען שויז װעגן שאום־עאיבמען, טאר םען ראך רברבײ \אג סי\ אײ\ \\יכװי?\ אװװ גיבוסי 3ארגמ\\\.• שלום־עליבם װעדאיק \זיר הענען אים, איז דאך נישט ארײנגעקומען אין דע־ װעלט טיט עפעם א נײ װארט, װאם זאא פארמאגן די גוװזוזריעע?ראבסי ב\ \\יסי\ אל<זבונו\ א\ױז\זטר\ זיג...״ ...״אאםיר זאגן: אנםקי דער פוב?יציסט. צו5יב ןו־ ־ אבעד שפילן אין זשםורקעס? אגםקי דער פובאיציםט גע בעצם, צו די אזויגערוםעגע ״ױמטובדיקע שרײבער״. ׳נ דורבאוים אן איבעריקע און אומזיםטע מי צו זוכן א־ז אנםקים פובליציםטיק נעדאנקעז, רעױנות." ״א. װײטעד״... נאר צי יזעז מעז אויםרעכענעז די איע ״באהאנדיוננעו״ הירשקאנם? עם װאיט נעװעז א האיבע צרה: מייא, האט זיך א מענטש זיעע םיינוננעז, אבער בײ דעם ענדיקמ זיך דאך ראס נישמ. עפעם האט ער זיך דאד נעדרײט איז רי הייזער םיז אט ײ מענטשן, זיד סיט זײ באנעננט, נעהאט א ״משא ומתז״ 1מיט וױיטערן, ימשא). אײניסע אויםנענוצט און באסומעז םיז זײ רעם פארדינטן פםק 1דער פאא?רץ...), איז םארײאם־זשע זאא ער שויז איז אײנװענם אויך נישט אויםדערצײאז פיסאנטע מעשױת... '׳אמיר אנהויבז מיט מענדעאען. די השנחה האט נעװאאט, אז הירשסאז זאא ״פאסז״ רעם זײח איז זשענעײ, און אט װי עי שיאדערט אים: ״מעז זעט, אגב, באשײנפעראער, אז ער. מענדעאע, נעפינט זיד עפעם אונטער אז איניװענײניססטער סאנטראא, װאם דיסטײמ אים, װי אזוי ער זאא נײז איז װי אזוי ער זאא שטײן. איז רי בא־ װענוננעז זײנע, איז מענדעאעם. שפירט זיד עטװאם בכיײנדיסם, נעסינםטאטם... איננאנצז. אײננמאעד — םארמאםקירט... א פראנצויזישע דאמע. װאם באמערסט, אז איר נעם די אוינן נישט אראפ םיז דעם האםערדיקן גרײז, םרענט םיד נײניריס: — װער איז ער עם, רער אאטער הער, א נארװענישע־ אדמיראא? נאי איר דרײ זיד אוים םון צו נעבן איר, ר<ור םרװוזדוזר ױרו־. א דירעסטן און אויפריכטיסן ענטפער. איך האב?ײ\ חארץ ויפװז אויםצודעקן דעם זײדנס מאםהע זאא דאם םארשטעאעניש זײנם באײבז א םוד... ...ער שפיאט די ראא זײנע אזוי, אז אים, דעם קאפואער נכתכ אין דער ױננט און דסינו זודנזנזנזר וזלוזזד־וזזרה־וזלװד אויה דע־ עאטער, נעממ מען אן, אעבן דער זשעגעװער אזערע, פאר א ״נא־- ײענישן אדםידאא..." איר זעט, װאם פאר א אײטישער מענטש הירשסאז איז — א םאדנעם אײנדרוס םאכט אט דאם דאזיסע בוך, װאם םון ערשטן זײטא ביזן אעצטן איז עם םוא םיט א םפעציםיש־הײמישן בארבאען זיך און ארויםטראנן םאר דער װעאט אאץ, װאם םארבי־ טערטסײט, נאאיס״ט סאן נאר ארויםטראגז. צבי הירשקאן איז נישט ס״ז פנים חדשות איז דער ײדישע־ איטעראטור און נאך טער אין די ײדישע איטערארישע סרײזן. מיט עטאעכע און צװאנציס יאר