Literarishe bleter · 1931-10-02 · 39 [sic!] (2.10.1931) · p. Seite 765

40 ודפב^ ליססראר־גמע גימסער דגגז. װילט, מען זאא גלויבן איז אײער םיםיע, הןנט עם נעהײםן, דארםש איר נישט אזוי ׳צטארס ארויםרוהן די נאציאנאאע מןזטענטן, אין רארםט שאםן ציטעראטור לשמה, $ן שום זײטיסע נטיות. און בערנ האט ציטירט, װאם טאמאם מאן האט אמאצ געזאגט אין קאםע;־ האנען, אז ״אצע נײםטיסע מענטשן זענען אײן נאציע און אײן פא• ציטישע פארטײ, — װארום זײ האבן אײן בשותםותדיסן שונא, — די אומגײםטיסע״. און װען אײנער םון זײערע האט אזוי אביםצ געמוםרט די דײטשן, זענען די דענער צוריס צוםרידן געװארן. עפעס האבן זײ זיך געםיצט נישט נוט אין א ״פאציטישער אטמאםםער״. נישט אזוי צוציב דעם דײטשן גאציאנאציזם, װי צוציב דעם םתם ארײנמישן פאציטישע ארנומענטן און פראזן אין א סיגםטצערישער דיםסוםיע. איצט, טען האט זיך דורכנעװערטצט אביםל, איז זײ גריננער געװאדן אויםן הארצן. שוין, פטור אן עםס... דאם האט טאסע דער צװײטער פארטרעטער םון די רענעי בםירוש ארויסנעזאגט. שװײגן אײך, האט ער נעזאנט, האבן םייי נ-שט געסענט. איצט, אײנער פון אונז האט אײך שוין געענסםערט, צאמיר רעדן צו דער זאך. און די זאך איז, לויט מארסום צאועםען: אויב םיר, םסאנד- נאװער און דײטשן, מיר, נוטע םרײנט און נאענטע סרובים, זאל־ זיך נישט פארשטענדיסן, װעט דער פצאנטער אין אונזער ציטערא רישן װעאטצ געװעצטיסן איבער אונז. םיר מוזן זען צו שעפן אײנער פונם צװײטן, װײצ באמת זענען הײנט כטעט גאר סײן סעננזײטיסע השפעות םון דײטשצאנד און םסאנדינאװיע נישטא. און װען מיר• זאצן נאר װעצן, װאצטן זײ •א נעסענט זײן. נאך מער: זײ װאצטן נעסענט זײן אויםנאם־װיכטיס. דען מיר זעען, אז םקאנדינאװיע און דײטשצאנד כאפן־אויה יעדער אײן םפעציםישע זײט פון יעדער נײעד קונםט־ריכטוננ, יעדער האט צו זאנן דעם צװ״טן עפעם אזוינם, װאם יענער װאצט פון זיך אאײן נישט נעקענט געפינען און װאם איז םארט א חשובע זײט םון *ענער סונסט־באװענונג. צאמיר נעמען, צמשצ, די דאמאנטיק. אין דײטשצאנד איז פון א־ר באאד געײארן עפעם א דיניגקע אידײ, װאם האט דער ראםאנטיס צוגעגעבן א םך שײנסײט און בעיסר אן א שיעור ײאריאנטן פון צארטקײט, אבער אינגאנצן זיך אפגעזאנט םון רעאציזם, אפיצו פון ״ערדישקײט״, נשמױת םתם. אין דענע־ מארק איז נאך א פאר יאר ראמאנט־שע חצומות םון דער באװענוני. נעװארן א פשוטע, אפשר צו פשוטע דיכטונג. ם׳איז אי אינטערע־ םאנט, אי כאראקטעריםטיש, אז די מאטױון, װעלכע אנדערםען האט נענומען םון דער פארחצומטער דײטשער ראמאנטיק, זענען ב״ אים געװארן כמעט רעאציםטישע ײערק, און דאך האט ער מיט זײ נע־ םײנט צו שאםן א םפעציםישע דאמאנטישע דיכטונג. ײען טיר זאצן דא װעאן פארװישן די נרענעצן םון םקאנדינא־ װיע און דײטשאאנד צואיב א שצום־מאכערײ, װען מיר זאצן דא נאד רעדן װעגן דעם, ײאם פארײניקט אונז, וועאן מיר צו ק״ן תכאית נישט סומען. מיר דארםן זיך אפשטעאן גראד אויױ די מא־ םענטן, אין װעאכע מיר, אאס םענמשן, אאם קינדער םון אונזערע פעאקער שײדן זיך פאנאנדער. דאן װעאן מיר זען, אז אײנער_ אן דעם צװײטן ײעאן מיר פשוט נישט סענען שאםן נארנישט. אזוי האט אאועסען פארענדיקט. א״דער. ײארום װען ער װאאט פון זײן קאארן, ניכטערן רעםעראט נישט נעװאאט מאכן א ״רעדע״, אן ״אפעא״ צו די פארזאמאטע, װאאט מען זיך זיכער אין דער דיםקוםיע נישט אפנעשטעאט דװקא אויםן פראקטישן פועא־ױצא םון זײן םאראעזוננ, נאר אויף די סראגן, װעאכע ע־ האט דארטן בארירט. איז אבעד באשערט געװען, אז א נארװעגע־ האט גערארםט פון זײן זײט צונעבן עפעם װעגן ״םאאידאריטעט םון אאע נײםטיסע״, און םען האט זיך שוין װידער םארםאאנטערט א־ן א םריראעכן, טער נעזעאשםאטאעכן אינטערנאציאנאאן צוזאםענםא•־ םון מענטשן, װאם זענען דאך, םוף־כא־םוף, נישט סײן םאאיטיסער״ האט מען דעריבער געהאםט, אז םראם. שטאטאער, דער װעאט־ באריטטער איטעראטור־םארשער, ײעט װי ם׳איז צער״בן רעם שאעכטן רושם םונם ערשטן רעםעראט. און םראם. שטאמאער האט זיך טאסע באםיט דאם צו טון. ער האט געאאזן די טעטע, אויף װעאכער ער האט זיך *אכתחיאה געהאט צונעגרײט און נערעדט װענן -שאום. ם׳איז אויםנעקוטען אביםא קאמיש. ײי אײנער װיא מיט נײן מאם רײד נעװעאטיסן איבער א מאמענטאאער םאר־ אעננהײט. םראם. שטאטאער האט דערמאנט עפיזאדן, װעאכע װײזן, אז דענער טיט דײטשן זענען זיך גאר אחאוטין קײן דם־שונאים נישט. םארסערט, נעװען אין סרינ־צײט א דענישער קאפיטאן, װאם האט נעסאיבן געאט םאר דײטשע םארארעמטע יתוםים, — קארין מיכא־ עאיט האט עט אים אאײן דערצײאט. רער נישט־אאנג םארשטארבענעי ביםקאם נאטאן םעדערבאעם װידער איז געװען א אעבעדיקער מש4 םון איבע און םארשטענדיסונג צװישן די םעאסער... וכדוטה וכױצא אזוינע נעשיכטן, ײאם האבן געזאאט איבערבעטן די דענער... פארט איז דאך אבער פראפ. שטאמאער א געאערנטער, — האט ער נישט געסענט םאאבײנײן אן איבםען און א םטרינדבערג, א םװענדבארנ און א קירקענארד. ער האט נעמוזט רעדן װענן זײער באדײטוננ פאר דײטשאאנד און װענן דעם, אז ײען נישט זײער שטארסע השםעה אויף דער ד״טשער איטעראטור, װאאטן זײ אםשר בכאא נישט ארוים םון די נרענעצן פון זײערע םקאגדינאװישע הײמ־ אענדער. און אט דאם, די טעמע םטרינדבערנ און איבםען אין דײטשאאנד, ײאאט שוין נראד יא נעװען אן ענין םאר אן אינטע־־ נאציאנאאן, נארדישן צוזאמענםאר. װארום װי אזוי די עכט־נאד־ דישע כוחות םון איבסען האבן נעקעינט שאפן א גאנצע עפאכע דײטשע טעאטער־נעשיכטע, בעת אין םקאנרינאװיען אאײן האבן זײ בשעתם נאר קײן השפעה נישט געהאט, און די םראנע װי אזיי םטרינדבערנ איז כמעט זזראפ םון דער םצענע אין דײטשאאנד, כאטש דער הײנטיסער דײטש איז א םך נאענטער צו אים, װי דער אמאאי־ קער, םארטאחטהדיקער, — דאם אאץ ײאאט שוין יא נעקענט אוים־ םיאן דאם פראגראם פון אזא מין צוזאמענםאר. פראם. שטאמאער האט אבער מורא געהאט אנצור־רן אט די טעמע. װער ײײסט, װאם באונק און זײנע נאציאנאאיםטישע חברים װאאטן ארויםנערוקט אין דער דיסקוסיע. האט ער זיך דעריבער בא־ נגוננט מיט דער אנװײזוננ, אז העבעא און קאאפשטאס האבן פונקט אזוי םיא נעשעפט םון םסאנדינאװיע, װי םטרינדבערג און איבםען האבן גהנה נעװען פון דײטשאאנד. זענען מיד, הײםט דאם, סװיט... װאם האבן די דענער, א שטיינער, געסענט ענטםערן? — זײ האבן באשטעטיקט דעם רעכנונג. א ברירה האבן זײ נעהאט? אביסא האבן זײ זיך נעקאאנט דערויף, װאס ם׳נײט בארנ אראפ. אמאא, האט איבערנענעבן ז״ער הויפט־רעםערענט ראובן נוםאן בערנ, אין דער צײט םון הומאניזס, האט זיך א שװעדישע־ פאראענער געקענט םאדגינען ארויםצוגעבן א 76־בענדיקע דײטשע קאאסיקער־ביבאיאטעק. באאד נאך דער מאחמה איז ווידער געײעי א םארפאײצוננ אין םקאנדינאײיע מיט דײטשע ראמאנען און אין דײטשאאנד — מיט םסאנדינאװישע. איצט אבער איז נעקוםען א שטיאשטאנד. אםת, מען אײענט גאך הײנט אויך אין שװעדן טאמאם מאן, װאםערמאן, שניצאעד א. א. װ. — אבער װ״ט נישי.) אזוי, װי מען אײענט, אמשא, די נײע עננאישע און םראגצויזישע שרײבער. עא־כן, האט בערנ םארענדיסט, דארםן מיר זען צו שאפן פערזעגאעכע באצױנגען צװישן ד• שרײבער פון בײדע נעננטן. דאם איז נעװען א גענונ־דײטאעכע אנצוהערעניש. אויב איד