Literarishe bleter · 1931-09-18 · 38 (18.9.1931) · p. Seite 737

דיט 737 * 38 ו138$ ליױפראץ־יטפ 3לנ\נ\(\ו 1\ײ. א סוף מוס מדידעד־מאמל אין דםד ײדישםד *דםיםםז־װעלם בײ דער ׳ענעצקײט און :'•שט־צונענרײטקײט, םיט װעאכעד ם׳א־ז צונעטדאטן אים גאײך צו רעאאיזירן, — נעקאםט פיא געאט (איבער 40 טויז. ניאדן) און;אך םער צערודערט דעם אזוי־אויך אוםנאר־ םאאן, קאאנעדיקן םצב פונם ײדיישן טעאטער און ארט־םט. אויםן אאנד־צוזאמענםאר האט םען נאר םון דער זײט, און אנב־אורחא, נעםרוװט בארירן אט ד■ אאע ברענענדיקע םראנן. עס זענען נ״טט נעװען קײן גוט־צוגענד״טע רעפעראטן, די באר־בטן, די רעדעם זענען נעװען צו־איםפראװיזירט און (װי עס איז ,־ער םנ־נ ב״ ארטיםטן!) צו־םוביעקטױו און צו ״אינזיביק״. (אויך ד• עםענוננ־רעדעם םון א. םאמבעדג און א. םארעװםקי — םיטני־דער םון צוזאטענםאר־פדעזירױם). האט םען נײםט באװיזן צו רעדנדאבן זיך צו ד• םאטע ט־םן. דערװײא האט דעד אאנד־ראט םון די פראם.־ פלרײנען נע6.־װוט אויםצויצזפיאן אין דעד אאנעםײנער צערודעדוננ א דעזאאוציע, א מין ״פרוביר־שט״ן״ פאר זײער־ניישט־זײערן ״ ױביאער, װעאכן זײ װיאן און האבן באשאאסן צוריקצוציען םונם םארײן. האט זיך נע־עאםן א םארפראנטע־טעד קנויא, װאס האט נאך םער פארפאאנטערט דעם פאאנטער, אין יװעאכן די ארטיםטן־ארנאנ- זאציע נעםינט זיך. אײנם האט םען באװיזן — אניםטאט דעם אויםנעיטאאםענעם ש. דאזען, איז אויםגעקהיבן געװארן און דערבײ אאם םארויצער םון פארײן — א. םאטבערנ, װאם אריענטידט זיך און םאריבט״ט םיט זײן נעזונטן חוש די יטװערע ם־טואציע פונם םארײן און םונם ײדיישן ארטיסט. םאמבערגן צוזאטען טיט דער פארװאיטונג װעט אם־םר געאונגען צו ראטעװען רעם םאר״ן און דעם ״ד־יםן ארט־םט םון ד׳4־ קאטאםטדאםע, .װאם העננט אויך א־ם. דעד װעג דארד זײן — אן אינעװײניקםטע, םעםטע ד־םצ־פ־ אין, געט״נזאםע טרײע ארבעט און םאריעטענדיקוננ םון אאע כוחות אין דער ״דייעעד אדטיםטי׳שעד װעאט. נישט דורך קעננזײטיקע םארװודפן און באיעואריקונגען, נ־שט דורך העצעם און קרינער-ען, נ־שט דורך אויםטרײםאוננען קאן םען ראטעװען ד• אאנע, נאר ם־ט קעגנז״טיקן צוטרוי און עראעכע, אויפ־ ר־כט־קע דיםציפאין םון יעדן אײנעם, םײ םון דער םאדװאאטוננ און םײ םון אאע םיטנאידער. איצט, בײ דער אוםנעהויערער שװערער אאגע אין אאנד, ב״ דער אפהענטיקײט, װאם איז באפאאן די ײדישע מאסע, — דעם קאנםוםענט םונם ״דישן טעאטער, איז ק״ן צ״ט נישט פאד א