Literarishe bleter · 1931-09-25 · 39 (25.9.1931) · p. Seite 747

זײט 747 ריסיפראריבזנז 71* *399 ז\מ. 39 (1386 י ק ע פ ד א ג ע סולטחר און עסאנאמ־ק, צװישן תורה און סמח. און אויב 'יח שון יעגע באטרעםנדיסע לעגדער פירן שוין יא א סאםח, פירן זײ אים באזונדער אויף בײדע פראבטן. עם איז געגונ אנצוװײזן אויח דער םמ״ם קא^אסאאער הילשם־טעטיסײט, װאם עם האט אגטװיסלט דאם אמעריסאגי׳שע ״דגטום פאד דעם אײראפעי׳פן בעת עם האנדאט זיך װענן עסאנאמישע עגינים. םאדנלײכן מ־ר דאם מיט דעם יםװאכן אפ־ סאאגנ, װאם עם האט דער סואטור־סאמף אין די זעלביסע הילםם־ נרײטע ײדי-שע סרײזן, װערט אוגז סאאר, וױ װײגיס פאי״םטענדע־ גיש מען האט בײ אונז פאר אט דעם צוזאמענהאגג צװישן סואטור און עסאגאמיק. און טאסע מהאי טעםא איז דעד דערםאאנ םון דער עקאגאמישער היאױ בעדך אזוי קגאפ, אזוי גישטיק, אז ער פא־־ װאגראט זיך באויז אין א מין צדקה פון הײגט אויח מארנן און גייעט װײטער. עס איז נעגונ א יפטיקא פארםאײצוגנ פון א פאר נאםן ערנעיז א־ן דער ״אאטער ה״ם״, און ר• אמעריקאגער ײדן רוםן זיך אפ מ־ט היאף. יארגאאננ פירן אײגיסע ״דײםע קיבוצים א םא— עק׳שגטן קואטור־קאםח, װאם װע־ט אאץ ־עװערעד, אגנעשטרעננטע־, — און ד־ער אפסאאנג, דער רעזאגאנם ב״ ײרן םון אגדערע אענדע־ איז א םינ״מאאער, עפעס נעמט מען עם אויח װי א שטיסא עקזאטיס, װאם איז אםי־זר נאנץ טשעסאווע, אבער ״צו ברויט סומט עם נישט..." עגאעבע שאקטן, װאם באיעטעט־קן די קגאפע פאדשטעגדעגײט פאר דעם קואטור־קאמױ, װאאט מען נעקעגט בדעננען א סך מערער, אבער יאמיר ז־ך באגונעגען מ־ט דעם געבראבטן. און עם פרענט זיך א־צט, װאם װערט געטון, בדי קאאד ־צו םאכן דעם צװאםעגהאגנ, כדי אויפצוװעסן די פארשטענדעגי׳פ צום קואטור־קאמך, אים צו פאפואאריזירן בדײטער װי אין די אײנעגע סר״זן? דער א־ינצ־סער עגטםע־ אויױ דער פראנע א־ז — עם װעדט גארגישט געטון, א־ן בעסטן פאא — כוזעסי נאר־ ג־שט. ב־ז הײגט א־ז גאך נ־־שט אונטערגעגומען נעװארן ק־ין אײן בר־־טערע, נדעםערע פ־אפאנ־ר־אסצ־ע פאר דעם סואטור־קאמף, ביז הײנט א־ז גאך אפ־או גייטט פארנעקומען קײן א־ין ״ד־ץדער קואטור־ סאגנרעם, קײן סאגפערעגיל אפ־או גישט. אין ־עדן ^אגד באזוגדער פירן דעם קואטור־קאמױ סאײגע נרופעם באזוגדער, ם־עפאראט מ־ט א פארנעם, װ־םיא די אײנעגע כוחות דעראויבן עם און מעד נישט. יעדערע םון אט די אפנענדעגעצטע טעד־טאר־עאע נרופעס טוט איר ארבעט פאר זיך, מיט אירע כוחות. מיטן גאנצן הארצן אפיטר אבער דאך אין א־ר באשרעגקטן פארמאט. און ד־ עצם יידי׳שע סוא־ טור א־ז דאך ױנג, איז נאך א־ר טראדיציע