Literarishe bleter · 1931-10-09 · 41 (9.10.1931) · p. Seite 778

ליוזזראריסז בלסװמר ג\ס. \4 3881.) 778 זייס נעבדאכט צו א רערנענטעדוננ םון די צװײ מחנות. אײי אײד בנונע דער יידישער איטעראטוד. איבעךזעצוננען פון די בעםטע העברעי׳עע קינסטאעד װאאטן ארײנגעבדאבט א נײעם שטדאם אין דער ײדישעד איטעדאטור. איך מײן נישט, אז מיר האט זיך אײנגענעבן אויםצושעפן די;אנצע פראנע, אבעד אז מיד האט זיך אײננענעבן צו זאנן דאם, װאם ם׳ראזט זיך אין דער פראנע זאגן. איך האב נישט איצט קײן קאנסרעטן פאדשאאנ פון אן אוים־ פידרעכן פראנדאם װענן דער נעמײנזאמעד ארבעט. מײן כװנה א־ז באויז נעװען — צו שטעאן ד• פראנע אויך דער טאג־ארדנוננ פון ד• ״מאזנים״, דעם אדנאן פון דעם איסעראטן־פאר״ן. אין אט דעד שװערער צ״ט מוזן מיר זען צו פאדײניקן ד• מחנות, װאס זענען טרײ דעם יידישן פאאק, און ד• בעםערע אינ־ טעאעקטועאע כוחות — די שרייבער — מוזן אנצײכענען דעם װענ װי צו פאר״נ־קן ד• אאע טײאן פון דער ײדישער נאציע. פ־ט די העברעישע שר״בער. אמת, אויך די העבדעישע שרײבע־ זענען נישט נעאייניקט, אבער םאקטיש איז דעד צענטער םון ד• העברעישע שרײבע־ אין א־ין־ישראא. אויב דער פארײן פון "ד• העברעישע שרײבער אין א־ץ-שדאא װעט אנהויבן די פארהאנד־ אוננען װענן שאום און געננזײטיקער פארשטענדיקוננ מיט ד• ײד״ שע שרייבעד, װעאן די העברעישע שדײבער אין חוץ־־א־ץ צושטײ• צו דעם. אמאא האט מען נעזאנט ״כי מצױן תצא תודה״, און םיד, אדז-שראא־מענםשן, װעאן דערצו צונעבן, אז פון ״צױן זאא ארוים דער שאום״. איך רעכ;, אז די פארפאײצוננ פון איבערזעצונגען, װאם האט פא־גאסן די העברעישע איסעדאטויר אין דער אעצטער צייט, נדאבט אונטער דעם קױם פון דער העברעישער איטעדאטור; אבעד אי־ בעדזעצוננען פון ד• בעםטע ײדישע שדײבע־ אויך העבדעיש קאנען בדעננען םיא ברכה דעד העברעישער 4■טעדאטור. אויך דאט װאאט ע ד דיסקוסיע ניט אפ פיא ארט (אויט מײן מײגוננ — שו־ן צופיא ארט!) דע־ העבדעישער שפראך און איטעראטור אויפן בפירושן חשבון פון דער ײדישער שפדאך און איטעדאטוד. אין אט די פאדשײדענע שואז אערנט מען נישט ק״ן ייד־ש און קײן ״דישע איטעראטוד, מען װײכט זײ בכױון און באװוםטזיניק אוים. אויך אין די פיא יידיש־ פויאישע ניםנאזיעם װערט םער־װײניקעד נעאערנט העבדעיש, און םיד האבן נאך נישט געהעדט װעגן אזעאכע ײדיש־פויאישע ניס־ נאזיעס, װו םען זאא נעיבן דעם שיאער ײדיש כאמש אויפן שפיץ מעםעד. מיד רעדן נישט װענן ״שוא־קואט״ אין פויאן, און איצט אין יעטאאנד, ײעאכער האט א פאזיטױוע באצױננ צו העברעיש און צו דעם העברעיש־אימוד אין דער ײדישער פאאקם־שוא. אויך אין פיא שואן פון צ. '. ש. א. ײערט נעאעדנט העבדעיש אין די העכעיע קאאסן. אין די ײדישע (״דישיםטישע) נימנאזיעם און ײער דעדט אין דעם ײדישן (ײדישיםטישן) אערער־םעמ־נאר איז דעד העבדעיש־ אמוד אײעקנעשטעאט געײארן אויף א פיינער מדדנה. די אעדער םון העברעיש האבן אפטמאא א נאנ*דפאזיטױועד באצױננ צו ־ײ העבדעישער בשיפראך און צו איר שאפן. און אפשד װעט א־ד מיד או־סרעכענען די שואן דא און אין ארץ־ישדאא, װו מען אערנט ײדיש און די ײדישע איטעדאטור? אאמיד זיך נאר דערםאנען די העצע, ײאם האט זיך אוינעהויבן צוריק מיט א פאר יאר, װען א נױ־יארקער ״ד מ. שאפ־דא, דע־ ארויםנעבער פון ״מאנ״, האט נעײאאט שענקען א סומע נעאט פאר א ײדיש־קאטעדרע אין ־רושאים. און אאםיר זיך נאר דעדמאנען ד• דעמאנםטראציע, ײאם איז אײננעאדדנט נעװארן אין ארץ־ישדאא בײם אויפפירן דעם נאריש־נישטיקן ״יידישן״ פיאם םיט א יידיש אידא אין דער ״דישער שפראך. מיר רעדן שוין