Literarishe bleter · 1931-10-02 · 39 [sic!] (2.10.1931) · p. Seite 764

4 ליגזזראריסז בלעפער מ<י. ס♦ 08-0 4א7 זײט וױי רארט ארגאניזירן אן אוים׳םטעאונג םון זײנע וועריז. איז םשך פון די אעצטע פאר יאר איז ער דארט שוין א״ניקע מאל אר<>8־ נעקומען פון בערלין. אויםן װענ האבז מיר זיך געטראםן מיט אים אין קאװנע און צוזאמען נעפארן אין זײן שטעטא יאנאװע צו זײן א־טער מאמע. מיר האבן געזען, װי ם׳נרופידן זיך די ױננע ײדי׳פע ק־נםטאער אין איטע, — אבעד דאם איז ׳פוין אן ענין פאר זיך. ״תאמודיםטן״ אין איים אדער אין האאץ. אויך אין דער באקאי.־ טעד װיאנעד פאך־׳פוא ״היאף דוױך אדבעט״ געםינען זײ זיך און זאגן עדות װעגן קואװיאנםקין דעם םקואפטאד און װעגן דעד צײט, װען די דאזיקע װערק זײנע איז נעװען א מקוד פון פדגםה פאד נאנצע שיבטן אדבעטםאאזע, װאם וזאנז אויױ אזא אופן נע־ קדינן היאף דודך ארבעט. איצט נעפינט זיך קואװיאנםקי אין זײן הײמאאנד איטע און עזדיצ.? ק8ר?בב$ך / ה $ ם ב ן ר ג ג ע ד מ א נ ע ז דײדז זיד צוגוייןי דעי דײמג־נאדדיעעי פען־צוזאמענפאי אין זײן נאנצער טיוי, פ׳עוט רערםאר, ווײא םאר אים איז עם, בעצם, נאר קײן פראבאעם נישט. בײ אים איז קא$ר, אז א דײטשער שריי־ בער דארױ שעפן נאר פון אײן מקור: דער דײטשער ערד; און װאם ם׳איז נוגע ״חוץ־אאדץ״, מעג מען זיך דערצו באציען נאנץ םרײנט־ אעך, אבעד גישט מיט דעם עצם װעזן םונם שרײבער. האט דעריבעד אאץ, װאם םרידריך באונק האט דא נעזאנט. נעתאט דעם םאטאלן אויםזען םון א זשעםט. רער עיקר, האט באונק נעטענהט, זענען װיר, די ״נידער־ דײטשן״, די, װאם װוינען צװישן די זיד־ און נארר־נערםאנען. טיר װעאן זײן די מעקאערם פון םקאנדינאװיע און באװאריע. און אויב מען װעט זיך אינטערעםירן םיט אונז ערנסטער װי ביז אהער, װעט דאם האבן א היםטארישע באדײטוננ. דען ם׳איז קײן םםק נישט, אז צװישן די נידערדײטשע פרויען קומט פאר א שטארקע אויםאעבונג. ם׳װאקםט דארטן, אין ד• דערפאעך און פראװיגצער שטעט, אן ארי־ נינעאער, אײננארטיקער מענטש, װאם איז םארבוגדן טיט זײן ערר, א מענטש מיט א נאציאנאאן װיאן און אן ערנםטער בענקעניש נאך א מענטשאעכער און געזעאשאפטאעבער אויםאעבוננ. (םארשטײט זיך, אז אאע האבן זיך כהרף עין אננעשטויםן, װאם באונק האט געמײנט דערמיט. זײן כװנה איז נאטיראעך נעװען צו רער היטאער־ באװענוננ, דער, ט׳שטײנםנעזאנט, ״נאציאנאאער אויםאעבוננ םון נידער־דײטשאאנד״). צי װעאן מיר קאנען שפיאן אט די ראאע םון נײםטיקע מעקאער?, האט באונק דאן נעםרעגט. און ער האט נעענטםערט דע־ ױיף םיט א הויכן ״יא״. און םארװאם? — װײא די נארדישע שפראכן זענען נאענט אײנע צו דער צװ״טער און װײא םײ די ני־ דערדײטשן, םײ די םקאנדינאװיער זענען-פראטעםטאגטן, םין עװאננעאישן נאויבן, הײםט עם. און װידער האבן מיר נעמ״גזאמם מיט די נארדישע םעאקער, אז פונקט װי זײ נאויבן מיר אויך, אז א פאאק שאפט זיך זײן אײנענעם שיקזאא מיט די כוחות םון זײן באדן און זײן ראםע. װען באונק האט ערשט נעהאאטן בײ דער טעמע ״דאםע״ און ״באדן״, איז שוין נישט שװער