Literarishe bleter · 1931-09-25 · 39 (25.9.1931) · p. Seite 744

די88ו{(3י8\8 3ל888\־ 39 3861.) ש 744 זייט מעז נים ארוים ביכער, אבער נישטא דער אמאציסער רעזןוגאגם, דער פרײדיסער אפהיצן אין די װײטן. עפעם 8 שװערע אנטוישוננ הערשט בײ אלעםען, און מען װערט ב״ זיך אלײן אראפגעםאלן און דערשלאנן. םען קוקט אויױ אונז װי אוין םוחרים, און װי אויף ׳שאעכטע םוחרים, װעלכע פארנעםען זיך םיט נאר א שלעגט, אי־ בעריק ארטיסל. מען ה$ט אנגעװוידן דעם פיעטעט צום בוך, עם איז םארשװונדן די באנײםטערוננ, די םרײד ארום דעם ײדישן בוך. און אז איך הער איצט די פארשײדענע סלאנערײען אויח דעפ ביטעדן נורל פונם ײדישן בוך, װערט מיר זײער־זײער טרויעריס, און איך טראכט: װו נעמט מען װידער אמאל דעם ױם־טוב, װאס האט;עיהערשט אמאל ארום דער ײדישער ציטעראטור? עס קאן כישט זײן אן איגטעליגעכט ײדיש הריז אן א ײדיש ברךן א ברודער־זשורנאל אין נױ־יארס, װאס האם זיך נעזעצט, נע־ דרוסט דא און דארט. הכלצ, עם איז נעװען דעד נרויםער ױם־טוב פון דער ײדישער ליטעראטור, און מיר אלע זענען ארוטנענאנגען װי די געהויבענע םױחםים־מחותנים מיט אן אויפגעהויבענעם סאפ און פרײדיס הארץ. און עם איז נעװען דאן אן אטמאספער ארום, נעװען דאן פיטהעלפער, םיטשאפער, מיטטוער... די םארלאגס־ארבעט איז געװען א ה״ליסע זאך. האט מען נישט נעסאנט פארזעצן אין װילנע די אדבעט, האבן מיר אין דער סרינם־צײט אדויםגענעבן ײדישע ביכער אװזלטגאל אין פעטערבורג, ײען עם האט דערפאר נעדראט די הארבםטע שטראח םון מיליטערי־ שער צ״ט. דערנאך, אז עם האבן זיך געשאפן מעגלעבסײטן םאר דעם ײדישן בוך אין אוסראינע, האבן מיר אריבערנעײארפן אהין אונזער ארבעט און אדויםנעװארפן א־ן יענער צ״ט צענער טויזנטער עסז. אערנב־כער און סלאםיסער. עם איז אונז אלץ סארג געװען, מען ראט זיך נישט באפדידיסט םיט דעם, ײאם םען האט געטון, און נעװאלט נאך און מער, נאך און מער... און װי אנדערש עם איז די שטימונג איצט ארום דעם ײדישן בוך. עפעם סומט אוים, װי סײנער באדארר די ארבעט נישט האבז. ז ל ס ן ד י י ז ע ן וואס ד א ד ף מ ע ז ם ו ז * מער חורבנות אויך אין די דײען פון ׳דער ארבעטנריסער ײדישער םרוי. װי מיר װעלן נישט םארשטארסן ידי ײדישע שול, װעלן םיר נישט אימשטאנד זײן באדײטנד או״םצושפרײטן רעם נבול םון דעך ײדישער צעזערשאפט צװישן דער ױננט, דעם הויפט־סאגםומענט םון דעם בוך. די יידישע פרוי װעלן מיר סענען געװינען ערשט מיט דעם איבערבוי פון אונזער געזעצשאסט, װען עם װעט אונטערגענראבן װערן דער םנאביזם, דער באלעבעםלדיסער איגטעלמענטיזם םון דעי ײדישער םביבה, אט דער אומװערדיסער, מיטן שםלוח־סאםפלעסם פארבונדענער ״םונאויבנאראפסוסן״ אויך רי מאניםעסטאציעם םון דער ײדישער סולטור. די דאזיסע באצױננ איז אויך אײנן געײיםע עצעמענטן פון אוגזער אײנענעם סרײז. אט האט אונז איצט א באסאנטער סולמור־ טועד געלײענט א לעסציע װעגן דער ירידה םון דער ״רישער ליסע־ ראטור און געטײטאט אונז מיט די םיגגער, אז םיר האבן נישט סײי ראמען ראלאן, סײן רעמארס, סײן טאמאס מאן. ם^איז א רײן־ משכילישער םנאבישער צוגאננ םון דעם ײדישן אינטעצמענט, און דער געםערלעכםטעד םאר דעם אויםבוי םון א ײדישער שעםעדישער םביםה. דאם םארסוסן זיך אויף די םרעמדע ״רײכטיסער״ איז אלע־ מאצ געװען א דעסטרוסטיװער םאסטאר אין דעם ײד״שן לעבן. איך רעד שוין נישט װעגן דעם, אז רי נאנצע חנחה איז אויך א פאלשע פאר אונזער פאל — דעם סריזיס אויף דעם ײדישן ביכער־מארס. װאלט זי, די דאזיקע הנתה, ניעװען אמת, װאלטן דאך די יירישע איבערזעצונגען םון די ראזיסע ״גדולים" געראתםט ג״ן אין די טויזנטער. אבער לאמיר זיך נישט נארן, ידער ײדישער מאסנלעזער װיל גאר דװסא די ״בארנ־אראפ״־ליטעראטור, און די גלײכניל׳ טיסייט צו רער ײדישער ליטעראטור איז אםשר גאר םארסערט, אויך צו דערסלערן דערמימ, װאם זי איז סינםטלעריש צו הויך, װאס עס םאדאן א ״דיש װערטל: פארװאם הײםט א בוכהענידלעד א ״דישעד גזזכר־םםרים און נישט גזװזר־סםרים? איז דער חדוץ: װײל סוחר מײנט ראך באמת טאסע אײנעם, װאם םירט א רעגל־ מעםיסן האנדצ, בשעת װען א ײדישער בוכהענדצער איז װ״ט נישט אזא. דאם דאזיסע װערטצ האט שוין א בארד, װי ם׳זאנט. עם שפיגצט אבער אפ דעם מצב פון דער ײדישער םארצעגערײ, װעצכעד איז סײנמאצ נישט נעײען סײן גצעגצנדער, טשםעות. דאך איז צו אזא סריזיס, װי מיר האבן איצט, סײנמאצ גישט נעסומען. דעם י ״דישן בוך דראט ממש א טויט־סבנה. ײאם זענען די סיבות? נעװײנצעך דארף מען םארבינדן דעם סריזים אויםן ײדישן ביכער־מארס טימ דעם אצנעמיינעם װירטשאםטצעכן סריזים. דאם איז אבער נישט די אײנציסע און אםיצו נישמ די עיסרדיססטע םיבה. םון דער ״דישער בוך־סאטאסטראםע. פאראן םיצ טיםערע און סאמפציצירטעךע םיבות. װער צײענט בכצצ? סודם־כצ די ױננט און דאן — די פרוי. די דאזיסע בײדע עצעמענטן זענען אבער בײ אונז דװסא איצט די גרעםטע פאסטארן פון דער אםימיצאציע. די ײדישע ױגנט — צוציב דעם, װאס אין איר גרויסער מעדהײט װערט זי דערצוינן אין א פרעטדשפדאכיסער שוצ; די ״דישע םרוי — צוציב רעם, װאם מחטת איר כאראסטערצאזיסײט, איר צהוטסײט נאך אויסערצעכן פוץ, נאך ״אויםםײנען זיך״, װערט זי זײער צײכמ אויסגעװארצצט םון יעטװידער םאדבינדוגנ םיט דעם, װאם םיר רוםן א ײדישע נע־ זעצשאפטצעכע אטמאסםערע. מיר חעדן דא װענן דער בירנערצעכער אדער סצ״נבירנערצע־ נער םרוי. אבער די םרעמדשפראכיסע שוצ מאכט אן װאם אטאצ 23484853535348532353235348235348534823232353484848 48482353482348235348484823484823534848482348235353