Literarishe bleter · 1931-09-25 · 39 (25.9.1931) · p. Seite 743

זײט 743 ליוזנרגזריטז ברוזסימו ו\ה. 39 ('386.) ש. נ י ג ע ד ם ו ז א פ ד י ו ו און אםשד װ$יט טאקע נעװעז א סברה, אז דער גיכער־חויש זאא װערן דער אויסגאנגספונקט םאר אט דער טיםערער און בר״טע־ רער ארבעט. *םשר איז טאקע נעקוםען ידי צייט, אז מען זאל אנ־ הויבן מאכן עפעם א חשבון הנםש... איז ראך דער םםר, רערהויפט ביי אונז יירן, תםיד נעװען דער עיקר, דער םקור און דער סיטאפונקט פון אאע איידאסטע עניניס. היינט װי קאן מען אגצינרן צוריק דעם חשק צום בוך, נישט אוים־ װעקנדיק םריער דעם איידעאערן מענטשן אין אונז? דערםאר רובט זיך םיר, אז עס איז דא גאר איין םיטא צו םארשפרייטן נוטע אי־ טעראטור און דאם איז — אויםראטן די פארװיאדערוננ, די טעשפ־ קייט, זען, אז מענטשן זאאן װידער האבן נייסטיקע אפעטיטן. װען מיר זאאן קאגען הונגעריק מאכן די גשמהם, װאאטן זיי אאיין נעזוכט די שפייז, װאס איגט צוגעגרייט פאר זיי אינם שעםעדישן װארט, מען װאאט זיי גישט נעדארםט רוםן, און דעריבער רוכט זיך םיר, אז עס םוז זיין א בדייטעדער קאםםס־םראגט. איע שונאים םונם נייסטיקן אעבן מוזן באקעםםט װערן און טאקע ידור־כן בוך, טאקע דורך דער אנשארםוננ, דורך דער רייניקוננ םון אונזער אאטן הייאי׳קן נעװער— אונזער װזװ־וז... אייער טו. וי#1ו איבער ח׳ נ. סייזיא. איר בעט םיך נעבן אייך ״עפעס״ םאר דעם נוםער ״איט באעטער״, װאם איר גיט ארויס אכבוד דעם ״ביכער־חודש״. אבעי צום שװערסטן, װי איר װייסט, איז שרייבן װענן א פשוטער זאך• ניי, באוױיז, אז די זזן אייכטי. זעץ דיך אװעק שרייבן װענן דער נוי־ טיקייט םון ביבער, װעגן דער נוצאעכקייט םון אוםט! בעםער וואאס געװען שוין צו פרװון דערקאעדן, װי אזוי איז עם גאר נעקומען דע־־ צו, אז םען זאא מוזן שרייבן װענן אזוינע אאח־בית־זאכן, װי אזוי איז עם נאר באשאםן נעװארן אזא װיסטע אאנע, אז םען זאא דארםן קומען צו אונז (און נישט נאד צו אוגז יידן), װי צו באיגד־געבוירענע, און דערצייאן, אז ם׳איז דא א זון אין היטא, — אז םען זאא דארםן ערשט קאאר מאכן, אז א חויז אן סםרים איז קיין היים נישט, איז א פוסטקע, א גייסטיקע חורבה... אויב שוין יא שרייבן װענן ביכער און אויםםאדערן, םען זאא זיי אייענען, מען זאא זיי צו זיך אין הויז ארייננעםען, נישט אאזן זיך זואאנערן, ײאאט םען אםשר נעדארםט נראבן טיםער, נראבן ביז צו די װארצאען און אגרירן די אםתע װונד — די גאייכניאטיקיים צו אלט העכערע װערטן, נישט נאר צום בוך אאיין. ב. ק? ע זנ ק ' ן װז איז דעד יים־סוב* ארויםנעםיאט אין דער באצױנג םונם שרײבער צו זיין װערק. און װער נערענקט נישט די באגייםטערוננ, װאם האט אאעמען באהערשט, װען מיר זענען אין װיאנע צונעטראטן צו דעם ״פנקס׳/ צו דער ״יידישער װעאט״ און צו רי ״נרינינקע בייטעאעך״? עש איז נעװען ביי אונז אאעםען, ביים