נעװען צו םארענדיקן מיט א ״ובא אצױן נואא״. ם׳איז זיכער, האט ער דאן צונענעבן, אז די נארדישע דאסע װעט ברעננען די װעאט צו אן אאנעםײנער נײםטיקער אויםאע־ בונג, און דער נארדישער באדן װעמ זײן דאם הײמאאנד םון דע־ קומענדיקער קואטוד. םפעציעא בײ די דענער איז דעד רושם םונם דאזיקן רעםעראמ נעװען זײער א שאעכטער. זײ, די דענער, זענען עפעם צו הוםאר־ פוא, צו םענטשנםרײנםאעך, — זײ זאאן קענען םארשטײן, אז א אי־ 5 טעדאט דערװענט זיך צו האאטן אן אין תוך פאאיטישע ,־עדע, בעת מען האט נעאײנט א םך האפנוננען אויםן דאזיקן צוזאםענםאר. װארום ם׳זענען באמת דא אן א שיעור בשותפותדיקע גײםטיקע פראבאעמען צװישן די דענישע, שװעדישע און דײטשע איטעראטז. און אויב א צוזאמענפאר קען בכאא אויפטון עפעם, װאאט טען דא נעקענט אעזן א םך אננעװײטיקטע פדאבאעמען. אויך די םביבה איז נעװען פאםיק דערצו. דער דײטשען פעד קאוב האט אויפנענומען די ״נארדישע״ נעסט אין ליבע?, אין אן אאםעד שטאט, װאם איז פוא מיט נארדישער טדאדיציע, מען האט זיך צונויפנעקאיבן אין דער זעאבער נאם, אין װעאכער ם׳איז נע־ בוירן געװארן טאמאם מאן, נישט װײט םון דער שואע, װאם איז אפגעמאאט אין ״בודענבראק״, צװישן אסת־פאטריצישע הײזע־. מען האט םארבראכט א טאג בײ די ברענעם פון יענעם באאיבטן ים. װאם האט אזויפיא משפיע נעװען אויף די שאפוננען פון אאע נא־■ דישע שרײבער, מען איז ארויםנעפאדן אין יענע פארװאדפענע םי־ שער־דערםאעך, װו ם׳װאקםט די אײנזאמקײט פון האמםונם גיכטעד־ נע בעאיחאוםות... און דאך: מער װי באעאװז אײנער מיטן צװײטן האט מען זיך ויטוסי. צום ״עצם הענין״ איז מען נישט צוגעקומען. דאן, אויפן דריטן טאנ פונם צוזאמענפאר, איז מען אדיבע־ אין האמבורג, און אינם דעש פון די קבאת־פנים־פײערוגנען האט מען זיך נאד פארגעםן, אז טען איז א איטעראט און נישט — קײן דיפאאמאם, װאם דארף קומען אנזאנן בשורות װענן שאום צװישן די פעאקער און בשותפותדיקע נײםטיקע אוצרות פון אאע ציװיאי־ זירטע נאציעם. אביםא איז געװען שואדיק אין דעם די צייט, — זומעראעב. םען איז נעפארן פון קוראציע־עדטער, האט מען זיך נישט אזוי ניך נעװאאט אדײנטון ראשו ורובו אין דער ״אדבעט״. נאר םער זע״ נען נעװען שואדיק דעדין די הויפט־דעפעראטן. איך טוז זיך מודה זײן, אז דא בין איך א שטיקא נונע בדבר. איך האב באאד אין די עדשטע זיצוננען פונם ״האנזישן קרײז״ םונם פען־קאוב, װאם האט געדארםט צונרײטן דעם פראנראם, נע־ װארנט, טען זאא נישט רוםן קײן ״פדאמינענטע״, און דער עיקר— נישט קײן ״װיםנשאפטאער״. מען האט עם דאך געטון און מען איז ארײנגעפאאן. אפיאו םתם־זשורנאאיםטן פון דעד טאג־פרעסע האבל אנטדעקט אין די בעראינער באעטעד, אז פון די הויפט־רעםעראטן איז טען נעװען אנטוישט. קײן װונדער נישט. אויף דער טעמע ״דײטש־נארדישע און נארדיש־דײטשע באצױגנען״ האט דער עדשטער רעםערירט האנם םרידריך באונק פון האמבורנ — א שרײבער, װאם איז םארײארצאט אין דער דייטשער ערד און, אגב, אויך אין זיך אא״ן — אז דאם פראבאעם האט דורך אים נישט נעקענט פאנאנדערנעװיקאט װעדן