אין קגאםפן אײננע־ היאט, האט ז־ גאך נישט רעם ארעאא פון בכבוריקער אאטסײט ארום זיך, םוז ז־ גאך זײן שטארק עגעדנ״ט און אסטיװ אין דעם א־ינװארצאען זיך אין ײד־שן אעבן. ב־ז דא נאר נישט אאגג האבן םיר דאך נעאעבט װי א פאאס מיט גאר אן אנדער סואטור, מיט א רעאיניעזער, װאם איז אזוי אייט םארצװײנט און אײגנעװארצאט געװען אין אעבן. א־ז דער נײער, װעאט־׳עבער פארמאציע גאך שװערער זיך אײנצוװארצאען אין בא־ װוםטזײן. און דא >ױז ד־ער פארגעם פון דער ארבעט אזו־ שםאא, אזוי צעברעסאט און פאראײגצאט. שו־ן באאד צװאנצ־ק ־אר (און טײאװײז אפ־או מער), זוי עס עקזיסט־רן מאדערגע ײדישע שואן, ד־ װיגקא־זײאן םון דער גאגצער מאדערנער סואטור־נעבײדע. א־ן פאריט״דעגע אעגדער איז דער נורא פון די דאזײזע שואן א םארשײדענעד, פארשײדן איז אויך זײער א־גהאאט און כאראהטער. אײגם דר־גנט שוין ארוים פון צוױיטן, אבער דער אאגעםײנעד צװעק איז ראך אומעטום דעד זעאביקער, די אירעע, װאם האט די דאזיקע שואן אדויםנערופן צום אעבן. אײן און רי זעאביקע סואטור האט די ארע פארש״דן־טעריטאריעאע שואן נעבוירן, און אאע אעבן ז״ מיט דעם חױת, װאם זיי ציען םון איר. װ־ ק־גדער םון אײן ״דישער משפחה, א צעזײטער און א צעשפרײ־ טער, זענען ז״ דאך אבער אינעראעך, נײםט־ק עננ םארבונדן. װו אבער איז אט דער צוזאםעגבוגד געקוסען צום אויםדרוק? וװ איז }/. ג #? $ ס 3 ן;7י?נע * כדעג&גד קיינםאא און אין ערגעץ נישט איז, דאכט זיך, דער עקאגאמי־ שער קאטױ אונזעדער גישט געווען אזוי אפהעגניק םון קואטור, ײ־ איצט. קיינמאא איז נישט געװען אזוי צונעפאםט די פארטואע ״אם אין תורה — אין קסח״ װי א־צט א־ן אײנ־סע אענרער מיט קאמ־ פאקטע יידישע ישובים. און באמת, א־ז דאך די ״דישע עקאגאמיק אפהענניק גישט באויז םון דער אאנעמײגער עסאגאמ־שער קאנױקטור אין נעגעבע־ נעם אאנד. זי איז נאך אין א נרו־סער םאם אפהעגניק םון רעם, װ־ אינטענםױו עם ווערט נעםירט סענן ײדן דער עקאגאםישער אגנר־ױ מצד די שטארקע׳״ע גאציאגאאע און םאצ־אאע נרופעם. רי םעיסײט זיך אנטקענגצושטעאן אט דעם עקאגאםישן אג־ גריױ, דעם בא״סאט און אויםראטוגנם־פאאיט־ק א־ז פראפארצ־אגעא צו דעם קואטורעאן באװוסםזיין פון די יידישע םאםן. עם איז גישט אין םארנאייך גרינגער צו באקעמםן און או־םצוראטן א צע״טטויבטע מאםע, אײדער אן ארגאגיז־רטע; עם א־ז גישט אין םארנאײך נר־ג־ נער צז צעשטזיבן אזן צעבדעקאען אן אומבאװוםטזיגיקן המון, א מאסע, װאם האט גישט צװישגאגאגד קײן נראװיטאצ־ע, ק״ן צו־ צױננם־קראםט. און אט ד־ אעצטע איז תמיד אפהעגניק םון דעם קואטור־נראד שון דער מאםע. װאם גרעםער