ביר־ נער־קרינ. דאם דארםן םאריטטײן םײ ד־ אינעװײנ־קםטע און ם־י ד■ אפגעשפאאטענע ײד־׳טע ארטיםטן. דער עריםטער טריט םון דער באנ״טעד םארװאאטוננ אינם ארטיםטן־םארײן דארױ זײן — צוריק אויםשטעאן דעם אהדות םון דער ײדישער ארטיסטישער װעאט. ד• יידישע נעזעאשאפט פאראאננט עם םון דער ײד־שער ארטיכטישער װעאט. א םוױ צום ברירער־קר־ג! צו נעם״נזאםער, ענעדגייבער אר• בעט אטובת דעם יידישן טעאטער א־ן פו־אן, װאם באוט־קט דודך דעם בםדרד־קן ■כרידער־קאטױ. \. װ. װארטקאנצערטז (וווו₪וווו₪ווווווווווווווווו פון זשאה ל־־־עװי אי\ פראגראװ.■ םון שעקםפיר — שײאאק; װ. הוגא — װאאטערם יארצײט; טאאער — אארדן־הויז; אהרן 4ײטאין — טטטרון; משה נאדיר — םאראן א שטאט, די ארבעטער; י. טונקעא — םישא הענעך םפארטםםאן; אידער םון ם. א. ה״אפערין, טאני אײב, משה קואבאק. — ראם פראגראם װערט אויםגעםירט אין נרים. — אררפם.- װאושע, אע׳שנא 13 װ. 26, טעא. 71־צ27 אן אויםערארדנטאעכער אאנד־צוזאםענםאר אין װארשעװער אדטיםטן־םאדײן. דער םױם םון אאטן טעאטער־םעזאן, און דער עדב פון נײעם טעאטער־םעזאן. אװדאי װאאט טען אויױ אזא צוזאטענ־ פאר באדארםט רויק, זאכאעך, עדנםט אונטערפירן םך־הכאען פון אװעקנענאננענעם סעזאן און באטראכטן, זוכן װעגן־מענאעכק״ט; פון א רויקער, עדנםטער ארבעט אין דעם פאדשט״ענדיקן ־אד. פאראן שװעריקײטן, שטערונגען, םםקות און םעאערן, װאם מ׳װאאט אפשד נעקענט בײקוטען און פאריכטן. אבער דאם הא,־*ן און דאם נעםיט און דער געדאנק איז נישט דערפײ. די ײר־שע ארטיםט־שע װעאט א־ז א ״באאקאנען־אינזא״, יעדע פאר װאכן קומען דא פאר אויפטרײםאוננען, בר־דער־קרינ, העפטיקער קאטױ פאר פאזיציעס. אט דעד ׳פטענדיקער אינעװײניקםטער נעדאננא ברעננט אום די פונדאמענטן, אויף װעאכע מען װאאט נעקאנט בויען א נא־טאא טעאטער־אעבן און נעזונטע טעאטער־פאאיט־ק. זענען דעריבע־ ־עצטנם נעדוםן נעװארן פרעםע־קאנפערענצן פונם ארטיםטן־פארײן. או־ױ װעאכע עם איז אויפנעקאערט נעװארן ד־ פאקט־שע אאנע אינב פאר״ן, און טטיאא — פון דער ײדייטער טעאטער־װעאט. דערנאך איז נערוםן נעװאדן א פרעםע־קאנםערענץ פון ד• אפנעשפאאטענע, פון דעם אזוי־נע־ופענעם טעאטער־קאאפעדאט־װ (צו װעאכן עס זענען צוגעשטאנען נאך נ״ע באקאנטע ארטיםטן: חנה גראםבע־־, ש. ראזען, א. ־אטטאן, ר. אערערמא;, ז. קא־ן, ט. מאנ־עי־א, ע. .