Literarishe bleter · 1931-09-25 · 39 (25.9.1931) · p. Seite 745

זײט 745 9 ליזזוורןזריזזזזז ברספיעך 3זגו. 39 ('386.) א ביר גישט אין דעם ײדי׳מן אריניכאל, נאר איז א םרעמדש^רא־ כײןער איבערזעצונג, און רי װידמוננ אויר דעם בוך איז נעייוען נע׳טריבן אויף... העברעי׳ם. און דאם יידי׳טע םאלק איז נ$ר ני׳צט ױצא אנטיזענן אים... אייך די ײדי׳םע פרעםע טראגט א נרויסע ׳םולד םאר רעם ײדישן ביך. נישט נאר האט זי םארטעםפט דעם לעדער און םאר־ טריבן די בעםערע עלעמענטן דורך דעם טאנטעגאעכן שטרוי, װאם זי גיט אים צו קײען, נאר זי האט אויך םאראטן רעם נא׳נצן סאטױ םאר א ײדישער הולטור־םביבה. אבער דא הומען מיר שוין צו א דערש״נוננ, װאס איז םיל בדײטער װי דאם ײדישע ביך, װאס נעמט ארום דאם גאנצע ײרישע לעבן, אין זײן איצטיסער צעםאלנ־ ס״ט און ידידה. װאם איז צו טון? א) סודם־כל םארשטארקן דעם סאמױ םאר ד־עד ײדישער סול־ טור אין אלע אירע םארמען און אין דער עדשטער רײ — םאר דעד ״דישער שול, װאם זי איז דער װיכטיקםטעד ־םוד או־ך םאר א גע־ זונט ליטעראריש שאםן. ב) באסעמםן דעם באלעבעסלדיקן ײרישן אינטעלינענטיזם, ד• םוםטע סולטורלאזע אםימילאציע, װאם דעמאראל״זירט און דעזאר־ נאניזירט אויך די נעזונמע םביבה םון די ארבעטנדיסע יידישע מענטשן. ג) שיצן דעם ײדישן שריםטשטעלער םון די ברוטאליטעטן םון פארטײ־סאםף. ד) םירן א סאטױ נעגען דער אידעענלאזיקײט און סולטור־ לאזיקײט םון רער ײדישער פרעםע. ה) םירן א שטענדיקע פראפאנאנדע םאר דעם ײדישן בוך. ו) מיטהעלםן צו גרינרן ײדישע ביבליאטעסן, בוכהאנדלוננען, בוך־אויםשטעלוננען. םעלן אונז די םארערנע שמ״רם, װאם זאלן צוציען צו דעם ײדישן בוך די טויזנטער און טויזנטער לעזער (דער זעלבער סולטור־טוער דערםאנט לגנאי די הײנטיסע ײדישע שרײבער — דעם גרויםן פרצז; איך צװײםל אבער זי״עד, צי די טםונקים אונזערע די הײנטיקע האבן באמת טאקע געלײענט פרצן דעם נאנצן). און ג?יר אויױ אײן םיבה רארױ מען אנווײזן: אויױ רעם, װאם דער ײדישער שריסטשטעלער איז נעװארן א קרבן םון דעם פארטײ־ סאמױ אויױ דער ײדישער גאם. אין די שטארקערע, פעםטער אוים־ געבויטע אײראפעישע ליטעראטורן האט דאך רער שריםמשטעלער אויםנעהיט, אםילו אין רער איצמיסער עפאכע םון םארשארםטן קלאםנקאמױ און פארטײ־נעראנגל, א געװיםן נראר זעלבםטשטענ־ דיקײט און אומאפהעגניקײט. אײפטאן םינסלעד, א מיטגליד םון דער םאציאליסטישער פארטײ אין אמעוײקע, װערט נעלײענט אםילו םון ײדישע קאטוניםטן. אבער א ײדישער שריסטשטעלער, װאס איז נישט אויױ הונדערט פראצענט מםכים מיט א נעװיסער פארטײ־ ליגיע, װעויט נלײך ארײננעלײנט אין חרם. מאקםים נארסי, װאם באקוטט םיליאנעךהאנארארן אםילו םון די םאװעטישע םארלאגן און לעבט אין עושר און אין כבוד אין רער םאשיסטישער איטאליע, איז א קדוש און א ״דישער שרײבעד, ײאם האט זײן נאנץ לעין נעליטן םאר די ײדישע םאםן און אלײן נעלעבט אין נויט און אין מאננל, איז א םאררעטער, און בײ זיין םינדםטער זעלבםטשטענדיסײט װעדט ער