Literarishe bleter · 1931-09-18 · 38 (18.9.1931) · p. Seite 738

ייםימתזדיטזט בל888ר 3\3י. 38 ןל38.) זײט 738 * טעאטער אױ הרבס:ז אןן די ׳,ווילגער ערוגע נ*• סז#ד׳)׳ װעלכע הןןם געערבעט אי 1 פויל1 עסלע-ע י>ר או; ה$ט *וסגעהויער־גרויסע *#רדינסמן £אר; ײדישן בעסערן םעממער״ פ#רל#זט איצמ אויל; אןן פןןרם אריבער אויםן פעזןןן קײן ריגע• סאיז ןןבער ע*רדר$םיק, מן>ה £ם די £יל גע פרוװםע און ןןרבעססזןןסע מרופע פןןרמ?יװעק• םיר זענען גןןרגײשמ *זו׳ רײך, םיר ז$לן נןןןנען םים * גריגגן הארצן זיך געזעגעגע* סי- דעס *נםןזסבד. דערװײל פארבדײבמ אין פוילן;$ר אײן ־ראםאטיע מעאמער אין װארכוע• סאיז אובזע־ קלדה/ װן>ס בײ אוגזער גרויסע־ ארעמקײמ אין טע*םער־קרע£םן״ ה$ט םען פא־ דער ׳,װידנער סרזגע גי־םפ געקןזנם געפינע; קײן סקום־םנותה♦ דןזםיר ייןזפן״ *ז די ײדישע ריגע װעם אויפגעםען װי געהעריק די ״װילגער און געבן איר די םעגלעכקײמ װײמער פ#רצ.- זעצן די עקשנותדיקע סצענ״םע ןא־בעם. וש די גא־-צע ײדישע װארשעװער ט־עסע ה$צ געװידמעם אויםפירדעכע ארמיקדען דער £יעס•; ׳,רעוורעגד ד ר זידבער ׳ װ$ס ג״מ אין דראםא־ שישן ײדישן מעאמער אין װ#רשע. — כסעצ אדע זענען א״גשמיסיק אין דער ^פ־םאצונג פון דער אויפירוננ• סען ה#פפ׳ אז דן>ם סעממע־ װעם רעבולע־ ארבעםן און מװ״זן אויםצו־ שמעלן ן*ן ערנסםע םעאםער־ביגע. די םיספאםיע פון דער ״דישער געזעלשאסט איז פאר דעס םען>מער. םדארף אויסדויער, עקשנות, און םיר װעלן הןןבן $ מינקל פאר קיגםמלערישע אויפ־ פירונגען. ןןןן סיחןןבן זיך געעפנמ אין װארשע דעריו״ל 4 טעןןסערן; עליזעום׳ קןןםינסקי (םיט בערםע גערסמין)׳ צענטראד־מעןןמער (ם• ליפםאן׳ פע־ גיגשט״ן׳ ס ליפםאן׳ סאכידלער״ חגה לעװין )4 א.), סקאלא (חנה גרןןסבערג׳ •4 ר#ממן*ן• דוד לעדעחטאן, ש. רןןזען, ז• קווץ׳ מ. םןןניעלע א• **). םװערט אויך געעסנמ ע סינעזער מע$ד טער אויף סםןןםשע• ןןןן אין אמעריקע װעלן דעם חײנמיקן סעזןן; זיך עסענען 18 ײדישע םעעמערן, םים 5 םעא־ מערן װײניקער װי אין פעריקן םעזןןן. ס׳זעגען אנגאזשירם איבער 200 שוישפילער׳ ביזן סעזןןן װעלן ןןנגאזשירם װערן נ*ך 50 ארטיםםן• דאנ הײסמ נישם׳ אז דעד איגםיקער סעזןןן איז ןןזוי פיל ערגער פונם פריערדיקן• יוײל פון די 23 מעאמער־םרופעס׳ הןןבן װבן מרופעס געסלאצמ די ערשםע עםלעכע חדשים׳ און אויך די איבעריקע הןןבן זיך שטארק געכוןןמעדמ• די *רםיסםךױגי#ו הןןם איצמ 352 םימגלידער׳ פון זײ זענען 90 נןןך נישם אנגאזשירם. אין דער צןןל גײען *ר״ן 35 