נטאקפעדער א. א.). עס איז קאאד, אז עם איז אן ערנםטע און דראענדיקע אאנע, װאם קאן אויםטר״םן דעם נאנצן ארט־םטן־פארײן, די ארנאניזאציע, װא איז אזוי װיכט־ק םארן פארװאריאזטן ײדישן ארט־םט אין פויאן. אויױ ד• פרעםע־קאנםעדענצן, נאך די אאע באשואדיקוגנם־ און םארטײדיקונגם־רײד, אנפאאן אויף דעם צװײטן צד, איז קאאר נעװארן אײנם: בײדע צדדים זענען דא יםטארק שואדיק, און בײדע צדרים טראנן די אחרױת םאר דעי צעדודערוגנ, װאם הערשט אין רער ײדישער טעאטער־װעאט. בײ בײדע צדדים האט נעםעאט קאאט־ באוטיקײט, פאראנטװארטאעכק־יט און טיםער װיאן צו קוםען צו א פדידאעכער םארשמענדיקוננ. און דער רעזואטאט איז נעװען, אז םאמע בײם אנהויב סעזאן איז געקוטען דער אויםברוך, װאם האט אויפגעריסן דערנרײכוננען, װעאכע זענען מיט אזוי םיא ״פװער־קײטן דורך ד־ זעאבע ארטיםטן (א ר״ פון זײ, זענען אא״ן נעװען און זענען םארװאאטונגם־םיטנאידער!) דעראבערט געװארן. דער אאנד־צוזאמענםאר, װאס א״ז אײנס־און־צװ״ צונויםגע־ ־יסן געװארן, האט אויםנעקאעדט םאר זײטיקע (דער ארטיםט איז צום־א אינעװייגיק און עם א־ז אים שװער צו זען די אאנע קאאט־ באוטיק פון דער זײט!), אז או־ב עם װעט נישט קוםען קײן דאדי־ קארע ענדערוננ אין די קעגנזייטיקע באצ־וננען םון ד־ ארטיםטן, א־ן דעד םירוננ, אין דער פאאיטיק, װאם הערשט אין םארײן, דדאט א צעפאאוננ םון דעד גאנצער ארנאניזאציע. די אומצוםרירנק״ט און צערודערוננ װאקםט זינט יארן. די בפעציםישע אאנע םונם ״ד־שן ארט־םט, ד• פארהעאטענ־שן, װאס זענען נעשאםן נעװארן, װען עם זענען אחאוטין :ישטא קײן אסתע אונטערנעטער, רער צושטאנד אין ד־ ט־ופעם נוםא, ד• ארנאניזא־ צ־אנעאע צעפראםנקי־ט אויפן נאנצן םראנט, — דאם אאץ צװיננט ־עם ײדישז ארט־סט און זײן אדנאניזאצ־ע אין פויאן ראריקאא אוםצובײטן ד־ נאנצע םיםטעם, ארײנצוטדאגן װיכטיקע ש־נו־ם, ״דערן די גאנצע פם־כאאאנ־ע םון דעם ארטיםט, ארײנצוםאאנצן אטת־חברישע, קאאעקמױויםטישע באצױננען, װאם איז אזוי נויטיק פאר דער םצענישער ארבעט, אויםצוראטן די פארטיזאנישע, אאײנ־ ־ערשערישע םעטאדן אין פאדײן און ב״ ־עדן אײנצ־קן םון ד• :עםעדע אקטיארן. אבער דאס אאיו דארף נעמאכט װערן פארזיכ־ ם־ק און פעםט, טאקט־ש און ס־םמעמאטיש. רי אנםירונג םונם פארײן מ־ט איר אנםירער ם. ױביאעד ■האט נעמאכט א ר״ שװערע ניעותן, אפטמאא מיטן בעםטן װ־אן צו ראטעװען די יאנע, — ■•;בער אט די םעאערן האבן אונטערנענראבן דעם קױם םון דעם טע־ אטער און אויך םארערנערט רי אאנע םונם ארטיםט. דער םאראיא־ ־־קער ד־־עקטאר־אט־עקםפערימענט, — א־ן תוך א נוטער, — האט