און העכיער עם א״ז די קואטורעאקײט, אאץ־שטארקעד איז דער באײוטטזײן, אאידשטארקער ד־ ײירערשטאגדס־סראפט, אאץ־מער ריערםאאנ קען דערנרײכט װערן אין קאסױ םאר רײן־עקאנאמ־שע פאזיציעם אם־או. אבער קואטור איז אנמרי גישט אידעגט־ש ם־ט דעס, װאם עס ניבן נעװײגטאעך די אאנעמײנע שואן, איבערהו־פט רי שואן, ײאס זענען אויט זײער שפראך, אויט זי״ער פראנראם און אויט דעם נאגצן אינהאאט און שט־ינער נעבויט פאר אן אנדער קואטור. אט דא איז ראס ארט נרוגטיק פאגאגדערצװויקאען די טעאדע־ טישע באנרינרוננ םון דעם נעדאגק. דא זאא זײן נענונ םאר אונז די הגחה, אז אמשא הונרערט דײטשן םון א דייטשישער שטאט, םון דײטש־שע היימען זאאן זיך אערנען אין א רוםישער שוא, װעאן זײ אין םכום מענאעך נישט אפשטײן, אבער קואטורעא ײעאן זײ זײן אן אן עדך ארעםער אײדער אנדערע הונדעדט רוםן פון רוםישע הײמען, ײאם האבן טיט זיי גאײך נעאערגט א־ן דעד זעאביסער שוא. א סואטורעאע אויםביאדוננ קען נעבן באויז אזא שוא (און אגדעי־ע ביאדוגגם־אנשמאאטן), װאם זעגען א־ן םואן הםכם מ־ט דער קואטיר םון רער םביבה, מיט דעם נאנצן שטײנער און א־גהאאט פון טאנ־ טענאעכן אעבן םון רעד דאז־קער םביבה. הקיצור, א קואטודע־ע אויםביאדוננ קען נעבן באו־ז א גאציאגאאע שוא און א גאציאגאאע קואטור־טעטיסײט.). בכן איז דער קואטור־קאמױ און דער עקאנאמישער קאמױ, װאס עם פירן ײדישע קיבוצים אין אײגיקע אעגדער, באויז צװײ זײטן פון אײן םטבע, צוױי פראנטן םון אײן סאמפאג־ע. זײ זעגען עגנ נעבוגרן און אײגעד אן דעם צװייטן קעגען זײ בשום אוםן נישט האבן קײן דערפאאנ. אז עם איז אזוי, קען מען זען אםיאו םון דעם, ײי עס באצ־ען זיך די שיכטן, וואם ביי זיי רארםן עם די יירן אויסקעמפן א ק־ום. א־ן אט יענע אענדער איז דעד אגב־יױ קענן די ״ד־שע עקאגאם־שע און קואטורעאע פאזיציעם דער זעאבער. םיט דער זעאב־קער עקשגות װערן זײ נא״ך םארפאאנט. עס איז פון דעם שטאגדפונקט פין דעם צד שכננד תםיד א םך אייכטעד צו דעראאזן א באשט־מטן פראצעגט ײדן צו אאנעמײנער ביאדוננ, אײדער צודעראאזן אן אנטװיקאוגנ םון דער ײד־שער קואטור. דאס שטאםט שוין פון דער אאטער פארמואע — צעמײא און הערש. עם איז אבער א פאסט צום באדויערן, װאם דווקא ד־ ײדן םארשטי״ען נישט רעם טיםן צוזאמענהאננ צװישן *) ױארביסיײסי ו־ך. א\ ראװ װארסי ״ואגײאואר־■ װברלז רא באװאסי וילגיסי א'\ וײװעוסײעװ ו'ו*\• — גײ וײ איו ראגז װארװ *וײו א\ ר*גו װײסי\, ױארװײרירסיו א\\ ויפוסי ר*1*ר'ל\\ *בר, אר*ר א\גז גנוסיר\יגזסי\ *װיר. 1" א\װ אי\ *גז? \ ר גו ־ ב ר גניײך א\גו ר*• בנ\רי?\ א\\ װאנזוװאפגזילזז װײוגז.