נײע׳שוישפילער׳ װאס די ױניאן האם לעצבן סעזאן אנגעגזסען. רעד8קס#ר נ ח מ ד מ י י ז י ל םאלקין׳ ש• םענדעדסאן׳ ש• י• סםופניצקי• ל• פינקעלשםײן׳ נ. פיילוצקי, הלל צײםלין׳ אהרן צײמלין׳ די,,־ י• קרוק׳ א• קאציזנע, ב• קארלי־ נײס, ת• ש. קאזדאן׳ די'ר י. שיפער, י• שטערן׳ ןןןן זונםאג׳ דעפ 13־םן ה. ח• אװגפ איז פאר־ געקזמען די עפעגזנג פזנס פאלקפ־אזניװערם׳ימעט יײם לימעראםן־פאי־ײן• ס׳זענען געװען א 350 מענמשן׳ איבעי־ סס1 בלענטשן זענען אװעק אן בילעסן׳ — אזוי גרויס איז געװען דער אינ״ םעיעש בײס ביײםן עולם• ־• קאי־לינםקי האם געעפנס דעפ פאלקס־איניװערסיטעס אין גאמען פרן דימעיאצן־פאי-ײן אזן באגריסם דעם חשזבן גאסם׳ דעם באװוסםן ײדיש־פא־־שער אלעקסאנדער הארקאװי• א*ן נאמען פון פען־קלוב האט גערעדם אה־־ז צײםלין װעגן דעם השובן גאסם♦ א• האר־ קאװי האם דאן געהאלםן א פא־טי־אג ,׳די השפעה פזן ײדן אין ײדנםום אויף דער קריסטלעכעד קולש־י״. :אך דעם ־עפיע-אם איז פוןרגעקומען א הבי־שעד גלעזל־םײ לבבוד דעם גאפם• א• האר־ קאװי האט אין א האיציקן םאן דערצײלמ װעגן די עישםע יא־ן פון זײן פאיברענגען אין אמע• ײקע• עי האם דע־צײלט װעגן די אלע גדנולים פון דער גרופע ,׳עם עולם״׳ מימ װעלכער ער איז צוריק מים 50 יאר געקזמען קײן אמעריקע און דא־ם׳ אויפן ארט״ אײגזאם און פרעסד זיך געפ־יװים אײנאיז־ענען• די דעיצײלונגען האבן אין זיך אזיי פיל פאנצאסםישס׳ אומגלויבדעכס• שאי א װײםן מהלך די ײדישע אמעייקע האט אדורכגעמאכס אזיף אלע געביםן פדן ײדישן ןןןן ר׳ ױגגע שדיעםשמעלער ש- ל- שנײדערמאן און ש• שײנבערג פאין ארויס די טעג אין א פור אין די אינםעדעכן פון ײדישן בוך• זײ װעלן באז.יכן א רײ שמעם און שםעטלעך מימ דעם ראזונג ,׳דער ײדישעד שרײבער פאר דעם ײדישן בזך׳,• אויף די ערכער װעלן ז״ אדזיסםרעפן מים ־עפעיאםן װעגן דעי ײדישער לימעראטוי און זען פאיאינטערעםירן ברײטערע קרײזן לםובה דעם ײדישן בוך. די פרײנט פון דער ײד\שער ליטעראםור װעלן געװיס מיטהעלפן ד׳ הבריס אין זייער פאראנםװןןרמלעכער ארבעם• ווןן אין?עצטן העפם פון נױ־יארקער ״פע־ דער*' געפ׳גען מיר א באגײסםערםע נ$מיץ פון אברהם רײזען איבער דעם פראגמעגם ׳,איבער די חורבות פדן פלויגעי' פון מ• בורשם׳ן, װאס איז געדרוקם געװען אין ׳,ליט• בדעמער׳' ני 11 1931• ׳,מיר זעבען נתפעל געװארן און מיר קזך נען זיך;ישם באהערשן נישם צו ט״לן זיך טימ אונזער אײנדרוק... דאםיר האפן׳ — עג־ דיקט א. רײזען זײן נאםיץ׳ — אז דאס< גאנצע בוך װעם אזוי גוט און עכם זײן׳ װי $ם דער פראגכענם פון מ• בורשםין, װאס האם אונז ממש אנםציקם• דא זענען פיר גלויז אויפן אויפ־ מעחקזאם צו מאכן אויף א נײעכ אמתן מא־ לענם ליטעראטור אח קמ־־יכװר א• רז• זאקס ןאן אין נױ־יארק איז אין עדבער 52 יאר;~סאדנ; א״נער פזן די אנג״זז—•ם~; דער באומשםעי עקאנאמיסנז אברהפ •ספהד, זא־ס. צוריק מיב א יאר האב םען אין אמע־י־ע געפ״ערנו ז״ן ס,־.־=ן געבו״־נסאנ און דע־ .־עדאקצ׳ע פון ב• צ• ג^לדבערג• א• ש• זאקם האם קןולאםאלע פא־דיגכטן פאי דעי ײדישע־ כאציאד־עקאגוןבדשע־ ליםע־אםו־ ער האם פאי־ דדמם האבן געהאם א גדדיכע השפעה אין זײן צײט. :אך אין 2*190—1903 האם ער איבערגע* זעצם א• באגדאנאװם ביכלעך ׳,די עקזזנאמיש־ע לע-ע י און די ״אדםע שקלאפעדײי' אין יידיש• פון זײנע װערק זענען שםארק 2*5'דער געװען ,׳דע־ היכםא־ישער םאטעריאליזם״ ןװילנע׳ 7ס19), ׳,פאליםישע עקאנאמיע — איר גע־ שיכטע און אנשםײונג׳' (נױ־יןזיק׳ 1911)׳ ׳,די ־ע־ע פון סאציאליזם׳' (גױ־יארק׳ 1914)׳ ״די גרוגם־פרינצ־פן פון פאדימישער עק>ןנאמיע" *נױ־יאי־ק׳ 1918—1920). אין 1917 איז דע,־־ . ״הרובע װעלםןי'׳ — א שילדערונג פ-־נפ ײדישן לעבן אין דער אדטעי־ הײם♦ די לעעטע יארן האם ע־ א־ויסגעגעבן א גרויס ווערק ״די געשיכםע פון א־יעטע־־־יגגי'׳ וואכ האדט א 1000 זײםן. דער פא־שםא־יענעד איז געװען א רײ יא־ן דער פא־זיצע־ פון ש־ײיער פ־״ךפאי־ײן און אײגער פ*ן די ענע־גישסםע םוער אין די ײדישע קרל־ טו־־איגכםיםוציעס• אין די ׳,ליט• בלעטע־" 1950׳ נומ• 50 ( 345) איז געװען אפגעדױקט אן ארםיקל פון א• אדמי — צו ז״ן 50־טן געבוי־נםאג. — די שיײבער־משפחה אין אכע־;יםעױאםור ה*בן אנגעװ: ייקע און די ״די־־ע? -יידע־•;םע מי געזעענ: ן אי־ע אנ אײנעם פו ־ן׳ האס געבז*־; שוין פיר האבן 1111 װי •>)סן צ• : ן יאש: ן־פא־ײ ־ ליםע־אם װא־שעװעי װאנדלען רי פאפולערע םדיבונע פון פארײן אין א שםענדיקן פאדקס־אוניװערזיםעם• די לעקציעס װעלן דע־װײל *ופגעהאלםן װערן 4 פאל א װאך• עס זענען פא־געזען ציקיען לעקציעס פון פאלגנ־ דע געביםן: ײדישע געשיבםע׳ ײדישע ליטערא־ םור׳ העברעישע ליםעראם^^פוילישע ריםערא־ ס־ר׳ נאסויװיסגשאפם, פי *זפיע, באציאלאגיע, װעדם־דיםעיאםוי, £א£ודעי־ע מעדיצין׳ פלאסםי־ שע קונסם א• א• איש לעקםאי־ן זענען אײנגעלאדן געװ^•;: פ־אפ• באלאבאן׳ נ. בוקסבויפ׳ ד׳יר י. ג^םליב־ ד ייי א• גליקנמאן׳ איגזש• א• גליקליך׳ דע־ן־ י• העפםמאן׳ די׳ר מ• מײכערפ, מ• זילבערפארב, י• יאשונשקי׳ ד׳יר דייר מ• לעגסקױ נ מײזיל׳ ד• ב. ־ י• הא־ בבל, ד׳ו