גישט ײעגן דעש כסדרדיקן קאמף, װאם עם ײעדט נעפירט אין אדץ־ישדאא קענן ד• דארטיקע יידישע אויםנאבן און נאך םער — אויף רי יידישע א״םנאבן, װאם עס דדוקן דארט דעד קרן־קיםת, קרן־היסוד, די ״הםתדרות העוברים״, איז פאראן א בפירושער איםור פון ״בי4 יראה ובא ימצא״ אין אאנד נוםא. םען פארװערט ררוקערײען צו זעצן א ײדיש װארט א. א. װ. עם איז קאאר: דער ײדישער ישוב אין ארץ־ישדאא און איבערהויפט די ״די־ שע ױננט אין ארץ״שראא, טאר נישט און דארף נישט אויפװאקסן אן דעד ז״ט און וױיט פון דער ײדישעד שפדאך און פון איר איטע־ ראטור. און מיך באפרידיקט נ־שט, אויב םען ײעט א פאר ביכאעך פון ײדיש איבערזעצן אויף העברעיש. מען קאינט זיך בײ איבעד־ זעצוננען, און מען ײ״זט א־צט אפטמאא נישט אן פון וואנעט דאם בוך א־ז אייבערגעזעצט (דאם פירט זיך איצט, אײדער, אויך בײם ■••בערזעצן אונזערע שד״בעד אויף דײטש און פויאיש). כ נ ח ם ן ם י י / י 7 א װ א ד ט צ ו ר עם איז שוין אאננ צ״ט או־פצוהויבן ד■ פדאגע װענן ד• פא־- העאטענישן צװישן ד• ײדישע און העבדעישע א־טעדאטודן אין דעם איצטיקן מאמענט און צו באמיען זיך אעזן אט ד• פראגע נישט טעא־עטיש און אבםטראקט, נאד קאנקרעט בײ ד• ממשותד־קע באדיננוננען פון דעם איצטיקן אעבן. א. שערמאן איז אבעד נעװען זײער נאיװ, ײאם ער האט אפעאירט צו דער שדײבעד־פארײניקוננ אין ארץ־ישיאא און צו איר ארנאן, צו ד■ ״מאזנים״, און נעהאפט. אז פון זײ װעט אדױסקומען דער שאום. שױן די קורצע תשובה פון דער ״מאזנים״־דעדאקציע, װאם איז גענעבן או־ף דער אויפ־ ריכטיקער װענדונג פון א. שעדםאן, באװײזט, אז דער אדרעס איז נישט קײן ריכטיקעד. ד• ״מאזנים״, וועאכע האבן צו דער ײדישעד שפראך און איטעראמור א גאנץ־אױםנעשפראכענע באצױננ (פײנט־עכע, און אין בעםמן פאא — א ״פארשײײגנדיקע״, איננא־ ר־רנדיקע, — װאם איז אפטמאא ערגער!), האט די נאנצע װיכטיקע פראנע נאײך צונישט געמאכט, זי האט ױצא געזוען מיט שה־׳־פה- און פארטיק, און אריבער צום םדר־הױם. איך בין זיכער, אז יעדער אײנער פון די שרײבער, ײעאכע שטייען בײ די ״מאזנים״, — ח. נ. ביאאיק, יעקב פיכמאן, י. ד. בערקאװ־טש, פ. אאכאװעד און אנדעדע — האבן פאר ויג אן אנ־ דערע, בעסעדע באצױננ צו יידיש, אבער אאע צוזאםען, ״בציבור״. װען זיי שטײען אויף דער ״װאנשאא״, דאן האבן זיי מורא, וואנן זײ נ־שט ארויפצוברעננען אױף די איפן אדער אױף דע־ פעדער, װאס עם דדיקט זײ אין הארצן. ד■ ־עדאקציע ״םאזנים״ באנאטע־יזירט די פראנע, ײאם דא־ף אין איר גאנצער בדײט און טיף אװעקנעשטעאט װערן בײ אונז דא, אין ״גאות״, םײ דארט, אין אדץ־ישראא. עם א־ז, האיט איך, ז״ער נאױו, װען מען ״באהאאט״ דאדט איננאנצן פון די אע־ זע־ די עקזיסטענץ פון א ײדישעד שפ־אך, פון א ײדישעד א־טע־ ראטור, פון א יידישער פרעסע, וואם אעבט, עקזיםטירט, קעמפט און װערט נעשאפן אין ״בבא תפוצות הנואה״. אין ד• 114 נומע־ן ״מאזנים״, װעאכע זענען דערשינען ביז איצט אין תא־אביב, האט םען זיך באמיט נ־שט צו אנטפאעקן פא־ דעם אעזער אט ד• ״גע־ הײםנים״. פון דער אנדערער זײט: די גרויסע ײדישע פדעםע אין נאר דער װעאט שענקט פיא ארט דער העבדיעישער איטעראטור און אויך דעם איעם, װאס טוט זיך אין דעד קינםט־ערישער װעאט אין ארץ־ יש־אא דעד ײדישער אעזער פון רער ײדישעד פ־עםע איז דעריבע־ זײער נוט אינפא־מייט װענן דעד העברעישער ־•טעראטוד און אין העברעישן טעאטעד. און אאםיד נאר צורעכענען די פיא הונדעדטער העברעישע ־עואן און נימנאזיעם, די אערער־םעמינארן, װעאכע עקזיםטיידן אין ד• אי׳ע יענדער און ישובים, װו עם ײוינען יידן, אין וועאכע מע•