Literarishe bleter · 1931-09-25 · 39 (25.9.1931) · p. Seite 742

רינזפראריטפ!לנזנופר ו\מ. 39 (386) 9 ז״ט 742 אוים איז היינטיקן טז\נ דעם יידי׳שן יזינםסאער צו שאםז״. דעד יידי׳שער פ. ע. נ.־קלוב, װעלכער האט די אויםגאבע צו ז#רגז װעגן דער אנטװיקלונג און דעד םאר׳םפרייטוננ םון דער יידישער ליטעראטור, האט בא׳פטיסט צו ווענדן זיך צום ברייטן יידי׳םן לעזער־עולם םון אלע שיכטן, קלאםן און פאדטייען, װעלכע די יידישע ליטעראטור איז איב און טייער — דירעקט נאך היל;*. איד, יידישע מאםן, װאם זעגט נעבונדן מיט דער יידי׳םער ליטערא־ טוד, װאס פון אייך װערט די יידישע ליטעדאטור געשאםן — קוםט און העלפט אונז אין דער שעה םון נויט! אאזט הערן אייער שטיםע. דער קינסטלער םוז האבן ערםוטיקוננ. ער םוז םילן, אז ער ברענגט נוצן װעמען און מען נויטיקמ זיך אין זיין שאםן.-נאר דאן קען ער עפעס רעכטם אויפטון. קומט און באווייזט, אז די יידישע ליטע־ ראטוד איז אייערע, איר נויטיקט זיך אין איד און איר זענט נעקומען איר צו הילה, יווען זי נויטיקט זיך אן אייך. מיר װייםן, װאם םאר א קאמפן איר האט אױםצו׳שטײן פאר אייער טאנטענלעבער חיונה, פאר אויפהאאטן א״ער פשוט אעבן. באװײזט, אז די ײדי׳שע ליטע־ ראטור איז פאר א״ך נ״שט קײן איבעריקע לוקםוס־זאך, װאס םען קען זי פארװארפן, נאר איר נויטיקט זיך אין איר ײי אין אײעי טעניעך ברויט, אז איר האט זי ארײננענומען אין ח׳שבון םון א״ערע באוטיקע נויטן. איר איע, װעצכע איר האט געהאט אמאל א נחתהרוח שון א ײדיש בוך, װאם די ײדי׳שע ייטעראטוד האט אײך בארײכערט, שענער, אײדעאער און מענטשיעכער נעמאכט, קוממ און באצאיט איצט אײער חוב. דער ײדישער פ. ע. נ.־קלוב האט פדאקלאטירט איצט א חודש םאדן ײדישן בוך. זארגט דעדםאר, אז עם זאל נישט זײן קײן ״רישע שטוב אז א נײ ײדיש בוך. שריםטשטעקער פארשפרײט זיך נישט קײן גאנצע טויזנט עקזעמ־ פקארן. פאר אנדערע איז גאר קײן מארק נישטא. עם איז נעקוטען אזוי װײט, אז די פארלעגער האבן א״ננעשרימפט זײער פארלאנס־ װעזן, אנדערע גאר אפנעשטעלט זייער טעט־קײט. עם איז יעצט זייעד שװער פאד חשובע שריפטשטעלער צו באקומען פאדלענע־, װער רעדט שוין פון אנםאננער. זײ האבן נאר קײן געלעננהײט נישט. און ײי אזוי זאל א?יטעראטור עקזיסטירן אן א נאכװוקם? נאך קײנםאצ האט זיך דער ײדישער שריםטשטעיער נ־שט געפונען אזוי פאריתומט, פארלאזט און אײנזאם װי הײנט. נאך קיינמאל נישט איז םאר אים נעשטאנען די פראנע: למי אני עסל— אין איר נאנצער טויטאנגםטלעכער שארםקײט, װי אין אט דעי שלעכטער צײ״ א חוץ נויט, נלײכגילטיקײט, שטוץ פון פארטײ־ קריטיקער האט ער גארנ־שט מעד צו ערװארטן. יעדע פאליט־שע גרופע בײ ״דן קומט צו אים מ־ט טענות ומענות, פארװאם עד דינט נישט איד צײעק און פאםט זיך נישט צו צו איד אידעאלאניע. יעדער האלב־א־נטעליגענט נעמט זיך דאם רעכט מיט הפקרדיקער שאדן־פרײד צו מעםטן דעם װעדט פון דער ליטעראטור, אבער קיין אײן פאליטישע גרופע, אםילו די, װאם האלטן אין אײן רעדן װעי-ן נאציאנאלן קיום און אנדערע נוטע זאכן, וועלכע פאדערן און טאנע: בײם ײדישן שרײבעד אידעאלאגיע, טוען נישט די האנט אין קאלטן װאםער, נעמען זיך נ־שט די מי אםילו צו זארגן װעגן דעם נורל םון דער ײד־שער ליטעראטור — װאם דאם איז דאך אײנעי־ םון די בולטםטע םמנים פון ײדישן נאצ־אנאלן קױם. זײ אינטע־־ד־ םירן זיך נישט מיט דער לאגע פון יידישן שריםטשטעלער. האט ער א דאך איבער זײן קאפ? האט עד א פארלעגער פאר זײן װערק? קײן טר״םט, קײן ליבע. הפקר או־פן גאם ארוים. די הענט הויבן אן צו פאלן און דער םפק, װי א װארעם, גראבט אין הארץ: װער בא־ דאדח דיך? קײן עכא, קײן ליבע. אט אין אזא אטמאםםערע קומט ע עעי / ד * 3 נ $ (7 ראטעװעט דאס.