Literarishe bleter · 1931-10-02 · 39 [sic!] (2.10.1931) · p. Seite 763

זייט 763' ריײפרלןריטפ בלפײסר 1\ײ• ס* ח־8י1 ־ הינסטל־־יערישע באגעגענישן באיענדםטן עאטער און אין די םו5ע זאפטן םון זײן טאאענט; רי אי־ בעריקע האבן זיך םאנאנדעדנעװארםן אין םאר׳ט״דענע אענדער און שטעט און אמאא הערט טען יא םון זײ און אטאא ני׳שט; באויז אײ־ נער האט זיך אומנעקערט הײן װילנע און אינט כםעט אינגאנצן אי1 א צ״טוננ. איצט האבן םיר קוצװיאנםקין נעטדאםן םארװאגאט אין אוים־ ראנד, אבער שטארק אויםגעװאקםן אין טאלענט. נאכן יאר 1911, װען ם׳איז דערשינען אין װייצנע דאם זאםצ־ בוך ״קנאםפן״, איז קוילװיאנםקי אפגעםארן װײטער שטורירן אין בעיריצין, װו ער האט זיך געאערנט אין ד־ יארן 1912—1913 און דערנאך ק״ן פאריז 1913—1914. אומקערנדיק זיך אין דעם רעצטן םאטאאן יאר אין זײן געבורטםשטאט יאנאװע, איז ער נענוםען נע־ װארן אויף םלתמה און האט אפנעדינט גאנצע 4 יאר, אויםן םראנט און אין געפאנגעכשאםט בײ די עםטרײבעד. אין יאר 1918 האט ער זיך באםרײט, איז נעקומען קײן פראנ, דארט חתונה געהאט (טיט א באקאנטער זשורנאליםטין) און אין יאר 1920 זיך צוריק־ געקערט קײן בעראין, װו ער האט זײן קינםטלערישע אטעליע ביז אויױ הײנטיקן טאנ. םאר דער צײט האט ער נעהאט אױםנעשטעלט ז״נע בילרער אין דרעזרען, פראג, װין, בערצין, אםסטערדאם, צױריך א. א. און האט זיך דערװארבן א נאםען. קויצװיאנסקי געהערם און איז אלײן א םיטגרינדער םון דער אװי־גערוםענער נאװעמבער־גרופע דײטשע קינסטלער. דאם איז א םארײניקונג םון דער ױנגער, מאדערנער קונםט אין ד״טשלאנד (נענרינדעט אין יאר 1919), צו איר געהערן א גדויםע צאל ױננע קינםטלער אין דײטשלאנד םון םארשײדענע ריכטוננען (קוביסטן, עקםפרעםיאניםטן, אבםטראקטע מאלערײ םױררעאליסטן, קאנ־ סטרוקטױויםטן א. א.). קולװיאנסקי אלײן איז א סױררעאליםט. םון זײנע ביז־איצטיקע װערק װערן גערעכנט םאר די בעסטע: ״םײנע עלטערן״; ״טײן םרוי״; ״דעם קינסטלערם טעכטערל״; ״דער ײדי־ שער סטאלער״ א. א. אויםגענוםען האבן אויך זײן ״האלבאקט״; ״פארטדעט םון םילם־ארטיסט מישא טשעבאװ״, םארשײדענע אנ־ דערע פארטרעטן און נאטור־מארטם. אין דער לעצטער צײט האט קולװיאנםקי זיך אויך םארנוםען םיט פאנא־ארבעטן (ז. דעם בוך םון ארכיטעקטאר םיכאעל ראכליס סיטן םארװארט םון ד״ר םאקם אסבארן, בערלין). א מאלער איז קולװיאנסקי געװארן ערשט אין לעצטן צענדליק יאר. מיר נעדענקען אים נאך אלס סקולםטאר. ם׳זענען נעװען םאר־ שײדענע סבות, װאס האבן דעם ױנגן סקולפטאר אראפגעםירט םון פלאםטישן װעג און האבן אים םארביטן דעם דלאט אויױ א פענזל. זענען דען דעם קינםטלערם װענן תםיד גלײכע? אבער אין װילנע געדעגקט םען נוט דעם ױנגן קולװיאנסקי, דעם םקולפטאר־אנהויבער, מיטן אינטערעםאנטן כאראקטעריםטישן פנ־ם, דעם שאםער םון די ״תלטודיסטן״, װאם האבן םיט 16 יאר צוריק געהאט אזא דערםאלג בײ די דײטשן, בעת ז״ער אקופירן װילנע, און װאם האבן נענעבן באשעםטיקוננ אין די ארבעטס־שטובן און װארשטאטן שניצער און קלעפער, װעלכע האבן םון קולװיאנ־ םקים אריגינאל רעפראדוצירט םארן ברײטן םארק הונרערטער קא־ פיעס םון דער אריגיגעלער סקולפטור. ביז איצט נאך זענען םאראן אין םיל הייזער םון אםאליקן ״אבעראםט״ רעפראדוקציעס םון