Literarishe bleter · 1931-09-25 · 39 (25.9.1931) · p. [Seite]

גר. \\ארשנ\, פרײסיי?, 25־סיטר גזעזסווזגוגער \93\ יידלזײ ץד־וסכלדירטני װאעשדיפמ פאד?יזםעדאטזד 1■ טןןאטעדאוןקונסמ 50 ]}בסער '$רג8נג פרײז דזםעףא יזודררד פארידאג ב.קקעערךן,װארש^ ש ל ו ם א ש א רוף צום לעזער םו ן י י ד י ש :אם, זי דערפיצט די טיסיע, װןנם יעדע אנדערע ציטעראטוד דע־•־ םיצט פאר איר פא?ק. :אר בשעת די אגרערע ליטעראטיח (איבער־ הויפט די, װאם געהערן קצײגע םעציןער) װערן אדוםגעריגגצט ם ט ציבע און אנטוגג, װערט בײ אוגז די ײדישע היטעראמור םון או:־ זעד אײגן פאצק םארגאכצעםיקט און םארשטויסן. די רעגירוגגען אין די םעצקער האבן שוין צעגגםט אגערקעגט די װיכטיקע ראהע, װאם א ציטעראטור םירט אוים פאר איר םאהק און :עבן זיך אם ערגםט און םיט התםױה םאר איר אגטוויסצוגנ און קוצטױוירוגג, באשט־- םען פרעטיעם םאר די בעםטע װערק און אגגעזעעגע שריםטשטע־ הער, שיקן ױגגע שדיםמשטעצעד אויף אויםצאגר־םטודיעם, שאם; םט־פעגדיעם םאר םארשפרעכגדע אגפאגגער. (װי עס איז דער םאה םיט רער פויצישער, טשעכישער און םיצ אגדערע היטעראטורן,). א.ן בײ אוגז? װו איז די איגםטיטוציע, װאם זאצ זארגן װעגן איר. זי איז םארהאזט אן א גואצ און א1 א קרוב, איבערגעגעבן אויף הםקד, אדוםגעריגגצט םיט ברעגיק גראז םון גצײכגיצטיקײט, װען גישט םאראבטוגג. דער ײרישער םארמענצעכער און האהב־םארםעגצעכער קצאם איז דער גרעםטער אפגעטער םון אגדערע היטעראטורן, עם איז נישטא קײן א״ן ״רישע םארסעגצעכע, אדער כאטש האצ־םאר־ םענצעכע שטוב, אין װעצכער עם זאצ זיך גישט נעםיגען ק״ן שעגקצ טיט ביכער אין אגדערע שפראבן, אפטםאצ ביכער, װאם טראגן אן אפעגע ״דיש־םײגטצעכע טעגדעגץ, א תוזק־טר״בנדיקע. םארן ײדישן בוך אבער האבן זײן קײן פהאץ נישמ. די ײדישע ארעםע סאםן זעגען אטת ביז איצט געװעזן דער א״גציקער עצעטענט, װער־ כער האט געהאט אן אם^ אויער םאר דער ײדישער ציטעראטור, אביםצ אגעדקעגוגנ און װארעםק״ט. איז אבער די צעצטע צײט צו־ ציב די פאציטישע צ״דגשאפטן, װאם האבן זיך צעשפיצט אויף דער ״דישער גאס, ארײגגעטרעטן א שגוי. טיט רעכט אדער אן רעכט םאדערן זײ םון דער ציטעראטור, אז זי זאצ ד־גען זײערע פארטי- אישע צװעקן און םארגײנען אצעם דאם, װאם קען זיך נישט ארײ:־ פאסן אין עגנע ראטען םון זײער פארטײ־אידעאצאגיע. איבעריקגם זעגען רי ײדישע טאםן צוציב דעם קריזיס אזוי שרעקצעך םא־־ ארעמט, אז נאר מיט מסירות־גםש, מיט אפזאנן זיך םון אן עםן קען זיך װער דערצויבן צו סויםן א בוך. צוטטײםטן באדינט מען זיך מיט צײ־ביבציאטעקן. א ײריש בוך םון אגנעזעעגע און אגערקענטע די ״דישע ציטעראטור איז בײ הײגטיקן טאנ, אן סםק, אײגע פון די װיכטיקםטע און װײגיקםטע צװײגן פון ײדישן שאםוגנס־ געגױם. זי האט זיך שוין צעגנםט דורך אירע ר״ן־קיגסטצעריש און םעגטשהעכע װערטן דערװארבן איר בכבודיקן ארט צװישן די װעהס־ ציטעראטורן, םארשטענדהעך געםאכט דאם ״דישע צעבן םאר דער איבעריקער טעגטשהײט און נעשאםן כבוד און צוטרוי צו דעד שאםוגגםםעיק״ט און די צעבגם־כוחות, װאם זאפטן גאך אין אהסן ײדישן םאצק. אבער דאם איז גאך גישט אצץ, די ײד־שע ציטעראטור איז ראשית ואחרית אן איגערצעכער שעםערישער כוח אין ײרישן םאצק. זי איז געװארן דורך א־רע רײן־״דישצעכע, םײ אן איגהאצט און םײ אין םארם, װערק םון אירע קהאם־קע־ א בארעכט־קטער און א בכבודער באשטאגדטײצ םון רעם נײםטיקן ײרגטום. םען קען גאגץ דרײםט זאגן, אז פוגקט װי םען האט אםאה גישט געקעגט זײן א תצטיד־חכם אן א געגוגגרער יריעה אין תורה און תצסו־, אזוי קען םען הײנט גישט טער זיך רעכעגען םאר א ײרישן טעגטש אן א געהעריקער ידיעה אין די ײדישע קהאםיקער. צײט דורות און דורות, דורך םיצע הוגדערטער יארן, טראגט דאם ײדישע װא־ט טרײםט, ציבע, ״דישקײט און טעגטשצעכקײט, אויםסצערוגג און גוטע םעצות אין די ארעמע ײדישע הײםען, דורך אצע אײראפעישע קבוצים. םוטערצעך געטרײ האט דאם ײדישע װארט באנצײט רעם ײדן איבער אצע שבעה יםים, װו דער ײדישער װאגדערשטעקן האט נאר אגגעקצאפט די ערד און איז נישט בצויז געװארן דער װיכטיק־ םטעד דערציערישער פאקטאר, םיט װעצכן עם באנוצן זיך םײ פרײגט און םײ ם״נט, גאר איז אויך אײנער םון די געצײצטע נארט־ צען, װאס האצט דאם ײדישע םאצק געבוגדן אין אײן נאגצעם, קצעבט צוגויף די שטיקער, צעזײטע און צעשפרײטע אין אצע ײרי־ שע קבוצים. די ײדישע ציטעראטור איז נעװארן דאם אויג, דורך װעצכן דאס ײדישע םאצק זעט די װעצט און איז אויך געװארן די שויר, דורך װעצכער די אויםערצעכע װעצט קוקט ארײן אין ײדישן האדץ. זי איז בײ ה״נטיקן טאנ דער אײגציקער םארשפרײטער םון ״אהבת ישראצ״ צװישן די אוםות העוצם. די ײדישע ציטעראטור איז םארשטעגדצעך גישצ) ק״ן אוים־