ײדישע בור, װעט אײד דאס בוך ראטעװען! ײיפיל זײער ארבעט איז טאקע נוצלעך און נויטיק םארן םאלק. דאם לעצטע ״אויף װיםיל״ זאנ איך מיט א כװנה: טיר טוזן זיך םודה ז״ן, אז א היפש ביםל שולד אין דעם בוך־קריזים ליגט אויױ אונ־ זערע םארלענעד, אויף דער אינםלאצ־ע אויף דעם ביכער־מארק אין ד־ לעצטע צען יארן. יא, די ״דישע ליטעראטור האט אויפנעבליט, אבער מער אין כמות װי אין איכות. אויף אײן גוטן בוך האבן זיך נעדרוקט צען טיטלמעםיקע און אםילו גאר שלעכטע, באזונדערם אין דער בעלעטריםטיק. מען האט נעװאלט אריבערטראנן נאנצע פרעמרע ליטעדאטורן א־ן אונזעד שפראך, און נישט אלעמאל האט מען נענומען דאס בעסטע. מען האט געדרוקט אן א םיםטעם, אן א פראפארץ צװישן םארשײדענע נעביטן פון דער ליטעראטור. או־ף להבא װעלן מיר זיך מםתמא אראפנעמען דערםון א מוםר און װעלן בעםער רעגולירן דאם ביכער־געשעםט. אבער װאם טוט סען איצט? א־צט מוזן מיר זיך פארלאזן אויף דעם פםיכאלאנישן געזעץ, אז אין שלעכטע צײטן איז דאם נוטע בוך נישט נאר א' קאפ־ באדעדםעניש, ם׳איז אויך א הארץ־באדערםעניש, א רםואה פאר דער קראנקעד נשמה. נעזעלש־אפטלעכע טוער און קולטור־ארבעטעי־ דארפן ז־ך פארײניקן און ארגאניזירן אזא הײלונגם־אקציע. א ברײ־ טע ביבל־אטעק־נעץ דארף קומען צו הילף דעם םארארעמטן ל״ענע־ און דערמיט אויך דעם רואינירטן פארלעגער. מען מוז ראטעװען דאם ײד־שע בוך, כדי דאם בוך זאל אונז ראטעװען פון דעם *אוש, ײאם דריקט אויף דער נשמה אין אוגזעד שװעדער צײט, ביז ײאנעט עם װעט קומען א בעםערע צ״ט. צו אלע תוכחות, װאס האבן זיך אויםנעגאםן אויף אונזע־ קאפ אין דער לעצטער צײט, באזונדערם א־ן פוילן, איז נאך צו־ נעקומען דעד קריז־ם פון ״דישן בוך. עם העדט ז־ך א נעשרײ: מע׳- קויפט נישט קײן ב־כער, מען לײענט נישט, די פארלאגן האלטן בײם באנקראט ארער האבן שוין באנקראט־רט, שרײבער הונגערן... מען דארף ז־ך םונאנדערקל״בן אין דער דאזיקער פראנע: צי מען קויפט נישט, אדער מען קויפט זײעד װײניק ביכער צוליב דער פאדארעטוננ פון דער מאםע, צי אבעד מען האט ישוין אויפנעהע־ט צו לײענען אין דער פריערדיקער מאם? אין בוכהאנדל און א־ן ביכעד־לייענען קען ז־ך א שלעכטע צײמ אפרופן אויף צװיי פאר־ שײדענע אופנים. גראד א־ן צײטן פון נו־ט און זארנן ל״ענט דער עולם מעד כיכעד, כאטש ער קויפט מײניקער. אט האב א־ך רי טעג געפונען א סטאט־סטישע נאטיץ א־ן די?ײטוננען, אז דורך דער ארבעטלאזיקײט, האט זיך פאדגרעםערט ד־ צאל לײענער פון ביכער ,א־ן דײטשלאנד און ענגלאנד. דער רוינירטער ׳הענדלער, אדעד האגט־ ײערקער, דער אפגעואנטער ארבעטעד, אדער אננעשטעלטער, האבנ־ דיק מער צייט, זוכמ א טרײםט םון זײנע דאנות אין בוך. קען ער נישט קויפן קײן ביכער ,אבאנירט ער זיך פאר גראשנם אין א בי־ בל־אטעק. איז דאם בײ אונז נישט אזוי? קוקט זיך צו צום ײדישן פובליקום א־ן די עפנטלעכע ביבליאטעקן, אין די לעזע־זאלן, אין די פריװאט־ביבליאטעקן, װעמ איר אװדאי אויך נעםיגען דאס זעלבע. אויב אזו־ איז נאך דאם ײדישע בוך נישט םאדלוירן און אפ־לו דער שרײבער און דער פאדלעגער קענען ז־ך נאך האלטן אויף