קולװיאנםקים םקולפטור־נרופע ם ש ה ׳ש ע 7 י ם / 77 י 7 ג ע פװ די ל־־יטעראריש ישעיה קולװיאכםיזי ם׳טרעםט אםאל דו נ״סט אין א בערלין אדער אין א פאריז, און פלוצליננ באגעגנםטו אין מיטן גאם א באקאנטן שר״בער אדעד קינסטלעד, װאס דו האסט שוין א יאר צװאנציק נישט געזען, — און ם׳אנטװיקלט זיך א נעשפרעך—אן אינטיםער און װארעםער— און ם׳נ״ען אזוי פארבײ א פאר צענדליק יארן איבערגעלעבטע און דורכגעקרענקטע און ם׳טויכן אויף אין זכרון שוין, דוכט זיך, לאנ:־ פארגעםענע געשעענישן און פאםירוננען, װאם זענען קײנםאל גאר־ נישט םארגעסן געװאדן, נאר האבן ערנע׳ן־װו געטליעט נישט בא־ םערקטערהײט און םארשארט םון אלץ נייע און נײע װינטן. אט אזוי האבן םיר זיך געטראםן עדגע׳ז אין אויםלאנד מיטן קינםמלער ישעיה קולװיאנסקי, װעלכער איז נוט באװוסט נ׳עװאין. אין די דײטשע קינםטלערישע קרײזן םיט זײנע װערק אלם םאלער און םקולפטאר. פונקט 20 יאר זענען םאריבער װי קולװיאנםקי האט זיך דאם ערשטע מאל באװיזן אין װילנע צװישן די דעםאלטיקע ױננע ײדישע שרײבער, װאם האבן זיך גרופירט ארום דעם זאטל־ בוך ״קנאםפן״. די הילע־צײכענוננ צו דעם דאזיקן זאםלבוך נעהערט צו אים און איז אונטערנעשריבן: ישעיה ניסן קולװיאנסקי, יאנאװא. קולװיאנםקי שטאםט םון שטעטל יאנאװע (ליטע, נישט װײט םון קאװנע), װו ער איז נעבוירן אין יאר 1896. זינט 1909 האט ער זיך נעלערנט אין דער באקאנטער קונסט־שול םון טרוטניאװן אין װילנע. ער װערט ניך באםרײנדעט םיט ױננע ײדישע טאלענטן, װי ער געפינט זיך תםיד אין דער געזעלשאםט םון ליטעראטן־אנ־ הויבער, צײטוננם־םענטשן און רעצענזענטן. אלײן א םאלקסםענטש םון דער נעדיכטער ײדישער םאסע, האט אים נעצויגן צו די דרײסטע ״דישע ליטערארישע קרײזן, װאם האבן זיך דאן אננעהויבן אוים־ צופיקן און האבן זיך וױיט םארםאסטן. אלע האםנונגען זענען נאך געװען םארויס. די עלטערע ײדישע שריםטשטעלער זעגען זיך נע־ נאננען טיט זײער װעג, האבן, אטת, די ױנגע קײנמאל נישט נאר נישט אפגעשטויסן, נאר אםשר נאד םארקעו־ט צונעטוליעט (ם׳זענען געװען דאן נישט אזוינע םאו־ביטערטע צײטן און דענערװירטע םענטשן!), — אבער דעם ױננװארנ האט זיך םארװאלט אלײן אװעקנײן, םיט אן אײנענע םטעזשקעלע און אראפזינגען םון אן אײגענער ביםה. זײ האבן די ביםה א נאטען גענעבן ״קנאםפן״. ם׳איז נאך נעװען גאר אנהויב םריליננ. ״קנאםפן״ — איז נעװען א ״ליטערארישער זאטלבוך, אדויס־ געגעבן םון א נדופע ױגגע שריםטשטעלער״. ם׳האבן זיך אין אים באטייליקט: א. י. גראדזענסקי, ה. ײבין, שלום גארדאן, לײב כײדום, לײב יאכגאײיטש, צ. דאלנאפאלםק־, ב. ארשאנסקי, נ. םידעל און א. לויטער. קולװ־אנםקי איז צונעצוינן נעײארן צו דער ראזיקער נרופע אלס קיכסטלער. כאטירלעך, אלם אײגענער קינסטלער. בײ ױכנע — איז אלץ אײנענע. און אנהויבער — וױלן אלץ םון דאם נײ אםאל באקומען זיך נאר אלטע זאכן, אבעד מען םײנט לכל הפחות, אז םען םליט אין דער לוםטן. אײגיקע םון דער גרופע זענען אויך נעװען צװישן זיך אינטיםע םרײנט און ם׳האט זיך נוט און םרײ כעלעבט, וױיל ערלעך און אויםריכטיק. ס׳זעכען אװעק יארן. נתיסע נעשעענישן זענען םארכעקוםען. א פאד םון רער נרופע האבן זיך םיט לײב און לעבן ארײגנעװארםן אין םרייהייטם־קאכזף; אייכער איז אוםויניק אװעקגעשטארבן א־ן