רעראקטאר, ביים ארויסגעבער, ביי די שרייבער, ביי די זעצער, ביי די ארבעטעד, און אויך ביי די אעזער א גרויםער ױם־טוב. אט די שטימונג האט זיך איבערגעגעבן םון איינעם צום אנדעדן, און נישט אומזיםט האבן די זשורנאאיסטן נעהאט אזא ערםאאג, און נישט אומזיםט האט מען נעארבעט טיט אזא איספעט, טיט אזא איבערנעגעבנקייט. אאע זעגען געװען אדורכנעדרוננען מיטן נעדאנק, אז מיי נייען דא בויען א גרויםע זאך. עם האט דאס פארשטאגען די פע־ טערבורנער יידישע אינטעאינענץ, װאס האט םיטאמאא באקוםען דרך־ארץ םאר דער ײדישער איטעראטור, םאר א יידישן שרייבער. דאס האט זיך אויך איבערגענעבן דער נישט־״דישער װעאט. איך גערענק גוט, םארא קבאת־פנים אוגזערע אויםגאבן האבן נעהאט דאן אין רער י״רישער און נישט־יידישער װעאט. מיר זענען טיט־ אמאא אויםנעװאסםן ב״ אאעמען אין רי אוינן. און װי אין רוס־ אאגד, אזוי אויך אין אויםאאנד. איבערהויפט אין אמעריקע. אויך דארט איז מען נעװארן שטארקער, םעםטעד, און םען איז נעקוםען צו די כוחות, און עם האבן זיך באײיזן װיאן, אפעטיט און דראננ צו ארבעט, צו נעטיינזאםען שאםן. הארט םאר רער םאחמח האבן םיר געװארםן א בריק צװישן דער יידישער אימעראטור םון װיאנע קײן נױ־יארק, און די װיאנער ״יידישע װעאט״ האמ נעבוירן איך טוז זאנן דעם אטת: םיר װערט זייער קאאאםוטנע אויםן הארצן, װען איך הער די היאח־רוםן, ראם צדקה־םושקע״קאאםן ארום רעם ײדישן בוך. בײ םיר איז םון אנהויב אן דאם ארויםגעבן אין םארשארײטן ראם ײרישע בוך םארבונדן נאר םיט אנדערע שטיםוג־ נען און אײנדריקן. איך גערענק נוט, םיט װאם פאר א *־ייד םיר זעגען צוריק טים צװאנציק יאר צוגעטראטן צו םײן םאראאג. עם איז נעװען א געהויבענע, םונטערע ױם־מוב־שטיםונג. יעדער נייער טאנוסקריפט, וואם איז אננעקומען צו אזגז קײן װיאנע, איז נעזוען א טײער נעשענק. םען האט זיך מיט אים נעצאצקעט, נעסר״ט װי םיט אן אבן־טוב. סען האט זיך נישט נעקאנט דערװאדטן די גאיק־ אעבע שעה, װען ראם װערק איז אויםנעזעצט נעװארן און איז אי־ בערנעגעבן נעװארן צום דדוק. און װען דאם בוך האט דערזען ד• איכטיקע שײן, איז נישט צוס באשרײבן די שמחה, װאם האט אלע־ םען ארוטנעבאפט. םען האט זיך אפנעגעבן מזא־טוב, זיך נעקושט םאר נאיק. און אזוי אויך אאע םרײנט םון יידישן װארט האבן בא־ נעננט א נײ ײדיש בוך. עם םאענן אנקוםען נאיקאעכע, צוםרירענע דאנק־ברױו םון אאע עקן װעאט, אין וועאכע טען האט אויםנעדריקט די באנײםטערוננ םאר דעם נײעם בוך. עם איז נעװען זײער אגנעאײגט, און םען האט דעריבער נישט נעקארנט ק״ן םי, קיין טרחה, קײן נעאמ, קײן אויםםערקזאםקײט - אבי דאס בוך זאא ארוים װאם־שענער, ײאם־פרעכטיקער. אויך דער ײדישער שרײבער האט זיך באצויגן צו זײן שרײבן װי צו א הײאיקער ארבעט, װי דער םוםר, װעאכער איז זיך טובא אײדער *־ ג״ט צו צו שר״בן א ססר־תורה. איך-האב עס אװי דאן