צוריס איז ער םון דער איטע אראפגע־ סוםען סײן װארשע מיט זײנע ״צײײ װעאטן״, — א ראמאן גע־ שריבן אין א םארעאטערטן נוםח, נאר טיט א נײ־אטעמריסער (םא־ יעגער צײט) טעםע, און י. א. פרץ, ײעאכער האט נישט אײן ױנגן טאאענט ארײננעםירט אין דער ײדישער איטעראטור, האט דעם רא־ מאן אפנעדרוסט אין זיעע זאםאביכער ״ױדיש״. םון רעטאאט אן האט שוין הירשקאן נישמ אננעשריבן םער קײן אײז װיכטיס בע־ אעטריםטיש װעורס. ער איז נעװארן דאם ״איטעראדישע קעםט־ קינד״ אין רער איטעראטור, םערער איז די איטערארישע סרײזז. װער א שטײנער םון אלוז ײדישע שריםטשטעאער איז אזוי נישט אויםנעבונדן אין דעם חררי־חדריטדיסן םון אזא רײכער גא־ אעריע בארימטע ײדישע אוז נישט־ײדישע שריםטשטעאער, גע־ אערטע, כאא־טוער איז אאע עסן װעאט — װער גאך קאן עם צונויםםירן ״אונטער א״ן דאך״ אזוי םיא ״בערן״ און זײ אאע ״באארבעטן״ אויף אזא פיסאנטן בײםיק־נאאיסן אוםן? ער אא״ז האט םארקערט םיט א װעאט — אין זשענעײ, ציריך, איז פאריז, ײיז טריעםט, תא־אביב, בעראיז, סעטערבודנ, אין האםאיע, װ ־ טעבםק, פינםס, סיעװ, װארשע, װיאנע — און אוםעטום םיט דע־ םאםע םםעטענע זיך באגעננט. םיט םענדעאען, פרצן, דינעזאנען, פרישםאנען, שאום־יעאיכמען, אנםסי, וױיטערן, גאצן, נארנםעארן, טיט פראפ. אודװיק שט״ן, װינאװערן און נאך נאך. און נישט אײנעם םוז זײ דערםירט רערצו, זײ זאאן אים פשוט טשאח זײן און םער םאר די אויגן נישט אאזן. אין דעם שטעקט אםשר א שפאד ביםא םון דער ביטערער נאאיקײמ הירשקאנם, פון זײן אוםן איצט צעאײנן אויף טעאעראעך אט די אאע סאײניטשסע, דריבנענסע עפי־ זאדעאעך און גארישסײטז... שוין איז יאר 1915, באאד נאך פרצם טויט, האט הירשסאן אגנעשריבן א םאםר װענן דעם נרויםן נםטר. דער דאזיקער ארטיסא, װאם איז נעװען אפנעדרוסט אין דעם פרץ־נומער םון דער ״ױרי־ שער װעאט״, האט שוין דעמאאט נעאאזט עפעם נישט סײז נע־ שמאסן בײ־טעם, עם האט זיך אין דעם נעםיאט עפעם א םין רשעות. און פון דעםאאט אן איז דאם אװעס א נאננ: יעדער נײער ארטיקא פון רעם דאזיסן ״אפשאצער״ האט װאם װײטער אאץ םער ״פרא־ נרעםידט״. דעדצו נאך האט אים די צ״ט צונעשפיאט, עם זענען נעשטארבן שאום־עאיכם, םענדעאע, דינעזאן, אנםסי, װײטעי, םרישטאן און נאך אגדעדע, און הירשקאז האט םארקאטשעט די ארבא און זיך צעאאזן — װארום, װאם אײננטאעך האט עד רא ײאם אײנצושטעאן, ער שרײבט דאך װענן שוכן עםרם, װאם קאנען שוין נישט רעאגירן אויף די אאע רכיאותאעך װעגן זײ... אײענםט דאם דאזיסע בוך און שטוינםט, װי אזוי א םענטש קאן דאם אזוי ברײטאעך *רויםזאנן אזעאכע םײנוננען: ״םען רארף מיר אויך נישט דערצײאן, אז דער זײדע (םענ־