און זיינע װערס ארײננעלײנט אין חרם. סארשטײט זיך, עם איז אויך נישט קליין די צאל ײדישע שריםטשטעלער, וואם םיט זײעד חאלטוגנ צי אין רעם אײנענעם הויז בנונע זײערע אײנענע קינדעד, װאס װאסםן או״ם אן קעגטעגיש םון ײדיש, צי אין רער עםנטלעכקײט רײסן זײ ארונטער דעם פרעסטיזש םון ײדיש. טיד אלײן איז באקאנט א םאסט, ווי אזוי א ײדישער שרײבער האט ארי״ננעשיקט צו א װארשעװער ״שײנעם ײדן״ זײנס א ה ר ן זי ײ ס? י ן / ױ 8 ר ש ס דאם בוך א ו ז דעד ל ײ ע נ ע ד און לאנםירן זײנע עם־הארצישע, קנאפ־װאם שמעקעדיקע און גאר נישט נעשמאקע ״געשמאסן״. ער איז מער אנטי־לײענער א״דער לײענער, װארום ער איז א־פריארי א קעננער םונם בוך, און זײן כלומרשטע לײענערשאפט איז אםטמאל נישט מער װי א מאנטל, װאם הינטער זײנע םאלדו שטעקט זײן עקםעלענץ דעד גראםאמאן, ד. ה. אזא אײנער, װאם האט א הארץ אויםן שרײבער, איז בײז אויױ די, װאם ״לאזן נישט צו ׳ און חלשט אלײן ״בלאזן שוםר״.. אועלכע, משט״נםנעזאנט, לײענער, — פארליננערטע, דעמא־ ראליזירטע און נײםט־ס צעניזוקטע דורך העצערישער מיטינ;־ קולטור און פארט״אישער נאםן־פױסער", — מערן זיך בײ אונז און שפדאצן ווי די משוגענע שװאמען און לאזן נישמ ארויםזען דאכ אײדעלע םארטראכטע נעזיכט םון יענעם לייענער, װאם איז מםוני' צו װערן דאס אויער םאר דער נשםה־מוזיק םון א צװײטן. אויױ רעם לײענער דעם רײן־נעכליבענעם, דעם נאבנישט פאו־ פירטן און נאכנישט דעמאראליזירטן, מיט דעם ערלעכן װילן זיך אויםצולערנען לײענען און מיט דער בענקשאםט נאכן װארט, ײאם איז םאי ייר אלײן מ ע נ ט ש, א שטיק םענטש, — אויױ אט דעם לײענער װארט דאס ײדישע בוך, אים קוסט עם אוים און צו אים טוט עם תםילה... ווער וועט אויםלייזן דאם יידישע בוך? דער לײענער מיט דער פרעםענזיע ארער רער לײענער לשטה? רער לײענער — דער אטתער — איז א ליבנדיסער. דע־ אביעסט םון זײן ליבע איז דאם בוך. ראס בוך װערט םאר אים נע־ שעעניש. עם װערט א סאפיטל פון זײן נײםטיקער ביאגראםיע. אונזערע זײרעם האבן מיט זײער אמונה נעהײליסט איטלעכ, אות םון ײרישע םםרים. רעם םאדערנעם ײד דארױ םען ערשט או־ס־ לערנען לײענען. א לײענער, װאם אנשטאט צו לײענען, טענהט ער װענן ״ירידה״ און האלט אין אײן סאנען א רעשט, װאם קוםט אים כלוטרשט בײ דער ליטעראטור; א לײענער, װאם איז אײביק אננע־ דראלן און אננעשװאלן מיט בײז־שװינערדיקע טענות, זוכט — מיט א םארטיײליכט — חטאיס, םאדערט, מ׳זאל זיך םאר אים לע־ ניטימירן, און איז טיױ איבערנעצײנט, אז ער טוט א פערזענלעכע טובה דעם נעלײענטן, — אזא לײענער איז א פלאנ םאר א ליטערא־ טור, אן אנשיקעניש און א װיםטע חולאת. ער װיל גישט הערן — ער װיל אלײן רעדן. ער װיל נישט געלערנט װערן — ער װיל דעםאנ־ םטרירן. אים דאכט זיר, אז די ליטעראטור איז א םיטינג, און ער האלם, אז ער מוז אוםבאדיננט נעמען דאם װארט, זיר טיילן מיט זײנע טיױ־קלײנשטעטלדיקע הינטער־אוױון־דערםארוננען, דורכזעצן זײנע השנהלעך, װאם זענען נרוים וױ די ראש־חודש־רעםעכלער,